Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-07-14T00:00:12.655052+00:00

Изге Яҙма: Зөлкифел

Изге Яҙма: Зөлкифел

1. Ҡәҙерле уҡыусылар!

1. Зөлкифел

1. Ҡушымталар

УЧРЕЖДЕНИЕ РОССИЙСКОЙ АКАДЕМИИ НАУК

ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

ИЗГЕ ЯҘМА

ТӘҮРАТ · ЗӘБҮР · ИНЖИЛ

УДК 22.05

ББК 86.37

И 35

Изге Яҙма

Тәүрат. Зәбүр. Инжил

И 35 Изге Яҙма: Тәүрат. Зәбүр. Инжил. – Москва: Институт перевода Библии, Российское Библейское Общество, 2023. – 1566 с.

ISBN 978-5-93943-316-7

Географик карталар:

© UBS, 1994; © UBS, 1999; Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

© Институт перевода Библии, перевод, комментарии, 2023

© Российское Библейское Общество, перевод, комментарии, 2023

© Оформление. Институт перевода Библии, 2023

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Һеҙҙең иғтибарығыҙға Изге Яҙманың (Библияның) башҡорт телендә нәшер ителгән тулы йыйынтығын тәҡдим итәбеҙ. 66 үҙ аллы китаптан торған был Изге Яҙма грек телендә Biblia (китаптар) тип атала. Изге Яҙма ике ҙур бүлеккә: Тәүрат, Зәбүр, пәйғәмбәр ҙәрҙең яҙмаларын, шиғри һәм ғибрәтле һүҙҙәр китаптарын үҙ эсенә алған Иҫке Ғәһедкә һәм дүрт «Һөйөнөслө Хәбәр» китабынан, Ғайсаның шәкерттәренең хаттарынан торған Яңы Ғәһедкә (ул уҡыусыларға Инжил исеме менән дә билдәле) бүленә.

Иҫке Ғәһедте тәшкил иткән 39 китап, күп кенә ғалимдар фекеренсә, беҙҙең эраға тиклем XV быуатта яҙыла башлап, яҡынса бер мең йыл дауам иткән. Был китаптар боронғо йәһүд һәм өлөшләтә арами телендә яҙылған. Йыйынтыҡҡа еврей халҡының тарихы, дини ҡанундары һәм Исраил йәмғиәтенең тәртиптәре, Алланы данлаған йыр-шиғырҙар, доғалар, фәлсәфәүи уйланыуҙар, пәйғәмбәрлек ҡылыуҙар һәм башҡа күп нәмәләр ингән.

Тәүге биш китапты Тәүрат тип атайҙар. Ул «Муса пәйғәмбәрҙең биш китабы» исеме менән дә билдәле, сөнк и Муса боронғо еврейҙар тормошонда Алла һәм Уның халҡы араһында аралашсы булараҡ мөһим роль уйнай. Артабан Раббы исраилдарға биргән ерҙә уларҙың тормошо, батшаларының уңыштары һәм еңелеүҙәре тураһында бәйән ителә. Унан Алланы данларға һәм зирәк аҡылға эйә булырға өйрәткән Зәбүр һәм башҡа шиғри китаптар урын алған. Иҫке Ғәһед Алла һүҙен халыҡҡа еткергән һәм Уға тоғролоҡ һаҡларға саҡырған пәйғәмбәрҙәр китаптары менән тамамлана.

27 китаптан торған Яңы Ғәһед йыйынтығы хәҙерге йыл иҫәбе менән, йәғни Ғайса Мәсих тыуған йылдан һанағанда, беҙҙең эраның І быуатының икенсе яртыһында боронғо грек телендә ижад ителгән. Яңы Ғәһедтең үҙәген Ғайса Мәсихтең – бар кешелекте Ҡотҡарыусының тыуыуы, тормошо, өйрәтеүҙәре, үлеүе һәм терелеүе тураһында бәйән иткән дүрт «Һөйөнөслө Хәбәр» китабы тәшкил итә. «Илселәрҙең ғәмәлдәре» китабында Ғайса күккә ашҡандан һуң тәүге йылдарҙа мәсихселәрҙең йәшәү шарттары, шәкерттәренең нисек Рим империяһы буйлап Ғайса Мәсих тураһ ындағы Һөйөнөслө Хәбәрҙе тарата башлауҙары һүрәтләнә. Артабан Ғайса Мәсихтең шәкерттәренең имандаштар берҙәмлектәренә һәм айырым кешеләргә төбәп яҙған хаттары урын алған. Уларҙа Ғайса Мәсихкә булған иман һәм Алла тураһында өйрәтелә, кәңәштәр һәм нәсихәттәр бирелә.

Изге Яҙманың тулы йыйынтығы бөгөнгө көндә 700 телдә донъя күргән, ә ҡайһы бер айырым китап тары 3000-дән ашыу телгә тәржемә ителгән. Башҡорт теленә тәржемә эше Изге Яҙманы тәржемә итеү институты тәҡдиме менән 1990 йылдың баштарында уҡ башланды. Уны әҙерләү дәүерендә «Лука бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (1996), «Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (2000), «Илселәрҙең ғәмәлдәре» (2002), «Марк бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (2003) китаптары айырым баҫма рәүешендә донъя күрҙе. Ә 2014 йылда Инжил (йәғни Яңы Ғәһед) китабы тулы килеш баҫылып сыҡты.

Иҫке Ғәһедте башҡорт теленә тәржемә итеү эше иһә Рәсәй Библия йәмғиәтенең Санкт-Петербург бүлексәһе етәкселегендә 2002 йылда башланды. 2010 йылда «Башланмыш» китабы айырым баҫма булып донъя күрҙе.

Иҫке һәм Яңы Ғәһед китаптарын хәҙерге башҡорт телендә бер йыйынтыҡ аҫтында сығарыу буйынса эш 2016 йылда башланды. Әйтергә кәрәк, был уртаҡ проект Изге Яҙманы тәржемә итеү институты һәм Рәсәй Библия йәмғиәте өсөн ҙур тәжрибә булды, сөнки Иҫке һәм Яңы Ғәһед араһында тарихи, мәҙәни айырманы үҙ эсенә алған ғәйәт ҙур дәүер ята. Шулай уҡ ике китап ике телдә яҙылыуын да онотмаҫҡа кәрәк. Шуға ла уларҙы берләштереү өҫтөндә бик ентекле эшләргә тура килде.

Тәржемәсе һәм мөхәррирҙәр, шулай уҡ башҡорт, боронғо йәһүд, грек теле һәм дин ғилеме белгестәре эш барышында текс тарҙың төп нөсхәгә мәғәнәүи яҡтан тура килеүен һәм шул уҡ ваҡ ытта аңлайышлы булыуын маҡсат итеп ҡуйҙы. Төп нөсхәһе тураһында һүҙ йөрөткәндә, донъяла киң билдәле ике баҫма – Иҫке Ғәһед өсөн Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм Яңы Ғәһед өсөн Nestle-Aland Novum Testamentum Graece күҙ уңында тотолдо. Текстарҙа башҡа боронғо сығанаҡтарға тура килгән урындар ҙа осрай, ундай айырыуса әһәмиәтле һаналған осраҡтарҙа был турала иҫкәрмәләр бар.

Тәржемә иткәндә яңғыҙлыҡ исемдәргә ҙур әһәмиәт бирелде. Башҡорт телендә ғәрәп-фарсы, рус, көнбайыш Европа телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр ҙур урын биләй. Әлеге баҫмала осраған кеше исемдәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәлә (Иҫке Ғәһедтә – боронғо йәһүд телендә, Яңы Ғәһедтә – боронғо грек телендә) яңғырағанса – тартынҡы өндәр үҙгәрешһеҙ ҡалып, һуҙынҡы өндәр башҡортсаға яҡынайтып алынды.

Ислам динен ҡабул иткән башҡорттарға ғәрәп-мосолман мәҙәниәтенең йоғонтоһо ҙур була. Башҡорт теленә ғәрәп теле аша килеп ингән Ибраһим (бор. йәһ.: אַבְרָהָם, әйтелеше: Авраһам), Муса (бор. йәһ.: מֹשֶׁה, әйтелеше: Моше), Ғайса (бор. гр.: Ἰησοῦς, әйтелеше: Йесус), Яҡуп (бор. йәһ.: יַעֲקֹב, әйтелеше: Йаъаҡов), Юныс (бор. йәһ.: יוֺנָה, әйтелеше: Йона), Яхъя (бор. гр.: Ἰωάννης, әйтелеше: Йоаннес), Исмәғил (бор. йәһ.: יִשְׁמָעֵאל, әйтелеше: Йишмаъел), Йософ (бор. йәһ.: יוֺסֵף, әйтелеше: Йосеф) кеүек Изге Яҙмала осраған, боронғо йәһүд һәм боронғо грек телдәре аша килгән исемдәр барлығы эште күпкә еңеләйтте. Был исемдәрҙең барыһы ла башҡорт халҡына таныш.

Тәржемә иткәндә башҡорт телендәге өндәр үҙенсәлеге исем дәрҙе төп нөсхәһенә яҡынлаштырырға булышлыҡ итте. Башҡорт телендә, күп кенә башҡа төрки телдәрҙән айырмалы булараҡ, «һ», «ҙ», «ҫ» өндәре бар. Тап ошо өндәр ярҙамында исемдәр тулыраҡ бирелде. Мәҫәлән, русса «Ионатан» тип бирелгән исем башҡорт телендә төп нөсхәгә яҡынайтып – «Йонаҫан» (бор. йәһ.: יוֺנָתָן, әйтелеше: Йонаҫан), боронғо грек теленән рус теленә «Тавифа» тип ингән исем башҡорт телендә «Табиҫа» (бор. гр.: Ταβιθά, әйтелеше: Табиҫа) тип бирелде. Йәнә йәһүд исемдәренең аҙағында ишетелгән «һ» өнө тәржемәлә лә ҡулланылды. Мәҫәлән, руссаға «Неемия» тип тәржемә ителгән исем башҡорт телендә төп нөсхәгә яҡынайтып «Нөхәмияһ» (бор. йәһ.: נְחֶמְיָה, әйтелеше: Нехемйаһ) тип бирелде һ.б.

Ҡөҙрәтле Алланы йә Ғайса Мәсихте аңлатҡан алмаштар ҙур хәрефтән яҙылды.

Һәр айырым китап алдынан уның төп темаһын һүрәтләгән, авторын, яҙылыу ваҡытын күрһәткән инеш өлөш урын алды. Китап аҙағында һүҙлек, географик карталар, аҡса, үлсәү берәмектәре тураһында мәғлүмәт, йәһүд һәм грек телдәрендәге ҡулъяҙмаларҙан өлгөләр бар.

Башҡорт телендәге был баҫмаға рецензияны Рәсәй фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Почет Билдәһе орденлы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғалимдары бирҙе. Рәсәй фәндәр академияһы Тел ғилеме институты ла ыңғай баһаланы һәм рәсми рәүештә раҫланы. Башҡортостан митрополияһы тарафынан да китап юғары баһа алды.

Изге Яҙманың тулы йыйынтығы – мәҙәни-тарихи мираҫ ҡына түгел, ул Аллаһы Тәғәлә барлыҡҡа килтергән һәммә нәмәнең – бөтә донъяның, кешелектең серҙәрен асып бирә, Алланың тәбиғәтен, Уның Үҙе бар ҡылған әҙәм балаларына булған мөнәсәбәтен күрһәтә. Шуға күрә һәр кешенең, әлеге китапты уҡып, Алланы танып белеү, Уның әҙәм балаларына булған ихтыя рына төшөнөү мөмкинлеге бар.

Рәсәй Библия йәмғиәтенең Санкт-Петербург бүлексәһе һәм Изге Яҙманы тәржемә итеү институты был китаптың башҡорт телендә донъя күреүенә күп көс һалған барыһына ла ҙур рәхмәт белдерә.

Китаптарҙың тулы һәм ҡыҫҡартылған исемдәре

ИҪКЕ ҒӘҺЕД

Башланмыш | Башланмыш | Баш
Сығыу | Сығыу | Сығ
Левиҙәр | Левиҙәр | Лев
Иҫәп алыу | Иҫәп | Иҫп
Ҡабатлап әйтелгән ҡанун | Ҡанун | Ҡнн
Нун улы Йушағ китабы | Йушағ | Йуш
Хакимдар | Хакимдар | Хак
Рут китабы | Рут | Рут
Батшалар. Беренсе китап | І Батшалар | 1 Бат
Батшалар. Икенсе китап | ІІ Батшалар | 2 Бат
Батшалар. Өсөнсө китап | ІІІ Батшалар | 3 Бат
Батшалар. Дүртенсе китап | ІV Батшалар | 4 Бат
Йылъяҙмалар. Беренсе китап | І Йылъяҙма | 1 Йыл
Йылъяҙмалар. Икенсе китап | ІІ Йылъяҙма | 2 Йыл
Ғөзәйер китабы | Ғөзәйер | Ғөз
Нөхәмияһ китабы | Нөхәмияһ | Нөх
Эстер китабы | Эстер | Эст
Әйүп китабы | Әйүп | Әйп
Зәбүр | Зәбүр | Зәб
Сөләймәндең хикмәттәре | Хикмәттәр | Хик
Вәғәзсе | Вәғәзсе | Вәғ
Йырҙар йыры | Йырҙар йыры | Йыр
Ишағыяһ пәйғәмбәр китабы | Ишағыяһ | Ишғ
Йермеяһ пәйғәмбәр китабы | Йермеяһ | Йер
Һыҡтау | Һыҡтау | Һҡт
Зөлкифел пәйғәмбәр китабы | Зөлкифел | Зөл
Даниил пәйғәмбәр китабы | Даниил | Днл
Һошеяғ пәйғәмбәр китабы | Һошеяғ | Һош
Йоил пәйғәмбәр китабы | Йоил | Йои
Ғамос пәйғәмбәр китабы | Ғамос | Ғам
Ғовадъяһ пәйғәмбәр китабы | Ғовадъяһ | Ғов
Юныс пәйғәмбәр китабы | Юныс | Юнс
Миха пәйғәмбәр китабы | Миха | Мих
Нахум пәйғәмбәр китабы | Нахум | Нхм
Хаваҡҡуҡ пәйғәмбәр китабы | Хаваҡҡуҡ | Хав
Сефанъяһ пәйғәмбәр китабы | Сефанъяһ | Сеф
Хаггай пәйғәмбәр китабы | Хаггай | Хаг
Зәкәрьяһ пәйғәмбәр китабы | Зәкәрьяһ | Зәк
Малахи пәйғәмбәр китабы | Малахи | Млх

ЯҢЫ ҒӘҺЕД

Маҫҫайос бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Маҫҫайос | Маҫ
Маркус бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Маркус | Мрк
Лукас бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Лукас | Лк
Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Яхъя | Ях
Илселәрҙең ғәмәлдәре | Ғәмәлдәр | Ғмл
Яҡуптың хаты | Яҡуп | Яҡ
Петрустың беренсе хаты | І Петрус | 1 Птр
Петрустың икенсе хаты | ІІ Петрус | 2 Птр
Яхъяның беренсе хаты | І Яхъя | 1 Ях
Яхъяның икенсе хаты | ІІ Яхъя | 2 Ях
Яхъяның өсөнсө хаты | ІІІ Яхъя | 3 Ях
Йәһүҙәнең хаты | Йәһүҙә | Йһҙ
Паулустан римдарға хат | Римдарға | Рим
Паулустан коринҫостарға беренсе хат | І Коринҫостарға | 1 Кор
Паулустан коринҫостарға икенсе хат | ІІ Коринҫостарға | 2 Кор
Паулустан галаттарға хат | Галаттарға | Глт
Паулустан эфестарға хат | Эфестарға | Эфс
Паулустан филиппойҙарға хат | Филиппойҙарға | Флп
Паулустан колоссайҙарға хат | Колоссайҙарға | Кол
Паулустан тессалоникеларға беренсе хат | І Тессалоникеларға | 1 Тес
Паулустан тессалоникеларға икенсе хат | ІІ Тессалоникеларға | 2 Тес
Паулустан Тимоҫеусҡа беренсе хат | І Тимоҫеусҡа | 1 Тим
Паулустан Тимоҫеусҡа икенсе хат | ІІ Тимоҫеусҡа | 2 Тим
Паулустан Титусҡа хат | Титусҡа | Тит
Паулустан Филемонға хат | Филемонға | Флм
Ғивриҙәргә хат | Ғивриҙәргә | Ғвр
Яхъяға килгән асылыш | Асылыш | Асл

Зөлкифел

Зөлкифел

1. Инеш һүҙ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

Инеш һүҙ

Зөлкифел пәйғәмбәр китабы

Пәйғәмбәр һәм ҡаһин Зөлкифел беҙҙең эраға тиклем VІ быуаттың иң башында Вавилон (йәки Бабил) әсирлегенә алып кителгән була. Бер аҙҙан Раббы Зөлкифел аша әсирлектәге һәм Йәрүсәлимдә тороп ҡалған Исраил халҡына мөрәжәғәт итә башлай. Ул ҡабул итеп алған Алла хәбәрҙәре ҡайһы берҙә бик аныҡ булмаған күренмештән, ә ҡайһылары ап-асыҡ ғәмәлдәрҙән тора.

Зөлкифел исраилдарҙың Алла ҡаршыһында ҡылған әшәкелектәрен һәм гонаһтарын фашлай. Ул һәр кемде хаҡ юлға баҫырға һәм ҡылған ҡанунһыҙлыҡтар өсөн шәхси яуаплылыҡҡа саҡыра. Беҙҙең эраға тиклем 587–586 йылдарҙа Вавилон ғәскәрҙәре Йәрүсәлимде ҡыйратҡандан һуң Зөлкифел Раббының Үҙ халҡынан мәңгегә ваз кисмәгәненә һәм, күпмелер ваҡыт үткәс, әсирлектән ҡотҡарып, иленә ҡайтарырына өмөт белдерә. Зөлкифел вәғәздәренең төп темалары – Алла шөһрәтенең Йәрүсәлимдә генә түгел, Раббы теләгән бар ерҙә булыу мөмкинлеге һәм берәй ваҡыт ҡабат тергеҙеләсәк Раббы ҡорамы.

Китапты алты өлөшкә бүлеп ҡарарға була: 1) Алла шөһрәтенең серле күренмеше һәм Зөлкифелдең саҡырылыуы (1–3-сө бүлектәр); 2) халыҡты гонаһ ҡылыуҙа фашлау, тиҙҙән Йәрүсәлимдең ҡолатыласағы һәм емертеләсәге тураһында иҫкәртеү (4–24-се бүлектәр); 3) дошмансыл халыҡтарға киләсәктә яза ебәрелеүе тураһында пәйғәмбәрлек итеү (25–32-се бүлектәр); 4) Алланың Исраил халҡын йыуатыуы һәм именлек, муллыҡ вәғәҙә итеүе (33–37-се бүлектәр); 5) бөтә дошмансыл халыҡтарҙы кәүҙәләндергән Гог тураһында күренмеш (38–39-сы бүлектәр); 6) буласаҡ ҡорамды һәм исраилдар йәшәйәсәк замандарҙағы Исраил ерен һүрәтләү (40–48-се бүлектәр). Ҡорамдың һүрәтләнеше бирелгән һуңғы бүлектәрҙә тәржемә итеү өсөн үтә ҡатмарлы урындар күп, сөнки унда беҙ белгән тарихҡа тап килеп бөтмәгән күренмеш тасуирлана.

1

Беренсе күренмеш:

Раббы тәхете

1^1•Утыҙынсы йылда, дүртенсе айҙың бишенсе көнөндә, Кевар йылғаһы буйында, һөргөндә йәшәүселәр араһында булған сағымда, күк ҡабағы асылды ла миңә Алланан күренмештәр булды+.

2Йеһояхин батшаның һөргөндәге бишенсе йылында, айҙың бишенсе көнөндә+
3Халдей илендә, Кевар йылғаһы буйында Бузи улы Зөлкифел ҡаһинға Раббы һүҙе булды. Раббының ҡулы уның өҫтөндә ине+.

4Ҡараһам, бына, төньяҡтан дауыллы ел килә: балҡыш уратып алған олоғара болот эсендә ут ялтлай. Уттың уртаһы балҡып торған алтын һымаҡ ине+. 5Ут эсендә дүрт йән эйәһе күрҙем. Уларҙың күренеше былай: ҡиәфәттәре менән әҙәмгә оҡшағандар,+
6ләкин һәр береһенең дүрт йөҙө, дүрт ҡанаты бар. 7Аяҡтары төҙ, аяҡ остары башмаҡ тояғы һымаҡ. Улар ялтыратылған баҡыр кеүек йылҡылдап тора+. 8Ҡанаттары аҫтында дүрт яҡтан кешенеке һымаҡ ҡулдары бар.

Дүртеһенең дә йөҙҙәре һәм ҡанаттары былай: 9ҡанаттары бер-береһенә тейеп тора. Йөрөгәндә был йән эйәләре боролмай, йөҙҙәре ҡайһы яҡҡа ҡарай, шул яҡҡа бара.

10Йән эйәләренең йөҙҙәренә килгәндә, улар дүрт төрлө: алғы яҡта – кеше йөҙө, уң яҡта – арыҫлан, һул яҡта – үгеҙ һәм арт яҡта бөркөт йөҙө ине+. 11Йөҙҙәре шулай ине. Ҡанаттары юғарыға табан асылған. Һәр йән эйәһенең ике ҡанаты эргәһендәге йән эйәләренең ҡанатына тейеп тора, ә ҡалған ике ҡанат менән кәүҙәләрен ҡаплағандар+. 12Һәр береһе йөҙө ҡараған яҡҡа бара. Рух уларҙы ҡайҙа йүнәлтһә, улар боролмайынса шунда бара.

13Был йән эйәләренең ҡиәфәте утлы ҡуҙға оҡшаған. Ялпылдап янған ялҡын кеүек нәмә улар араһында тегеләй-былай йөрөп тора. Был ялҡындан туҡтауһыҙ йәшен ялтлай һәм балҡыш тарала+. 14Был мәхлүктәр йәшен йәшнәгән кеүек тегендә-бында етеҙ хәрәкәт итә.

15Йән эйәләренә ҡарап торғанымда һәр береһенең янында ерҙә берәр тәгәрмәс күрҙем. 16Тәгәрмәстәрҙең күренеше һәм төҙөлөшө былай: улар һары яҡут һымаҡ ялтырап тора һәм дүртеһе лә бер төрлө. Төҙөлөштәре менән бер-береһенең эсенә индерелгән ике тәгәрмәс кеүек ине+. 17Хәрәкәт иткәндә боролмайынса дүрт яҡҡа ла бара алалар. 18Тәгәрмәстәренең туғыны бейек һәм ҡурҡыныс. Дүртеһенең дә туғыны бик күп күҙҙәр менән ҡапланған+.

19Йән эйәләре хәрәкәт иткәндә эргәләрендәге тәгәрмәстәр ҙә ҡуҙғала. Йән эйәләре ерҙән күтәрелгәндә, тәгәрмәстәр ҙә күтәрелә. 20Рух уларҙы ҡайҙа йүнәлтһә, йән эйәләре шул яҡҡа бара. Тәгәрмәстәр ҙә улар менән бергә ҡалҡа, сөнки йән эйәләренең рухы тәгәрмәстәрҙә ине. 21Йән эйәләре йөрөгәндә, тәгәрмәстәр ҙә бара. Йән эйәләре туҡтағанда, былар ҙа туҡтай. Йән эйәләре ерҙән күтәрелгәндә, тәгәрмәстәр күтәрелә, сөнки йән эйәләренең рухы тәгәрмәстәрҙә ине.

22Йән эйәләренең баш осонда көмбәҙгә оҡшаған, гәлсәр кеүек емелдәп торған хайран ҡалдырғыс бер нәмә йәйелгәйне+. 23Көмбәҙҙең аҫтында һәр йән эйәһе ҡанаттарын янындағыларға табан йәйгән, ә ҡалған ике ҡанаттары кәүҙәләрен ҡаплай. 24Йән эйәләре хәрәкәт иткәндә ҡанаттарының тауышын ишеттем. Ул ташҡын һыуҙарҙың шаулауы, сикһеҙ ҡөҙрәт Эйәһенең тауышы, оло ғәскәрҙең ҡаты шау-шыуына оҡшағайны. Туҡтаған саҡта улар ҡанаттарын һәлендерә ине+. 25Йән эйәләре ҡанат ҡағыуҙан туҡтағанда, баштары осондағы көмбәҙҙән бер тауыш ишетелә.

26Баштары осондағы көмбәҙ өҫтөндә гүйә зәңгәр яҡуттан яһалған тәхет кеүек нәмә бар. Юғарыла, ул тәхет шикелле нәмәлә, кешегә оҡшаған берәү ултыра+. 27Күрәм: уның биленән юғары өлөшө балҡып торған алтын кеүек, ә аҫҡы яғы утҡа оҡшаған. Ул тотошлай емелдәгән нурға сорналған+. 28Әйләнә-тирәһендәге ул балҡыш – ямғырлы көндө болоттар араһында ҡалҡҡан йәйғор һымаҡ.

Раббының шөһрәте шундай ине. Быны күреп, йөҙтүбән ергә ҡапландым һәм бер тауыш ишеттем.

2

Раббының Зөлкифелде саҡырыуы

2^1Ул миңә:

– Эй әҙәм улы, аяғыңа баҫ, Мин һинең менән һөйләшәсәкмен! – тине+.

2Ул өндәшкән саҡта миңә рух иңде һәм аяғыма баҫтырҙы. Мин үҙем менән Һөйләшеүсене ишеттем+.

3Ул миңә:

– Эй әҙәм улы, Мин һине Исраил халҡына, Миңә ҡаршы баш күтәргән фетнәсел халыҡҡа ебәрәм. Улар үҙҙәре лә, ата-бабалары ла ошо көнгә тиклем Миңә ҡаршы гонаһ ҡылып килә+. 4Мин һине ебәргән был халыҡ бик тиҫкәре һәм ҡаты бәғерле. Һин уларға: «Раббы Хаким былай тип әйтә!» – тиерһең. 5Һине тыңларҙармы, юҡмы, сөнки улар фетнәсел нәҫел, әммә араларында пәйғәмбәр барлығын белеп торһондар+. 6Һин иһә, эй әҙәм улы, уларҙың үҙҙәренән дә, һүҙҙәренән дә ҡурҡма! Улар һинең өсөн сәнскәк булһалар ҙа, үҙеңде саяндар араһында йәшәгән кеүек тойһаң да, уларҙың әйткәндәренән ҡурҡма, йөҙҙәрен күреп ҡаушама, сөнки улар – фетнәсел нәҫел+. 7Тыңлайҙармы, юҡмы, сөнки улар фетнәсел – Минең әйткәндәремде еткер. 8Һин иһә, эй әҙәм улы, Минең әйткәндәремде тыңла! Был фетнәсел нәҫел кеүек тиҫкәре булма. Ауыҙыңды ас, һиңә биргәнемде аша!

9Ҡарағайным, үҙемә табан һуҙылған бер ҡул күрҙем. Унда төргәк китап бар ине+. 10Ул алдымда төргәкте тағатты, уның ике яғы ла яҙыулы ине. Унда илау, һыҡтау һәм иңрәү һүҙҙәре яҙылғайны+.

3

3^1Ул миңә:

– Эй әҙәм улы, әле үҙеңә бирелгәнде аша. Ошо төргәкте аша ла, барып, Исраил нәҫеленә һөйлә, – тине+.

2Мин ауыҙымды астым да, Ул миңә төргәкте ашарға бирҙе. 3Шунан миңә:

– Эй әҙәм улы, Мин һиңә биргән төргәк китапты аша, уның менән ҡорһағыңды тултыр, – тине.

Мин ашаным. Ауыҙымда бал һымаҡ татлы булды.

4Ул миңә былай тине:

– Эй әҙәм улы, инде Исраил нәҫеленә бар, уларға Минең һүҙҙәремде һөйлә. 5Сөнки һин телмәре ят, теле аңлашылмаҫ халыҡҡа түгел, Исраил нәҫеленә ебәреләһең. 6Телмәрҙәре билдәһеҙ, теле аңлашылмаҫ, әйткәндәре төшөнмәҫлек булған күп халыҡтар араһына ебәрелмәйһең һин. Әгәр Мин һине улар янына ебәрһәм, улар һиңә, әлбиттә, ҡолаҡ һалған булыр ине. 7Әммә Исраил нәҫеленең һине тыңлағыһы килмәйәсәк, сөнки улар Мине тыңларға теләмәй. Бөтә Исраил нәҫеле тиҫкәре һәм башбаштаҡ. 8Ҡара, Мин һине лә улар кеүек арҡыры һәм башбаштаҡ итәсәкмен+. 9Һинең маңлайыңды саҡматаштан да ҡатыраҡ булған таш һымаҡ итәм. Улар фетнәсел халыҡ булһа ла, һин уларҙан ҡурҡма, алдарында ҡаушап ҡалма+.

10Ул тағы ла миңә былай тине:

– Эй әҙәм улы, Мин әйткән бөтә һүҙҙәрҙе күңелеңдә һаҡла һәм ҡолағыңа киртеп ҡуй. 11Инде һөргөндә йәшәгән яҡташтарың янына бар. Улар һине тыңлаһа ла, тыңламаһа ла: «Раббы Хаким былай тип әйтә!» – тиерһең+.

12Шунан Рух мине өҫкә күтәрҙе. Мин артымда: «Раббының шөһрәте Үҙ урынында мөбәрәк булһын!» – тигән тетрәндергес мәғрур тауыш ишеттем+. 13Йән эйәләренең бер-береһенә ҡағылған ҡанаттарының тауышын, эргәләрендәге тәгәрмәстәрҙең тыҡылдағанын, бөйөк бер тетрәүҙең геүләгәнен ишеттем мин+. 14Рух мине күтәрҙе лә алып китте. Раббының көслө ҡулы өҫтөмдә булған хәлдә әсенеш һәм асыу менән киттем+. 15Кевар йылғаһы буйында Тел-Авивта һөргөндә йәшәүселәр янына килдем. Шунда, улар йәшәгән ерҙә, ҡалдым да араларында ете көн буйы шаңҡып ултырҙым+.

Раббының Зөлкифелде Исраилға күҙәтсе итеп ҡуйыуы

16•Ете көн үткәс, миңә Раббы һүҙе булды:

17– Эй әҙәм улы, Мин һине Исраил нәҫеленә күҙәтсе итеп ҡуйҙым. Һин ауыҙымдан сыҡҡан һәр бер һүҙемде тыңлап, халҡыма әйтеп, уларҙы иҫкәртеп торорһоң+. 18Мин яуыз кешегә: «Һин мотлаҡ үләсәкһең!» – тип әйтһәм, ә һин уны киҫәтмәһәң, ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн уны яман юлын ташларға өндәмәһәң, был яуыз кеше үҙ енәйәте арҡаһында үләсәк. Әммә уның ҡаны өсөн яуаплылыҡты Мин һинең өҫтөңә һаласаҡмын. 19Әгәр һин яуызды киҫәтһәң, ә ул яуызлығын ҡуйып, яман юлын ташламаһа, үҙ ғәйебе өсөн үлер. Һин иһә үҙ йәнеңде ҡотҡарып ҡалырһың+.

20Әгәр тоғро кеше, тоғро юлынан тайпылып, яуызлыҡ эшләһә, Мин уның ҡаршыһына абыныу ташы ҡуйғас, ул үлер. Һин уны киҫәтмәгәнгә күрә, ул үҙ гонаһы өсөн үлер, эшләгән яҡшы ғәмәлдәре иҫәпкә алынмаҫ. Әммә уның ҡаны өсөн яуаплылыҡты Мин һинең өҫтөңә һаласаҡмын+. 21Әммә һин гонаһ эшләмәһен өсөн тоғро кешене киҫәтһәң һәм ул гонаһ ҡылмаһа, мотлаҡ йәшәйәсәк, сөнки ул иҫкәртеүгә ҡолаҡ һалды. Һин иһә үҙ йәнеңде һаҡлап ҡалырһың.

22Унда Раббының ҡулы өҫтөмдә ине. Ул миңә:

– Тор, үҙәнгә бар. Мин һинең менән унда һөйләшермен, – тине+.

23Мин, тороп, үҙәнгә сыҡтым. Ҡараһам, унда Кевар йылғаһында күргәндәге шөһрәт кеүек үк Раббының шөһрәте тора. Мин йөҙтүбән ергә ҡапландым+. 24Шунда миңә рух иңде, мине аяғөҫтө баҫтырҙы.

– Ҡайт, өйөңә инеп биклән, – тине Раббы миңә. – 25Эй әҙәм улы, һиңә бау һалырҙар, бәйләрҙәр һәм һин кеше араһына сығып йөрөй алмаҫһың+. 26Телеңде аңҡауыңа йәбештерермен һәм һин телһеҙ ҡалырһың, уларҙы фашлай алмаҫһың, сөнки был – фетнәсел нәҫел+. 27Әммә Үҙем һинең менән һөйләшкәндә, ауыҙыңды асырмын. Уларға: «Раббы Хаким былай тип әйтә!» – тиерһең. Тыңлағандары тыңлаһын, тыңламағандары тыңламаһын, сөнки улар – фетнәсел халыҡ+.

4

Йәрүсәлимдең ҡамауҙа ҡаласағы тураһында пәйғәмбәрлек

4^1Эй әҙәм улы, бер кирбес алып, уны алдыңа ҡуй ҙа өҫтөнә Йәрүсәлим ҡалаһын төшөр. 2Рәсемдәге ҡаланы ҡамап ал: нығытмалар төҙө, уба яһа, тупламдар ҡор, һәр тарафтан диуар емерә торған ҡоролмалар урынлаштыр+. 3Шунан тимер таба ал. Уны үҙең менән ҡала араһына тимер диуар кеүек итеп ҡуй ҙа йөҙөңдө уға табан бор. Әйҙә, ҡала ҡамалышта булһын, уны һин ҡамалышта тотасаҡһың! Был Исраил нәҫеле өсөн билдә булыр.

4Шунан һулаҡай ҡабырғаңа ят, Исраил халҡының гонаһын йөкмә. Ошо яғыңда нисә көн ятаһың, шунса ваҡыт уларҙың гонаһтарын өҫтөңдә күтәрәсәкһең. 5Уларҙың гонаһ ҡылған йылдарының һанына күрә Мин һиңә көндәр билдәләнем. Һин өс йөҙ туҡһан көн буйы Исраил халҡының гонаһтарын өҫтөңдә күтәрәсәкһең.

6Билдәләнгән ваҡыт тулғандан һуң, уң яғыңа әйләнеп ят, Йәһүҙә халҡының гонаһтарын өҫтөңдә күтәр. Һинең өсөн ҡырҡ көн – һәр йыл өсөн берәр көн билдәләнем+. 7Йөҙөңдө ҡамауҙағы Йәрүсәлимгә табан бор, еңеңде төр ҙә, ҡулыңды күтәреп, уға ҡаршы пәйғәмбәрлек ит. 8Бына, ҡамалыу көндәрең тамамланғанға тиклем бер ҡабырғаңдан икенсеһенә әйләнеп ята алмаһын тип, Мин һине бау менән бәйләп һалам+.

9Бойҙай, арпа, ҡара борсаҡ, яҫмыҡ, тары, борай ал да бер һауытҡа һал. Һин уларҙан үҙеңә икмәк бешер. Бер ҡабырғаңда ятҡан өс йөҙ туҡһан көн буйы уны ашаясаҡһың. 10Бер көнлөк ризығың егерме шекел[*] булырға тейеш. Уны көн һайын бер генә ваҡытта ашарһың. 11Һыуҙы ла үлсәп кенә эс, бер һиндың алтынан бер өлөшө[*] күләмендә бер үк ваҡытта эс. 12Ризығыңды арпа көлсәһе һымаҡ ашарһың. Уларҙы кеше күҙе алдында, әҙәм тиҙәге яғып, өҫтөндә бешер.

13Раббы былай тине:

– Мин Исраил халҡын башҡа ҡәүемдәр араһына һөргөнгә ебәргәс, улар шулай хәрәм икмәк ашаясаҡ+.

14Шунда мин:

– Аһ, эй Раббы Хаким! – тип ялбарҙым. – Мин бер ваҡытта ла үҙемде бысратманым. Йәш сағымдан алып бөгөнгө көнгә тиклем үләкһә лә, йыртҡыс талап ташлаған итте лә ашаманым, ауыҙыма хәрәм ит ингәне юҡ!+

15Ул миңә:

– Ярай, – тине. – Икмәгеңде, әҙәмдеке урынына мал тиҙәге яғып, өҫтөндә бешерергә рөхсәт итәм.

16Йәнә Ул миңә:

– Эй әҙәм улы, бына Мин Йәрүсәлимдәге ризыҡҡа сик ҡуям. Үлсәүле генә икмәкте хәүефләнеп ашарҙар, үлсәүле генә һыуҙы ҡурҡыу эсендә эсерҙәр, – тине. –+
17Ризыҡ менән һыу наҡыҫлығы арҡаһында кешеләр бер-береһенә ҡото осоп ҡараясаҡ, гонаһтары эсендә ҡоро һөйәккә ҡалып үләсәк.

5

5^1Ә һин, эй әҙәм улы, үткер ҡылыс ал да, сәс алыусының бәкеһе кеүек ҡулланып, башың менән һаҡалыңды ҡыр. Шунан үлсәгес ал, ҡырған сәс-һаҡалыңды өлөштәргә бүл. 2Ҡамау көндәре тамамланғас, уларҙың өстән бер өлөшөн ҡала уртаһында утта яндыр. Икенсе өстән бер өлөшөн ҡала ситендә ҡылыс менән тураҡла. Өсөнсө өлөшөн елгә осор, һәм Мин улар артынан яланғас ҡылысымды ебәрермен+. 3Сәстәрҙең бер аҙырағын алып, сабыуыңа төйнәп ҡуй+. 4Йәнә бер аҙын утҡа ташлап яндыр. Бынан бөтә Исраил халҡына ут таралыр.

5Раббы Хаким былай ти: «Был – Йәрүсәлим! Мин уны ҡәүемдәрҙең уртаһына урынлаштырҙым, башҡа илдәр Исраил тирәһендә йәшәне. 6Әммә ул Минең ҡанун-ҡағиҙәләремә ҡаршы сыҡты, башҡа ҡәүемдәрҙән, тирә-яғындағы илдәрҙән дә былайыраҡ яуызлыҡ ҡылды, Минең ҡанундарымды кире ҡаҡты, ҡағиҙәләремде үтәмәне»+. 7Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Һеҙ тирә-яғығыҙҙағы ҡәүемдәргә ҡарағанда ла фетнәселерәк булдығыҙ, ҡағиҙәләремде үтәмәнегеҙ, хөкөмдәремде бойомға ашырманығыҙ, хатта эргә-тирәгеҙҙәге халыҡтарҙың йолаларын да тотманығыҙ». 8Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Эй Йәрүсәлим, бына, Мин Үҙем һиңә ҡаршы сығам. Башҡа ҡәүемдәрҙең күҙ алдында Үҙем Йәрүсәлим уртаһында хөкөм ҡыласаҡмын+. 9Бөтә ерәнгес эштәрең арҡаһында, Йәрүсәлим, быға тиклем эшләмәгән һәм артабан да эшләмәйәсәк нәмә ҡыласаҡмын+. 10Ата-әсәләр үҙ балаларын, балалар иһә үҙ ата-әсәләрен ашаясаҡ. Мин һинең уртала хөкөм ҡыласаҡмын, ә иҫән ҡалғандарығыҙҙың һәммәһен һәр тарафҡа елдәргә таратасаҡмын+. 11Шуға күрә, Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким, – Изге торлағымды ерәнгес боттарың, әшәкелектәрең менән нәжесләгәнең өсөн, һине тап-таҡыр итеп ҡырасаҡмын, һис тә йәлләп тормаясаҡмын, мәрхәмәт күрһәтмәйәсәкмен+. 12Һиндә йәшәүселәрҙең өстән бер өлөшө ҡала эсендә ҡырғындан үләсәк, аслыҡтан ҡырыласаҡ. Өстән бер өлөшө ҡаланың тирә-яғында ҡылыстан һәләк буласаҡ. Ҡалған өсөнсө өлөшөн төрлө тарафтарға елгә таратасаҡмын, арттарынан яланғас ҡылыс менән эҙәрләйәсәкмен+.

13Шул сағында ғына уларға булған асыуым бөтәсәк, ярһыуымды түккәндән һуң Мин ҡәнәғәтләнермен.

Ярһыуымды өҫтәренә бушатҡас, Мин Раббы быны көнсөллөгөм арҡаһында эшләгәнемде белерҙәр+.

14Мин һине, Йәрүсәлим, харабаға әйләндерәм, тирә-яғыңдағы ҡәүемдәр һәм эргәңдән үтеп-һүтеп йөрөүселәрҙең күҙе алдында хурлыҡҡа ҡалдырам. 15Асыуланып һәм ярһып, ҡаты язалар менән һине хөкөм иткән сағымда тирә-яғыңдағы халыҡтар араһында мәсхәрә, хурлыҡ, ғибрәт һәм дәһшәт өлгөһө буласаҡһың. Мин, Раббы, әйттем быны+.

16Һеҙҙе һәләк итер өсөн өҫтөгөҙгә аслыҡтың аяуһыҙ уҡтарын ебәрәсәкмен. Арағыҙҙа ҡытлыҡты көсәйтәсәкмен, ризыҡ менән тәьмин итеүгә сик ҡуясаҡмын+. 17Өҫтөгөҙгә аслыҡ һәм йыртҡыс хайуандар ебәрермен. Улар һеҙҙе балаһыҙ ҡалдырыр. Ҡалала ҡырғын һәм үлем хөкөм һөрөр. Мин һеҙгә ҡаршы ҡылыс күндерермен. Мин, Раббы, әйттем быны»+.

6

Исраил тауҙарында боттарға табыныусылар

6^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, йөҙөңдө Исраил тауҙарына табан бор ҙа уларға ҡаршы пәйғәмбәрлек итеп әйт:+
3«Эй Исраил тауҙары, Раббы Хакимдың һүҙен тыңлағыҙ! Раббы Хаким тауҙарға, ҡалҡыулыҡтарға, тарлауыҡтарға һәм үҙәндәргә былай ти: „Бына, Мин өҫтөгөҙгә ҡылыс ебәрәм, табыныу ҡалҡыулыҡтарығыҙҙы юҡҡа сығарам. 4Ҡорбан усаҡтарығыҙ емерелер, хуш еҫ ҡорбандары төтәткән усаҡтарығыҙ ватылыр. Үлтерелгәндәрегеҙҙең мәйеттәрен боттарығыҙ алдына ырғытасаҡмын+. 5Исраилдарҙың мәйеттәрен боттары алдына ташлаясаҡмын, һөйәктәрегеҙҙе ҡорбан усаҡтарығыҙ тирәһенә һибеп һаласаҡмын+. 6Һеҙ йәшәгән бөтә урындарҙа ҡалалар харабаға әйләнер, табыныу ҡалҡыулыҡтары емерелер, шунлыҡтан ҡорбан усаҡтарығыҙ боҙолор, боттарығыҙ ватылыр һәм юҡ ителер, хуш еҫ төтәтә торған усаҡтарығыҙ ҡыйратылыр, үҙ ҡулдарығыҙ менән эшләгән бөтә нәмәләрегеҙ юҡҡа сығыр. 7Арағыҙҙа йәндәре ҡыйылғандар ергә ҡолар. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ.

8Әммә Мин ҡайһы берәүҙәрегеҙҙе иҫән ҡалдырасаҡмын. Төрлө илдәр, ҡәүемдәр араһына һибелгән ҡайһы берҙәрегеҙ ҡылыстан ҡотолор+. 9Иҫән ҡалғандарығыҙ үҙҙәрен әсирлеккә алған халыҡтар араһында йәшәгәндә Мине иҫтәренә төшөрөр. Минән ситкә боролған фәхеш йөрәктәренең, боттарға текләгән аҙғын күҙҙәренең Мине ҡайғыға һалғанын аңлар. Шул саҡ улар ҡылған яуызлыҡтары, әшәкелектәре өсөн үҙҙәренән үҙҙәре ерәнерҙәр һәм+
10Минең Раббы икәнемде белерҙәр. Уларға был ҡазаны килтерәсәкмен тип юҡҡа ғына әйтмәнем Мин“».

11Раббы Хаким былай ти: «Ҡулыңды ҡулға һуғып, аяҡ тибеп әйт: „Бөтә яман һәм ерәнгес эштәре арҡаһында Исраил халҡына – ҡайғы!“ Улар ҡылыстан, аслыҡтан һәм ҡырғындан һәләк буласаҡ+. 12Алыҫтағылар ҡырғындан ҡырылыр, яҡындағылар ҡылыстан йығылыр, ҡотолоп ҡалғандар аслыҡтан үлер. Уларға булған асыуымды шулай сығарасаҡмын. 13Уларҙың үлектәре боттары араһында, ҡорбан усаҡтары тирәһендә, һәр бер табыныу ҡалҡыулығында, тау түбәләрендә, суҡ япраҡлы һәр ағас, тарбаҡлы һәр имән аҫтында, боттарына арнап хуш еҫ төтәткән һәр урында аунап ятыр. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ+.

14Мин уларға ҡаршы ҡулымды күтәрәм, сүлдән Ривлаға тиклем улар йәшәгән бөтә урындарҙа илде харабаға һәм ташландыҡ ергә әйләндерәм. Шунда улар Минең Раббы икәнемде белерҙәр».

7

Исраилға һәләкәт яҡынлашыуы

7^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, Раббы Хаким Исраил тупрағына былай тип белдерә:

«Ахыры етте!

Илдең дүрт тарафының да ахыры етте+.

3Эй Исраил, инде һинең көнөң бөттө!

Һиңә асыуымды түгәм.

Тотҡан юлың өсөн һиңә хөкөм ҡылам,

Бөтә әшәкелектәрең өсөн язалайым.

4Мин һине йәлләп тормам, шәфҡәт күрһәтмәм.

Тотҡан юлдарыңа күрә язалармын,

Ерәнгес эштәреңдең әжерен аласаҡһың.

Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ»+.

5Раббы Хаким былай ти: «Бына, бәлә артынан бәлә! Дәһшәтле бәлә килә. 6Көнөң бөттө! Еттең ахырыңа! Бына ул һиңә яҡыная. 7Ҡаза килеп етте, эй был илдә йәшәүселәр! Ваҡыт етте! Тауҙарҙа һөйөнөс ауаздары түгел, ҡурҡыу тауыштары хөкөм һөргән көн килде!+
8Оҙаҡламай ярһыуымды өҫтөңә түңкәрәсәкмен, асыуымды бушатасаҡмын. Ҡылғандарыңа күрә хөкөм итеп, әшәкелектәреңдең ҡоһорон ҡайтарасаҡмын. 9Һине һис тә йәлләп тормаясаҡмын, мәрхәмәт күрһәтмәйәсәкмен. Тотҡан юлдарыңа күрә язалаясаҡмын, ерәнгес эштәреңдең әжерен аласаҡһың. Шунда һине язалаусының Мин Раббы икәнен белерһегеҙ+.

10Бына ул көн етте! Килде ул һәләкәт! Хөкөм таяғы сәскә атты, тәкәбберлек сәскәләнде. 11Золом яуызлыҡ таяғына әүерелде. Уларҙан бер нәмә лә ҡалмаясаҡ: бихисап кешеләре лә, байлыҡтары ла, өҫтөнлөктәре лә юҡҡа сығасаҡ.

12Шул ваҡыт етте! Ул көн яҡынлашты! Һатып алған – һөйөнмәһен, һатҡан – көйөнмәһен, сөнки бөтә был өйөрҙөң өҫтөнә асыуым түгеләсәк. 13Хатта тере ҡалған осраҡта ла, һатыусы һатҡан еренә кире ҡайтмаясаҡ, сөнки был өйөр тураһында Алланан иңгән был күренмеш үҙгәртелмәйәсәк. Енәйәттәре арҡаһында уларҙың береһе лә йәндәрен һаҡлап ҡала алмаясаҡ+. 14Борғолар ҡысҡыртылды, бөтә нәмә лә әҙерләнде. Әммә бер кем дә һуғышҡа китмәйәсәк, сөнки асыуым бөтә был өйөр өҫтөнә ябырыла.

15Тышта – ҡылыс, эстә – аслыҡ менән ҡырғын. Ҡырҙағылар ҡылыстан үлер, ҡалалағылар аслыҡтан һәм ҡырғындан ҡырылыр+. 16Иҫән ҡалғандар үҙәндәге күгәрсендәр кеүек тауҙарға ҡасыр, һәр береһе үҙ гонаһы өсөн һыҡрар+. 17Ҡулдары һәленеп төшөр, теҙҙәре быуынһыҙланыр+. 18Ҡайғы кейеменә уранырҙар, ҡурҡыуға ҡалырҙар, йөҙҙәренә оялыу яғылыр, баштары ҡырылыр+. 19Көмөштәрен урамға сығарып ташларҙар, алтындары нәжес әйбер һымаҡ булыр. Раббының асыуы түгелгән көндә уларҙы алтын менән көмөш ҡотҡара алмаҫ, тамағын туйҙырмаҫ, ҡорһаҡтарын тултырмаҫ, алтын менән көмөш уларҙы гонаһҡа һөйрәкләгән абыныу ташы булды+. 20Биҙәүестәренең гүзәллегенә ғорурландылар, уларҙан ерәнгес боттарының һындарын эшләнеләр. Шуға күрә лә ул әйберҙәрҙе кешеләр өсөн нәжес нәмәгә әйләндерәм. 21Мин быларҙың барыһын да табыш малы итеп – ят ҡәүемдәргә, яумал итеп донъялағы яуыз әҙәмдәрҙең ҡулына бирәм дә уларҙы нәжесләйәсәктәр. 22Мин был халыҡтан ситкә бороласаҡмын. Минең ғәзиз урыным нәжесләнер, эсенә талаусылар инеп нәжесләр уны.

23Үҙегеҙгә сынйыр әҙерләгеҙ, сөнки ил – ҡанлы енәйәттәр, ҡала яуызлыҡ менән тулды+. 24Йорттарын тартып алһындар өсөн ҡәүемдәрҙең иң яһилдарын килтерәсәкмен. Мин көслөләрҙең тәкәбберлегенә сик ҡуясаҡмын, уларҙың изге урындары нәжесләнәсәк+.

25Дәһшәт килгәс, улар именлек эҙләр, ләкин таба алмаҫ. 26Бәлә өҫтөнә – бәлә, яман хәбәр артынан яман хәбәр килер. Пәйғәмбәрҙәрҙән Раббының күренмештәрен һорап ялбарырҙар; ҡаһин ҡанун өйрәтмәҫ, аҡһаҡалдар кәңәш бирмәҫ+. 27Батша ҡайғыға батыр, хакимдар сараһыҙлыҡҡа төшөр, ил халҡының ҡурҡыштан ҡулдары ҡалтырар. Уларҙы тотҡан юлдарына күрә язалаясаҡмын, үҙҙәренең хөкөмө менән хөкөм итәсәкмен. Шунда Минең Раббы икәнемде белерҙәр».

8

Раббы ҡорамында боттарға табыныу

8^1Был хәл һөргөндә йәшәүебеҙҙең алтынсы йылында, алтынсы айҙың бишенсе көнөндә булды. Өйөмдә ултыра инем. Йәһүҙә аҡһаҡалдары ла минең янда ине. Шул саҡ миңә Раббы Хакимдың ҡулы ҡағылды+.

2Ҡараһам, кешегә оҡшаған берәүҙе күрҙем. Ҡиәфәте: билдән түбән яғы – ут һымаҡ, билдән юғары өлөшө ялҡынланып-ялтырап торған алтын һымаҡ ине+. 3Ул, ҡулға оҡшаған бер нәмә һуҙып, башымдағы сәсемдән эләктереп алды. Рух мине ер менән күк араһына күтәрҙе лә Алланан иңгән күренмештә Йәрүсәлимгә, ҡорамдың эске ихатаһының төньяҡҡа ҡараған ҡапҡаһы төбөнә алып барҙы. Унда Алланың сикһеҙ ярһыуын ҡуҙғатҡан бот тора ине+. 4Теге ваҡытта үҙәндә күргәндәге кеүек, алдымда Исраил Аллаһы шөһрәте ине+.

5Алла миңә:

– Эй әҙәм улы, төньяҡҡа ҡара, – тине.

Мин төньяҡҡа ҡараным. Раббының сикһеҙ ярһыуын ҡуҙғатҡан теге бот ҡорбан усағы янындағы ҡапҡаның төньяғында, ингән ерҙә, тора ине. 6Раббы миңә:

– Эй әҙәм улы, һин уларҙың нимә эшләгәндәрен күрәһеңме? Мине Изге торлағымдан алыҫлаштырыр өсөн Исраил халҡы бында күп әшәкелектәр ҡыла. Әле һин бынан да ерәнгесерәк нәмәләр күрерһең, – тине.

7Ул мине ихатаға инә торған ҡапҡа төбөнә алып килде. Ҡарағайным, диуарҙа бер тишек күрҙем.

8Ул миңә:

– Эй әҙәм улы, диуарҙағы тишекте ҙурайт, – тине.

Мин диуарҙағы тишекте ҙурайттым, шунда ниндәйҙер бер ишеккә тап булдым+. 9Алла миңә:

– Эскә ин дә улар бында ҡылған ерәнгес эштәрҙе күр, – тине.

10Мин эскә индем. Ҡараһам: диуарға һәр яҡлап төрлө һөйрәлеүселәрҙең, ерәнгес хайуандарҙың, Исраил йорто табынған бөтә боттарҙың һүрәттәре уйылған ине+. 11Улар алдында Исраил аҡһаҡалдарынан етмеш кеше тора. Шафан улы Яазанъяһ та – улар араһында. Һәр береһенең ҡулында төтәҫләгес бар; хуш еҫле төтөн болот булып өҫкә күтәрелә.

12Раббы миңә:

– Эй әҙәм улы, Исраил халҡының аҡһаҡалдары һәр береһе үҙҙәренең ҡараңғы бүлмәләрендә үҙҙәренең боттары алдында нимә эшләгәнен күрәһеңме? – тине. – Улар: «Раббы беҙҙе күрмәй. Раббы илде ташланы», – тиҙәр+.

13Шунан Раббы миңә:

– Әле уларҙың бынан да ерәнгесерәк эштәрен күрерһең, – тине.

14Ул мине Раббы ҡорамының төньяҡтағы ҡапҡаһына ингән урынға алып килде. Унда мин Таммуз[*] өсөн илап ултырған ҡатындарҙы күрҙем.

15– Эй әҙәм улы, быны күрҙеңме? Әле бынан да ерәнгесерәк нәмәләр күрәсәкһең, – тине Ул.

16Ул мине Раббы ҡорамының эске ихатаһына алып инде. Ҡорамға ингән урында, айуан[*] менән ҡорбан усағы араһында, егерме бишләп ир Раббы ҡорамына арҡаларын ҡуйғандар ҙа, йөҙҙәре менән көнсығышҡа боролоп, ҡояшҡа сәждә ҡылалар+. 17Ул миңә былай тине:

– Күрәһеңме, әҙәм улы? Йәһүҙә йортоноң бында эшләгән әшәкелектәре етмәгән, улар илде йәбер-золом менән тултырҙылар һәм Минең асыуымды арттыралар. Ҡара, нисек итеп ботаҡты танауҙарына килтерәләр[*]! 18Шуға күрә Мин дә уларға ҡарата асыу менән эш итәсәкмен, һис тә йәлләп тормаясаҡмын, мәрхәмәт күрһәтмәйәсәкмен. Инде Мине ни тиклем ҡысҡырып саҡырһалар ҙа, ҡолаҡ һалмаясаҡмын+.

9

9^1Шунан һуң Уның көслө тауыш менән:

– Ҡаланы язалаусыларҙың һәр береһе ҡулдарына емергес ҡоралдарын тотоп яҡынлашһын! – тип ҡысҡырғанын ишеттем.

2Бына төньяҡҡа ҡараған Юғары ҡапҡа яғынан алты кеше килде. Һәр береһе ҡулына үлемесле ҡорал тотҡайны. Араларында етен кейем кейгән, биленә яҙыу әсбаптары таҡҡан берәү бар ине. Улар эскә инде лә баҡыр ҡорбан усағы янына килеп баҫты+.

3Исраил Аллаһының шөһрәте, кирубтар[*] өҫтөнән – быға тиклем булған урынынан – күтәрелеп, ҡорамдың тупһаһында туҡтаны. Ул етен кейем кейгән, биленә яҙыу әсбаптары таҡҡан кешене саҡырып алды ла:

4– Йәрүсәлим ҡалаһын урап сыҡ. Унда эшләнгән бөтә әшәкелектәрҙе күреп ҡайғырған һәм ыңғырашҡан кешеләрҙең маңлайына тамға һал, – тине+. 5Шунан ҡалғандарына:

– Ҡала буйлап уның артынан йөрөгөҙ ҙә кешеләрҙе үлтерегеҙ, – тигәнен ишеттем. – Һис кемде ҡыҙғанмағыҙ, мәрхәмәт күрһәтмәгеҙ+. 6Ҡарттарҙы ла, егеттәр менән ҡыҙҙарҙы ла, балаларҙы ла, ҡатындарҙы ла үлтерегеҙ, бары тик тамғаһы булғандарға ғына ҡағылмағыҙ. Минең Изге торлағымдан башлағыҙ.

Шулай итеп, улар ҡырғынды ҡорам алдында торған аҡһаҡалдарҙан башланы+. 7Раббы уларға:

– Барығыҙ! Ҡорамды нәжесләгеҙ, ихаталарҙы мәйет менән тултырығыҙ! – тине.

Шунан һуң тегеләр сығып ҡалала үлтерергә тотондо. 8Улар халыҡты ҡырған арала, мин япа-яңғыҙ тороп ҡалдым. Йөҙтүбән ергә ҡапландым да:

– Эй Раббы Хаким! Йәрүсәлимгә асыуыңды түккәндә Исраилдың иҫән ҡалған барлыҡ халҡын һәләк итерһеңме? – тип ялбарҙым+.

9– Исраил һәм Йәһүҙә йортоноң гонаһы ифрат ҙур, – тине Ул миңә. – Был ер ҡанға батҡан, ҡала ғәҙелһеҙлек менән тулы. Улар: «Раббы был илде ташланы, Раббы күрмәй», – тиҙәр+. 10Мин иһә уларҙы һис тә йәлләп тормаясаҡмын, мәрхәмәт күрһәтмәйәсәкмен, ҡылғандарын үҙҙәренең башына төшөрәсәкмен+.

11Ул арала етен кейем кейгән, биленә яҙыу әсбаптары таҡҡан кеше кире килде һәм:

– Һин бойорғандың бөтәһен дә эшләнем, – тип хәбәр итте.

10

Раббы шөһрәтенең ҡорамды ташлап китеүе

10^1•Ҡараһам, кирубтарҙың баш осондағы көмбәҙ өҫтөндә гүйә зәңгәр яҡуттан яһалған тәхет кеүек нәмә пәйҙә булды. 2Раббы етен кейемле кешегә:

– Кирубтар аҫтындағы түңәрәктәр араһына ин дә, кирубтар араһында баҙлап ятҡан ҡуҙҙы услап алып, ҡалаға һип, – тине.

Ул кеше күҙ алдымда инеп китте+.

3Ул ингән саҡта, кирубтар Раббы ҡорамының көньяғында тора ине. Эске ихатаны тотош болот ҡаплағайны+. 4Раббының шөһрәте, кирубтар өҫтөнән күтәрелеп, ҡорамдың тупһаһына барып туҡтаны. Ҡорам – болот менән, ә ихата эсе Раббы шөһрәтенең балҡышы менән тулды. 5Кирубтарҙың ҡанат ҡағышы тышҡы ихатала ла ишетелә ине. Был тауыш сикһеҙ ҡөҙрәт Эйәһе Алла һөйләгәндәге тауышҡа оҡшағайны.

6Раббы етен кейемле кешегә:

– Кирубтарҙың һәм түңәрәктәрҙең араһынан ут ал, – тип бойорғас, ул, килеп, тәгәрмәс янына баҫты. 7Кирубтарҙың береһе араларындағы утҡа ҡулын һуҙҙы ла, ҡуҙ алып, етен кейемленең усына һалды. Был кеше уны алып сыҡты. 8Кирубтарҙың ҡанаттары аҫтында кешенекенә оҡшаған ҡулдары бар ине.

9Ҡараһам, кирубтар янында дүрт тәгәрмәс күрҙем, һәр кирубҡа – берәр тәгәрмәс. Тәгәрмәстәр һары яҡут һымаҡ ялтырап тора. 10Дүртеһе лә оҡшаған, әйтерһең дә бер-береһенең эсенә индерелгән ике тәгәрмәс. 11Хәрәкәт иткәндә боролмайынса дүрт яҡҡа ла бара алалар. Кирубтың йөҙө ҡайһы яҡҡа йүнәлгән булһа, шунда баралар, йөрөгәндә уңға-һулға боролмайҙар. 12Кирубтарҙың бөтә тәне, арҡалары, ҡулдары, ҡанаттары һәм тәгәрмәстәре – дүрт тәгәрмәс тә – күҙ менән ҡапланғайны+. 13Мин тәгәрмәстәрҙең «түңәрәктәр» тип аталғанын ишеттем. 14Һәр кирубтың дүрт йөҙө бар ине: беренсеһе – кируб йөҙө, икенсеһе – кеше йөҙө, өсөнсөһө – арыҫлан йөҙө һәм дүртенсе йөҙ бөркөт йөҙө ине.

15Кирубтар күтәрелде. Улар мин Кевар йылғаһы буйында күргән йән эйәләре ине+. 16Кирубтар хәрәкәт иткәндә, эргәләрендәге тәгәрмәстәр ҙә ҡуҙғала. Кирубтар ерҙән күтәрелер өсөн ҡанаттарын ҡаҡһа, тәгәрмәстәр ҙә айырылмай, бергә күтәрелә. 17Кирубтар туҡтағанда, тәгәрмәстәр ҙә туҡтай, күтәрелгәндә, улар ҙа күтәрелә, сөнки йән эйәләренең рухы тәгәрмәстәрҙә ине.

18Раббының шөһрәте, ҡорамдың тупһаһынан китеп, кирубтарҙың өҫтөнә торҙо. 19Кирубтар ҡанаттарын ҡаҡты ла күҙ алдымда ерҙән күтәрелде, улар хәрәкәт иткәндә тәгәрмәстәр ҙә яндарында ине. Улар Раббы ҡорамының көнсығыштағы ҡапҡаһы алдында туҡтанылар. Исраил Аллаһының шөһрәте уларҙың өҫтөндә ине+.

20Улар мин Кевар йылғаһы буйында Исраил Аллаһының аҫтында күргән йән эйәләре ине. Уларҙың кирубтар икәнен аңланым. 21Һәр береһенең дүрт йөҙө, дүрт ҡанаты, ҡанаттары аҫтында әҙәмдекенә оҡшаған ҡулдары бар ине. 22Йөҙҙәре мин Кевар йылғаһы буйында күргән йөҙҙәргә оҡшағайны. Һәр береһе туп-тура йөҙө ҡараған яҡҡа бара ине.

11

Йәрүсәлимдең хөкөм ителеүе

11^1Рух, мине күтәреп, Раббы ҡорамының көнсығышҡа ҡараған ҡапҡаһы янына алып килде. Ҡапҡа ауыҙында егерме биш кеше тора ине. Мин улар араһында халыҡ башлыҡтары Ғаззур улы Яазанъяһ менән Бенаяһ улы Пелатъяһты күрҙем+. 2Раббы миңә:

– Эй әҙәм улы, былар – яуыз эштәр ниәтләгән һәм ҡалаға насар кәңәш биргән кешеләр, – тине. – 3Улар: «Йорттар һалыр мәлдәр тиҙ булмай әле. Был ҡала – ҡаҙан, ә беҙ – ит», – тиҙәр. 4Шуға күрә уларға ҡаршы пәйғәмбәрлек ит, эй әҙәм улы, пәйғәмбәрлек ит.

5Шунда миңә Раббының Рухы иңде һәм:

– Әйт, Раббы былай ти: «Эй Исраил халҡы! Мин һеҙҙең ниҙәр һөйләгәнегеҙҙе лә, башығыҙҙа нимә барлығын да беләм, – тине. – 6Был ҡалала күптәрҙе үлтерҙегеҙ, ҡала урамдарын мәйеттәр менән тултырҙығыҙ»+.

7Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Был ҡала – ысынлап та ҡаҙан һымаҡ. Әммә ит – һеҙ үлтереп уға һалған кешеләрҙең мәйеттәре. Мин һеҙҙе ҡаланан ҡыуып сығарасаҡмын. 8Һеҙ ҡылыстан ҡурҡаһығыҙ – Мин һеҙгә ҡылыс ебәрәм, – тип белдерә Раббы Хаким. –+
9Һеҙҙе ҡаланан ҡыуып сығарып, яттар ҡулына бирәм, һеҙҙең өҫтән хөкөм ҡылам. 10Һеҙ ҡылыстан ҡырылырһығыҙ. Мин һеҙҙе Исраилдың сиктәрендә язалаясаҡмын. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ. 11Был ҡала һеҙҙең өсөн ҡаҙан булмаҫ, ә һеҙ унда ит булмаҫһығыҙ. Һеҙҙе Исраилдың сиктәрендә язалаясаҡмын. 12Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ, сөнки һеҙ ҡағиҙәләремде үтәмәнегеҙ, ҡанундарымды һаҡламанығыҙ, әйләнә-тирәгеҙҙәге ҡәүемдәрҙең йолалары буйынса йәшәнегеҙ».

13Мин пәйғәмбәрлек иткән мәлдә Бенаяһ улы Пелатъяһ йығылып үлде. Мин йөҙтүбән ергә ҡапланып:

– Эй Раббы Хаким! Һин иҫән ҡалған исраилдарҙың бөтәһен дә юҡ итеп бөтөрһөң микән ни? – тип ҡысҡырҙым+.

14Миңә Раббы һүҙе булды:

15– Эй әҙәм улы, һинең ҡәрҙәштәрең, ҡан туғандарың һәм бөтә исраилдар тураһында Йәрүсәлимдә йәшәүселәр: «Улар Раббынан алыҫ, был ер биләмә итеп беҙгә бирелде», – тиҙәр. 16Шуға күрә әйт, Раббы Хаким былай ти: «Мин халҡымды алыҫтағы ҡәүемдәр араһына һипһәм дә, төрлө илдәргә таратһам да, барған урындарында уларға Мин Үҙем ваҡытлыса Изге торлаҡ булдым»+. 17Шуға күрә әйт, Раббы Хаким былай ти: «Мин һеҙҙе халыҡтар араһынан йыйып алырмын да Үҙем һибеп таратҡан ерҙәрҙән кире ҡайтарырмын. Исраил тупрағын яңынан һеҙгә бирермен»+.

18Улар әйләнеп ҡайтыр ҙа был ерҙәге бөтә әшәкелектәрҙе һәм ерәнгес боттарҙы тамырынан юҡ итер. 19Мин уларға башҡа төрлө йөрәк бирермен, булмыштарына яңы рух һалырмын. Тәндәренән таш йөрәктәрен алып ташлап, уларға тере йөрәк бирермен+. 20Улар Минең ҡанундарым буйынса йәшәр, ҡағиҙәләремде тотор. Шул саҡта улар Минең халҡым булыр, Мин уларҙың Аллаһы булырмын+. 21Күңелдәре менән әшәке һәм ерәнгес боттарға береккәндәргә килгәндә инде, Мин уларҙың ғәмәлдәренең әжерен баштарына төшөрәсәкмен, – тип белдерә Раббы Хаким+.

Раббы шөһрәтенең Йәрүсәлимде ташлап китеүе

22Кирубтар, ҡанаттарын йәйеп, эргәләрендәге тәгәрмәстәр менән бергә юғарыға күтәрелде. Исраил Аллаһының шөһрәте уларҙың өҫтөндә ине+. 23Раббының шөһрәте ҡала уртаһынан күтәрелде лә ҡаланың көнсығышындағы тау өҫтөнә барып туҡтаны+. 24Алланың Рухынан килгән күренмештә рух мине күтәреп алды ла халдейҙар еренә, һөргөндәгеләр янына, алып килде. Шунан мин күргән күренмеш юҡҡа сыҡты+. 25Мин һөргөндәгеләргә Раббы күрһәткәндәрҙең барыһын да һөйләп бирҙем.

12

Зөлкифелдең һөргөнгә ҡыуылыусыны һүрәтләүе

12^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, һин фетнәсел халыҡ араһында йәшәйһең. Уларҙың күрер өсөн күҙҙәре бар, әммә күрмәйҙәр; ишетер өсөн ҡолаҡтары бар, әммә ишетмәйҙәр. Сөнки улар – фетнәсел халыҡ+.

3Ә һин, әҙәм улы, һөргөнгә киткәндәге һымаҡ кәрәк-ярағыңды әҙерлә, уларҙың күҙ алдында көпә-көндөҙ юлға сыҡ. Һинең, өйөңдө ташлап, башҡа ергә киткәнеңде барыһы ла күрһен. Кем белә, бәлки, фетнәсел халыҡ булһалар ҙа, аңларҙар+. 4Һөргөнгә киткәндә кәрәк булған әйберҙәреңде тышҡа көпә-көндөҙ уларҙың күҙе алдында сығарып ҡуй. Үҙең иһә эңер төшкәндә, уларҙың күҙ алдында, һөргөнгә киткән кеше кеүек юлға сыҡ. 5Барыһының күҙ алдында өйөңдөң диуарын тишеп, әйберҙәреңде шул тишектән сығар+. 6Эңер төшкәс, уларҙың күҙе алдында йөгөңдө яурыныңа һал да юлға сыҡ. Ташлап киткән ереңде күрмәҫ өсөн йөҙөңдө ҡапла. Мин һине Исраил халҡына бер билдә итеп ҡуйҙым.

7Миңә нисек ҡушылған булһа, шулай эшләнем. Һөргөнгә киткәндә кәрәк булған әйберҙәремде көндөҙ сығарып ҡуйҙым. Кис көнө ҡулым менән диуарҙа тишек яһаным да, әйберҙәремде ҡараңғыла сығарып, барыһының күҙ алдында яурыныма һалып алдым.

8Иртәнсәк миңә Раббы һүҙе булды:

9– Эй әҙәм улы, был фетнәсел Исраил нәҫеле һинән: «Нимә эшләйһең?» – тип һораманымы+? 10Әйт уларға, Раббы Хаким былай ти: «Йәрүсәлим хакимы һәм унда йәшәгән бөтә Исраил халҡы тураһында әүлиәлек был»+. 11Уларға: «Мин һеҙҙең өсөн – билдәмен. Мин нимә эшләнем, уларға ла шулай буласаҡ: әсирлеккә төшөп, һөргөнгә китәсәктәр», – тип әйт. 12Хакимдары ҡараңғыла кәрәк-ярағын яурынында күтәреп юлға сығыр. Уны сығарыр өсөн диуарҙа тишек яһарҙар. Ташлап киткән ерен күрмәҫ өсөн ул йөҙөн ҡаплар. 13Мин уның өҫтөнә ауымды ташлармын, һәм ул Минең тоҙағыма эләгер. Мин уны Бабилға, халдейҙар еренә, алып барасаҡмын, ләкин ул уны күрмәйенсә шул ерҙә үлеп ҡалыр+. 14Мин уның эргәһендәгеләрҙе – ярандарын һәм яугирҙәрен һәр тарафҡа елгә осорасаҡмын, арттарынан яланғас ҡылыс менән эҙәрләйәсәкмен+. 15Уларҙы ҡәүемдәр араһына таратып, төрлө илдәргә һибеп ебәргәс, Минең Раббы икәнемде белерҙәр+. 16Ҡылған бөтә ерәнгес эштәре тураһында башҡа халыҡтар араһында һөргөндә булғанда үҙҙәре һөйләһендәр өсөн уларҙың бер аҙын ҡылыстан, аслыҡтан һәм ҡырғындан алып ҡалырмын. Шунда улар Минең Раббы икәнемде белер+.

Яза кисектерелмәйәсәк

17Миңә Раббы һүҙе булды:

18– Эй әҙәм улы, икмәгеңде ҡалтырана-ҡалтырана аша, һыуыңды дерелдәй-дерелдәй хәүефләнеп эс. 19Ил халҡына әйт: Раббы Хаким Йәрүсәлимдә, Исраил ерендә йәшәгәндәр тураһында былай ти: «Улар икмәктәрен хәүеф эсендә ашар, һыуҙарын өмөтһөҙлөк менән эсер. Унда йәшәгәндәрҙең залимлығы арҡаһында ил үҙендәге муллыҡтан мәхрүм ҡалыр+. 20Халыҡ йәшәгән ҡалалар емерелер, ер ташландыҡ булып ҡалыр. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ».

Раббы һүҙенең ғәмәлгә ашыуы

21Миңә Раббы һүҙе булды:

22– Эй әҙәм улы, Исраил ерендә «көндәр үтә тора, һәр күренмеш бушҡа сыға тора» тигән ниндәй әйтем ул+? 23Шуға күрә уларға әйт, Раббы Хаким былай ти: «Был әйтемде Мин юҡҡа сығарам. Бынан ары Исраилда уны ҡулланмаҫтар». Тағы ла әйт уларға: «Барлыҡ күренмештәр тормошҡа ашасаҡ көндәр яҡынлаша. 24Бынан һуң Исраил нәҫеле араһында һис бер ялған күренмеш, алдатҡыс күрәҙәлек булмаясаҡ+. 25Мин Раббы әйтәм икән, әйткәнем бойомға ашыр, кисектерелмәҫ. Эй фетнәсел нәҫел, әйткән һүҙҙәремде һеҙҙең көндәрҙә ғәмәлгә ашырасаҡмын», – тип белдерә Раббы Хаким+.

26Миңә Раббы һүҙе булды:

27– Эй әҙәм улы, бына Исраил нәҫеле һинең турала: «Уға килгән күренмеш оҙаҡ йылдар үткәс кенә ғәмәлгә ашасаҡ, ул алыҫ киләсәк тураһында пәйғәмбәрлек итә», – тип әйтә+. 28Шуға күрә уларға еткер, Раббы Хаким былай ти: «Әйткән һүҙҙәремдең береһе лә кисектерелмәҫ. Нимә әйтһәм, шул ғәмәлгә ашасаҡ», – тип белдерә Раббы Хаким.

13

Ялған пәйғәмбәрҙәргә ҡаршы пәйғәмбәрлек

13^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, Исраилдың пәйғәмбәрҙәренә ҡаршы пәйғәмбәрлек ит, үҙ белдектәре менән пәйғәмбәрлек иткән кешеләргә әйт: Раббы һүҙен тыңлағыҙ!+
3Раббы Хаким былай ти: «Бер ниндәй ҙә күренмеш күрмәгән, үҙҙәрең уйҙырмаларын ғына һөйләгән ахмаҡ пәйғәмбәрҙәргә ҡайғы! 4Эй Исраил, һинең пәйғәмбәрҙәрең харабаларҙағы төлкөләргә оҡшаған! 5Һеҙ ҡала диуарының емереклектәренә сығып ҡараманығыҙ, Раббы көнөндә буласаҡ алышта ныҡ торор өсөн Исраил йортоноң диуарҙарын нығытманығыҙ+. 6Пәйғәмбәрҙәрегеҙҙең күргәндәре уйҙырма, күрәҙәлектәре ялған. Мин уларҙы ебәрмәнем, әммә улар: „Раббы шулай тип белдерә“, – тип һөйләй. Бына шулар әйткәндәре ғәмәлгә ашыр тип көтәләрме+? 7Һеҙҙең күргәндәрегеҙ ялған, күрәҙәлегегеҙ алдаҡ түгелме ни? Минең һеҙгә әйтмәүемә ҡарамаҫтан: „Раббы шулай белдерҙе“, – тип һөйләйһегеҙ».

8Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Юҡ-бар һөйләгәнегеҙ һәм ялғанды күргәнегеҙ өсөн, Мин һеҙгә ҡаршымын, – тип белдерә Раббы Хаким. –+
9Минең ҡулым уйҙырма күренмештәр күргән һәм ялған күрәҙәлек иткән пәйғәмбәрҙәргә ҡаршы буласаҡ. Улар халҡым йыйынында ҡатнашмаҫ, Исраил халҡының исемлегенә индерелмәҫ, Исраил тупрағына аяҡ баҫмаҫ. Шунда һеҙ Минең Раббы Хаким икәнемде белерһегеҙ+.

10Тыныслыҡ юҡ саҡта „тыныслыҡ“ тип халҡымды аҙаштыралар. Халҡым ышанысһыҙ диуар төҙөгәндә, пәйғәмбәрҙәр уны аҡбалсыҡ менән ағарта+. 11Диуарҙы аҡлаусыларға әйт, ул ҡолаясаҡ. Ҡойма ямғыр булыр, таш һымаҡ боҙ яуыр, ғәрәсәтле ел диуарға ҡаршы иҫер+. 12Диуар ауғас: „Һеҙ аҡлаған балсыҡ ҡайҙа?“ – тип һорамаҫтармы?»

13Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Мин асыуланып дауыл күтәрермен; ярһыуымдан ямғыр ҡойор, нәфрәтемдән емергес боҙ-борсаҡтар яуыр. 14Һеҙ аҡбалсыҡ менән ағартҡан диуарҙы ҡолатып, ер менән тигеҙләрмен. Уның нигеҙҙәре күренеп ятыр. Диуар ҡолағанда, һеҙ барығыҙ ҙа уның менән бергә һәләк булырһығыҙ. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ+. 15-16Ярһыуымды диуарҙың һәм уны ағартыусыларҙың өҫтөнә түккәндән һуң һеҙгә: „Диуар ҙа, уны ағартыусылар – тыныслыҡ булмаған саҡта Йәрүсәлимгә тыныслыҡ тураһында күренмештәр күреп пәйғәмбәрлек иткән Исраил пәйғәмбәрҙәре лә юҡ инде“, тип әйтермен», – тип белдерә Раббы Хаким. –

17Ә һин, эй әҙәм улы, халҡыңдың үҙ белдектәре менән пәйғәмбәрлек иткән ҡатын-ҡыҙҙарына йөҙөңдө бор, уларға ҡаршы пәйғәмбәрлек ит. 18Әйт, Раббы Хаким былай ти: «Кешеләрҙең йәнен аулар өсөн һәр кемгә сихырлап беләҙек бәйҙәре теккән, баштарына төрлө оҙонлоҡтағы япмалар яһаған ҡатындарға ҡайғы! Йәндәрҙе аулап, үҙ йәнегеҙҙе ҡотҡарырға йыйынаһығыҙмы ни? 19Бер нисә ус арпа, бер нисә телем икмәк өсөн һеҙ үлергә тейеш булмағандарға – үлем, йәшәргә тейеш булмағандарға ғүмер юрап, ялғанды хуш күргән кешеләрҙе алдап, халҡым алдында Мине хурлайһығыҙ»+.

20Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Кешеләрҙе ҡош һымаҡ тоҙаҡҡа төшөрөр өсөн теккән сихыр бәйҙәрегеҙгә ҡаршымын. Мин уларҙы ҡулығыҙҙан йолҡоп алам һәм һеҙ аулаған йәндәрҙе иреккә сығарам. 21Япмаларығыҙҙы йыртып ташлайым һәм халҡымды ҡулығыҙҙан ҡотҡарам. Инде улар һеҙҙең табышығыҙ булмаҫ. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ. 22Һеҙ ялғандарығыҙ менән тоғро кешеләрҙе әрнеттегеҙ, ә Мин уларҙы әрнетергә теләмәгән инем. Яман кеше боҙоҡ юлынан боролмаһын, йәнен һаҡлап ҡалмаһын өсөн, һеҙ уны хуплап торҙоғоҙ+. 23Шул арҡала һеҙ башҡаса уйҙырма күренмештәр күрмәҫһегеҙ һәм күрәҙәлек итмәҫһегеҙ. Мин халҡымды һеҙҙең ҡулығыҙҙан ҡотҡарам. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ»+.

14

Раббының ботҡа табыныусыларҙы язалаясағы

14^1Исраил аҡһаҡалдарынан бер нисә кеше килеп ҡаршыма ултырҙы+. 2Шул саҡ миңә Раббы һүҙе булды:

3– Эй әҙәм улы, был бәндәләр боттарына күңел бирҙе һәм үҙҙәренең енәйәтен алдарына абыныу ташы итеп ҡуйҙы. Ошонан һуң уларға Миңә һорау бирергә рөхсәт итәйемме инде+? 4Шуға күрә улар менән һөйләш, уларға әйт, Раббы Хаким былай ти: «Исраил нәҫеленән кем боттарына күңел бирһә һәм гонаһын алдына абыныу ташы итеп ҡуйһа, шунан пәйғәмбәргә мөрәжәғәт итһә, Мин Раббы уға боттарының күплегенә күрә яуап ҡайтарырмын. 5Үҙенең боттары арҡаһында Миңә сит-ят булып киткән Исраил халҡы йөрәге менән аңлаһын өсөн эшләйем Мин быны».

6Шуға күрә Исраил халҡына әйт, Раббы Хаким былай ти: «Тәүбәгә килегеҙ, боттарығыҙҙан баш тартығыҙ, бөтә ерәнгес эштәрегеҙҙе ташлағыҙ+.

7Әгәр Исраил нәҫеленән йәки Исраил ерендә йәшәгән килмешәктәрҙән кем дә булһа Минән ситләшһә, боттарына күңел һалып, үҙенең ҡаршыһына гонаһын абыныу ташы итеп ҡуйһа, шунан, пәйғәмбәргә килеп, Минән кәңәш һораһа, Мин, Раббы, ул әҙәмгә яуапты Үҙем бирермен. 8Мин ул кешегә ҡаршы боролормон, уны башҡаларға һабаҡ һәм ғибрәт итермен, халҡым араһынан ҡыуырмын. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ+.

9Әгәр был пәйғәмбәр яңылыш пәйғәмбәрлек итә икән, уны Мин Раббы яңылыштырған булам. Мин уға ҡаршы ҡулымды күтәрермен, уны халҡым Исраил араһынан юҡ итермен+. 10Улар икеһе лә – һорашҡан кеше лә, пәйғәмбәр ҙә ғәйепле булып, бер үк язаны алыр. 11Мин быны Исраил халҡы бүтән Минең юлымдан тайпылмаһын, енәйәттәре менән үҙҙәрен нәжесләмәһен өсөн эшләйем. Шунда улар Минең халҡым булыр, Мин уларҙың Аллаһы булырмын», – тип белдерә Раббы Хаким+.

12Миңә Раббы һүҙе булды:

13– Эй әҙәм улы, әгәр ҙә берәй ил, Миңә булған тоғролоғон онотоп, гонаһ ҡылһа, Мин, уға ҡаршы ҡулымды күтәреп, ризыҡҡа сик ҡуйһам, уға аслыҡ ебәрһәм һәм кешеләрен, мал-тыуарын һәләк итә башлаһам,+
14араларында ошо өс кеше: Нух, Даниил һәм Әйүп булһа, хатта улар ҙа тәҡүәлектәре менән тик үҙ йәндәрен генә һаҡлап ҡала алыр ине, – тип белдерә Раббы Хаким. –+
15Әгәр ҙә Мин был илгә ҡырағай хайуандар ебәрһәм һәм улар уны кешеһеҙ ҡалдырһа, ил бушлыҡҡа әйләнһә, йыртҡыстар арҡаһында бер кем үтеп-һүтеп йөрөмәҫ хәлгә төшһә, 16ошо өс кеше унда булһа, – тип белдерә Раббы Хаким, – Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, улдарын да, ҡыҙҙарын да ҡотҡара алмаҫтар, бары тик үҙ йәндәрен генә ҡотҡарырҙар, ил иһә бушлыҡҡа әйләнер ине+. 17Йәки Мин был илгә ҡылыс ебәрһәм һәм: «Ҡылыс, ил буйлап үт!» – тип бойорһам, кешеләрҙе һәм мал-тыуарҙы ҡыра башлаһам,+
18ошо өс кеше унда булһа, – тип белдерә Раббы Хаким, – Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, улдарын да, ҡыҙҙарын да ҡотҡара алмаҫтар, бары үҙ йәндәрен генә ҡотҡарырҙар ине. 19Йәки был илгә ҡырғын ебәрһәм һәм ҡан ҡойҙорғос асыуымды яуҙырһам, кешеләрҙе һәм мал-тыуарҙы юҡ итһәм, 20Нух, Даниил һәм Әйүп унда булһа, – тип белдерә Раббы Хаким, – Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, хатта улар ҙа улдарын да, ҡыҙҙарын да ҡотҡара алмаҫтар, тәҡүәлектәре менән бары үҙ йәндәрен генә ҡотҡара алырҙар ине.

21Раббы Хаким былай ти: «Бына Мин Йәрүсәлимгә кешеләрен һәм мал-тыуарҙы юҡ итер өсөн дүрт ҡаты язамды: ҡылыс, аслыҡ, йыртҡыс януарҙар һәм үләт ебәрәм+. 22Әммә унда иҫән ҡалғандар булыр. Тере ҡалған улдар һәм ҡыҙҙарҙы ҡаланан алып сығырҙар, һәм улар һеҙҙең янға килер. Шунда һеҙ уларҙың ҡыуған юлдарын һәм ҡылған ғәмәлдәрен күрерһегеҙ һәм, Мин Йәрүсәлимгә ебәргән бәләнең, уға ебәргән бөтә нәмәнең сәбәбен аңлап, йыуаныс табырһығыҙ+. 23Уларҙың ҡыуған юлдарын һәм ҡылған ғәмәлдәрен күргәс, Минең ундағы эштәремдең бушҡа ғына булмағанын аңлап тынысланырһығыҙ», – тип белдерә Раббы Хаким.

15

Йөҙөм ағасы тураһында ҡисса

15^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, йөҙөм ағасының олоно урмандағы башҡа ағастарҙың ботағынан ни яғы менән яҡшыраҡ+? 3Уны берәй нәмә яһар өсөн ҡулланалармы? Исмаһам, берәй әйберҙе элеп ҡуйыр өсөн ҡаҙаҡ яһарға эшкинерме? 4Бына ул яндырыр өсөн утҡа ташланыр. Ут уның остарын яндырып, уртаһын көйҙөргәндән һуң ул берәй эшкә ярармы? 5Бөтөн сағында бер нәмәгә лә эшкинмәгәнде, көйгән килеш ул берәй нәмәгә яраҡлымы?

6Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Урмандағы ағастар араһынан йөҙөм олонон утҡа ташлаған кеүек Йәрүсәлимдә йәшәүселәр менән дә шулай эшләйәсәкмен+. 7Мин уларға ҡаршы боролормон. Улар уттан ҡасып ҡотолһалар, ялҡынға барып юлығырҙар. Мин уларға ҡаршы сыҡҡас, Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ. 8Халҡым Миңә хыянат иткән өсөн, Мин был илде бушлыҡҡа әйләндерермен», – тип белдерә Раббы Хаким.

16

Йәрүсәлим – хыянатсыл ҡатын

16^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, Йәрүсәлимгә уның ерәнгес ғәмәлдәрен белдереп һөйлә+. 3Әйт, Раббы Хаким Йәрүсәлимгә былай ти: «Һинең тамырың, тыуған төйәгең – Ҡәнғән ере; атаң – әмөри, әсәң – хитти ҡыҙы+. 4Тыуған көнөңдә һинең кендегеңде ҡырҡманылар, һыу менән йыуындырманылар, тоҙ менән ыуманылар һәм йүргәккә төрмәнеләр. 5Бер кем дә һине ҡыҙғанманы, һис кем йәлләп һиңә ошоларҙы эшләмәне. Һин тыуғанда, ерәнеп, һинән ваз кистеләр һәм ҡырға сығарып бырғанылар.

6Яныңдан уҙып барған сағымда ҡаныңа батып, тыбырсынып ятҡаныңды күрҙем дә, ҡан эсендәге һиңә: „Йәшә!“ – тинем. Эйе, ҡанға батҡан һиңә әйттем: „Йәшә!“+
7Һине ҡырҙағы үлән кеүек үҫтерҙем. Үҫеп буйға еттең, күркәмләндең, түштәрең йомроланды, толомдарың оҙонайҙы. Әммә һин яланғас, шәрә инең.

8Ҡабат яныңдан үтеп барған саҡта һине күреп ҡалдым. Һинең һөйөү өсөн өлгөргәнеңде күреп, сабыуым менән яланғас тәнеңде ҡапланым. Ант итеп, һинең менән килешеү төҙөнөм, – тип белдерә Раббы Хаким. – Шунда һин Минеке булдың+.

9Һине һыу менән йыуҙым, ҡандан таҙарттым, зәйтүн майы менән майланым. 10Өҫтөңә – сигеүле кейемдәр, аяғыңа зәңгәр күндән тегелгән ҡата кейҙерҙем, нәфис етен билбау менән билеңде быуҙым һәм һине затлы туҡымаға төрҙөм. 11Биҙәүестәр менән матурланым, беләгеңде – беләҙектәр, муйыныңды мунсаҡ менән биҙәнем. 12Танауыңа һәм ҡолаҡтарыңа алҡа таҡтым, башыңа гүзәл таж кейҙерҙем+. 13Алтын-көмөш менән биҙәндең, кейемдәрең нәфис етендән, сигелгән затлы туҡыманан булды. Иң яҡшы бойҙай ононан бешерелгән икмәк, бал да май ашаның, иҫ киткес күркәм инең, батшабикәгә оҡшап ҡалдың+. 14Гүзәллегең хаҡында ҡәүемдәр араһында дан таралды, сөнки Мин һиңә биргән күркәмлек гүзәллегеңде камил иткәйне, – тип белдерә Раббы Хаким. –

15Әммә һин гүзәллегеңә ышандың, шөһрәтең менән файҙаланып, фәхешлек юлына баҫтың, һәр үткенсе менән зина ҡылдың+. 16Мин һиңә биргән кейемдәреңдең бер өлөшө менән табыныу ҡалҡыулыҡтарыңды биҙәп, уларҙың өҫтөндә быға тиклем булмағанса һәм киләсәктә лә булмаҫтай фәхешлек иттең. 17Һиңә Мин биргән алтын һәм көмөш биҙәнгестәрҙән ир-ат һындары яһаның һәм улар менән зина ҡылдың+. 18Уларға нағышлы күлдәктәреңде кейҙерҙең, уларҙың алдына Минең зәйтүн майымды һәм хуш еҫле сайырымды ҡуйҙың. 19Мин һиңә биргән ашамлыҡтарҙы – һине туҡландырған иң яҡшы бойҙай онон, майҙы, балды – хуш еҫле төтәтеү ҡорбаны итеп алдарына ҡуйҙың. Тап шулай булды, – тип белдерә Раббы Хаким. –+
20Минең өсөн тыуҙырған улдарыңды һәм ҡыҙҙарыңды алып, уларҙы боттарыңа ризыҡ итеп ҡорбан ҡылдың. Фәхешлегең генә етмәгән, 21һин, Минең балаларымды салып, утта боттарға ҡорбан иттең+. 22Ошо әшәкелектәреңде эшләгәндә һәм зина ҡылғанда һин үҙеңдең йәш сағыңды – яланғас, шәп-шәрә, ҡаныңа батып, тыбырсынып ятҡан ваҡытыңды – иҫеңә төшөрмәнең.

23Эй, ҡайғы һиңә, ҡайғы! – тип белдерә Раббы Хаким. – Ҡылған ҡәбәхәтлектәрең етмәгәндәй, 24үҙеңә убалар ҡорҙоң, һәр майҙанда табыныу ҡалҡыулыҡтары төҙөнөң. 25Һәр юлдың сатында табыныу ҡалҡыулыҡтары яһап, үҙеңдең гүзәллегеңде нәжесләнең, һәр үткенсе алдында тарбаңлап яттың һәм фәхешлегеңде арттырҙың+. 26Күршеләрең, енси дәрте ташып торған Мысыр улдары менән зина ҡылдың. Үҙеңдең тыйғыһыҙ аҙғынлығың менән Мине ярһыттың+. 27Шунда Мин һиңә ҡаршы ҡулымды күтәрҙем. Ризығыңды кәметеп, һине дошмандарың булған пелешти ҡыҙҙары ихтыярына бирҙем. Хатта улар ҙа һинең әхлаҡһыҙ ҡылығыңдан оялды. 28Һин ашшурҙар менән дә зина ҡылдың, ләкин туйманың; уйнаш иттең, әммә ҡәнәғәтләнмәнең+. 29Боҙоҡлоғоңдо сауҙагәрҙәр иле булған Халдей ерҙәренә тиклем йәйелдерҙең, тик бының менән дә ҡәнәғәтлек тапманың+.

30Быларҙың барыһын да ҡылған сағыңда нәфсең шул тиклем аҙғын ине, – тип белдерә Раббы Хаким, – һин хаяһыҙ фәхишә һымаҡ ҡыландың! 31Һәр юлдың сатында фәхеш убалары ҡорҙоң, һәр майҙанға табыныу ҡалҡыулыҡтары өйҙөң. Хатта фәхишә кеүек тә булманың һин, сөнки түләү итеп бирелгән бүләктәрҙе кире ҡаҡтың.

32Зина ҡылған, ире урынына яттарҙы ҡабул иткән уйнашсы ҡатын булдың+. 33Фәхишәләргә хаҡ түләйҙәр. Ә һин үҙең бөтә уйнаштарыңа бүләк тараттың. Фәхешлек итергә һәр яҡтан һиңә килһендәр өсөн үҙең ришүәт бирҙең+. 34Фәхешлегеңдә башҡа ҡатындарға оҡшамағанһың, сөнки һис кем, уйнаш итергә өгөтләп, артыңдан баҫтырманы, һиңә бүләк бирмәнеләр, үҙең бүләк өләштең. Был йәһәттән һин башҡаларҙан шулай айырылып тораһың».

35Шуға күрә Раббы һүҙен тыңла, эй фәхишә! 36Раббы Хаким былай ти: «Аҙғынлыҡҡа бирелгәнең һәм фәхешлек иткәндә уйнаштарың алдында оятың асылған өсөн, бөтә ерәнгес боттарың һәм һин уларға биргән балаларыңдың ҡаны өсөн – 37шуларҙың барыһы өсөн, ләззәтләнгән бөтә уйнаштарыңды – һөйгәндәреңде лә, күрә алмағандарыңды ла – бергә йыям. Һәр тарафтан уларҙы туплап, алдарында шәрәлегеңде асам; улар һинең хурлыҡҡа ҡалыуыңды күрер+. 38Мин һиңә зина ҡылған һәм кеше ҡаны ҡойған ҡатындарға биргән язаны бирәм – һине, көнсөллөгөмдән ярһып, үлемгә дусар итәм+. 39Мин һине уйнаштарыңдың ҡулына тапшырам. Улар убаларыңды емерерҙәр, табыныу ҡалҡыулыҡтарыңды туҙҙырырҙар. Өҫтөңдәге кейемеңде йыртып бырғарҙар, биҙәнгестәреңде тартып алырҙар, һине яланғас, шәп-шәрә килеш ҡалдырырҙар+. 40Ғәм халыҡты һиңә ҡаршы күтәрерҙәр, улар һине таш бәреп үлтерер һәм ҡылыс менән тураҡлап ташлар+. 41Өйҙәреңде үртәрҙәр, һине бик күп ҡатындар алдында язаларҙар. Мин һинең фәхешлегеңә сик ҡуясаҡмын, башҡаса уйнаштарыңа бүләк өләшмәҫһең+. 42Бары шул саҡта ғына һиңә булған асыуым ҡаныр һәм көнсөллөгөм баҫылыр, тынысланырмын һәм ярһыуым үтер+.

43Йәш сағыңды иҫеңдә тотмаған һәм ҡылған эштәрең менән асыуымды килтергән өсөн, был ғәмәлдәреңдең әжерен башыңа төшөрәсәкмен, – тип белдерә Раббы Хаким. – Бөтә был әшәкелектәреңә өҫтәп, боҙоҡлоҡҡа ла бирелмәнеңме ни? 44Кешеләр һинең хаҡта һөйләгәндә „әсәһе ниндәй булһа, ҡыҙы ла шундай“ тигән мәҡәлде иҫенә төшөрәсәк+. 45Ире менән балаларын һанға һуҡмаған әсәңдең ҡыҙы һин, ирҙәре менән балаларын һанға һуҡмаған ҡыҙ туғандарыңдың туғаныһың. Әсәң – хитти ҡыҙы, ә атайың әмөри ине+. 46Өлкән апайың – ҡыҙҙары менән һинән төньяҡта йәшәгән Самария, ә һеңлең – ҡыҙҙары менән һинән көньяҡта йәшәгән Содом+. 47Әммә һин уларҙың ғына юлын ҡыуып, уларҙың ғына әшәкелектәрен ҡылып ҡалманың, был ғына һиңә аҙ тойолдо, һин уларға ҡарағанда ла аҙғыныраҡ булдың+. 48Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким, – һеңлең Содом да, ҡыҙҙары ла һин ҡыҙҙарың менән ҡылғанды эшләмәне+.

49Һеңлең Содомдың ғәйебе бына нимәнән ғибәрәт ине: үҙе лә, ҡыҙҙары ла тәкәббер булдылар, туйып шаштылар, эшһеҙлектән аҙҙылар, фәҡирҙәр менән мохтаждарға ярҙам ҡулы һуҙманылар+. 50Улар эреләнде, Миңең хозурымда ерәнгес эштәр ҡылды, һәм Мин, быны күреп, уларҙы юҡ иттем+. 51Самария һин ҡылған гонаһтарҙың яртыһын да эшләмәне. Әшәкелектә һин уларҙан арттырып ебәрҙең. Ҡылған ҡәбәхәтлектәрең алдында апайың менән һеңлең тоғрораҡ булып күренде+. 52Һин хурлығыңды үҙең күтәр. Сөнки ҡыҙ туғандарыңды бер ни тиклем аҡланың. Ҡылған гонаһтарың уларҙыҡынан да ерәнгесерәк булғанға күрә, уларҙы тоғрораҡ итеп күрһәттең. Оятыңдан һин дә ҡыҙар, ҡыҙ туғандарыңды шул рәүешле аҡлап, мәсхәрәңде күтәр!

53Әммә, бер көн килеп, Мин Содом менән уның ҡыҙҙарын, Самария менән уның ҡыҙҙарын, улар менән бергә һине яңынан мул, имен тормошҡа ҡайтарырмын+. 54Эшләгәндәрең өсөн оялһын, хурлығыңды үҙең күтәрһен һәм шуның менән улар өсөн йыуаныс булып торһон тип эшләйем Мин быны. 55Ҡыҙ туғандарың Содом һәм Самария менән ҡыҙҙары ла, ҡыҙҙарың менән һин дә элекке хәлегеҙгә ҡайтасаҡһығыҙ. 56-57Яманатың фашланғанға тиклем, ғорур көндәреңдә һеңлең Содомдың исемен мыҫҡыллап телгә алманыңмы ни? Инде һин үҙең Эдом ҡыҙҙары һәм уның күршеләре, пелешти ҡыҙҙары, һиңә ерәнеп ҡараған бөтә әйләнә-тирәләгеләр алдында хурлыҡҡа ҡалдың. 58Үҙеңдең аҙғынлығың һәм әшәкелектәрең өсөн язаһын күтәрәсәкһең», – тип белдерә Раббы.

Мәңгелек килешеү

59Раббы Хаким былай ти: «Һин, килешеүҙе боҙоп, антыңдан ваз кистең. Шуға күрә Мин дә һинең менән шулай итәсәкмен. 60Әммә Мин, һинең менән йәш сағыңда төҙөгән килешеүҙе иҫтә тотоп, һинең менән мәңгелек килешеүҙе тергеҙәсәкмен+. 61Апайҙарыңды һәм һеңлеләреңде үҙ яныңа алғас, ҡыуған юлыңды иҫеңә төшөрөрһөң, һәм һиңә оят булыр. Һинең менән төҙөгән килешеүҙә булмаһалар ҙа, уларҙы, ҡыҙҙарың булһындар тип, һиңә бирермен+. 62Һинең менән килешеүҙе нығытырмын, шунда Минең Раббы икәнемде белерһең+. 63Ҡылған ғәмәлдәреңдең бөтәһен дә Мин ғәфү иткәндән һуң, һин быларҙың барыһын да хәтереңдә тоторһоң, оятыңдан ҡыҙарырһың һәм бынан ары хурлығыңдан ауыҙыңды асырға ла баҙнат итмәҫһең», – тип белдерә Раббы Хаким.

17

Бөркөт менән йөҙөм ағасы тураһында ҡисса

17^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, Исраил нәҫеленә бер йомаҡ әйт һәм бер хикмәтле һүҙ һөйләп бир. 3Уларға әйт, Раббы Хаким былай ти: «Оҙон ҡауырһынлы, ҡабарынҡы мамыҡлы, ҙур ҡанатлы олоғара сыбар бер бөркөт Ливанға осоп килде. Бер кедр ағасының осон эләктерҙе лә+
4уның иң өҫкө ботағын һындырып алды. Шунан уны алыш-биреш итеүселәр иленә алып китте, сауҙагәрҙәр ҡалаһына алып барып ултыртты. 5Ошо ерҙең орлоғон алып, уңдырышлы тупраҡҡа сәсте, уны тал ботағы һымаҡ ағын һыу буйына ултыртты+. 6Ул тамырланды, тәпәшәк кенә, әммә ҡуйы йөҙөм ағасы булып үрелеп үҫте. Тәлгәштәре бөркөткә табан тартылды, тамырҙары иһә аҫта ине. Шулай итеп, үрсем биргән, ботаҡ йәйгән бер йөҙөм үҫентеһе булды+.

7Йәнә бер оҙон ҡанатлы, ҡабарынҡы мамыҡлы ҙур бөркөт бар ине. Бына йөҙөм үҫентеһе үҙенең тамырҙарын был бөркөт яғына һуҙҙы, һуғарһын тип, ботаҡтары менән ултырған урынынан уға үрелде. 8Әммә ул былай ҙа, тәлгәшләнһен, емеш бирһен, күркәм бер йөҙөм ағасы булһын өсөн, ағыр һыу буйҙарындағы уңдырышлы тупраҡҡа ултыртылғайны бит инде».

9Һин әйт, Раббы Хаким былай ти: «Был йөҙөм имен генә үҫеп китерме? Ҡороһон тип, бөркөт уның тамырҙарын йолҡмаҫмы, емештәрен өҙмәҫме? Уның ботаҡтарындағы йәшел япраҡтары ҡорор. Тамырынан тартып алып бырғар өсөн көслө ҡул да, күп халыҡ та кәрәк булмаҫ. 10Бына, ул ултыртылған, әммә имен генә үҫә алырмы? Көнсығыш еле ҡағылыу менән ҡороп ҡалмаҫмы? Әллә үҫеп сыҡҡан урынында һулып ҡалырмы?»+

11Миңә Раббы һүҙе булды:

12– Был фетнәсел халыҡҡа әйт: «Ошоларҙың нимә аңлатҡанын белмәйһегеҙме ни?» Уларға әйт: «Ана, Бабил батшаһы Йәрүсәлимгә килде, уның батшаһы менән түрәләрен әсир итеп, Бабилға, үҙенә алып китте+. 13Шунан батша тоҡомонан булған берәүҙе алып, уның менән килешеү төҙөнө һәм ант иттерҙе. Илдең арҙаҡлы кешеләрен дә тотҡонға алды+. 14Батшалыҡ күндәм булһын, күтәрелмәһен, килешеүҙе һаҡлап, ныҡ торһон өсөн шулай эшләне. 15Әммә ул кеше Бабил батшаһына ҡаршы баш күтәрҙе, үҙенә аттар һәм ҙур ғәскәр ебәрһен өсөн Мысырға илселәр ебәрҙе. Уңыш ҡаҙанырмы ул? Ошоларҙы эшләгән кеше ҡотолормо? Төҙөгән килешеүҙе боҙҙо – ҡотола алырмы+?

16Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким, – ул Бабилда үлеп ҡаласаҡ. Ул илдең батшаһы уны тәхеткә ултыртты, ә ул, биргән антынан ваз кисеп, уның менән төҙөшкән килешеүҙе боҙҙо+. 17Бабилдар бик күптәрҙе ҡырыр өсөн тупраҡтан ҡамау убалары өйгәндә, ҡаланы уратып нығытмалар төҙөгәндә, фирғәүен ҡеүәтле ғәскәре һәм күп һанлы яугирҙәре менән һуғышта уға ярҙамсы булмаясаҡ+. 18Төҙөгән килешеүен боҙоп, ул антынан ваз кисте. Тоғро булырға вәғәҙә биргәйне, ә үҙе ошоларҙың барыһын да эшләне, шуға күрә ул ҡасып ҡотола алмаясаҡ».

19Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, Миңә биргән антынан ваз кискән, килешеүемде боҙған өсөн Мин был ғәмәлдәренең әжерен башына төшөрәсәкмен. 20Уның өҫтөнә ауымды ырғытырмын, тоҙағыма ҡаптырып, Бабилға килтерермен, Миңә хыянат иткән өсөн уға шунда хөкөм ҡылырмын+. 21Уның ҡасҡан бөтә яугирҙәре ҡылыстан ҡырылыр, иҫән ҡалғандары донъяның һәр тарафына таратылыр. Шул ваҡытта ошоларҙы Мин Раббы әйткәнен белерһегеҙ»+.

Кедр ағасы тураһында ҡисса

22Раббы Хаким былай ти:

«Мин кедр ағасының иң башынан
Бер ботаҡ алып үҫтерәсәкмен.
Иң юғары ботаҡтарынан иң нәфисен алып,
Бөйөк һәм мөһабәт тауға ултыртасаҡмын.
23Исраилдың бейек тауына ултыртырмын уны.
Ботаҡланыр, емешләнер,
Мәғрур кедр ағасы булыр,
Аҫтына төрлө ҡоштар һыйыныр,
Ботаҡтарының күләгәһендә оя ҡорор+.
24Ҡырҙағы бөтә ағастар
Бейек ағасты тәпәшәйткән,
Тәпәште бейегәйткән,
Йәшел ағасты ҡоротҡан,
Ҡоро ағасты сәскә аттырған
Мин Раббы икәнде аңлар.
Мин, Раббы, әйттем быны һәм
Әйткәнемде бойомға ашырасаҡмын»+.

18

Шәхси яуаплылыҡ

18^1•Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Исраил ере тураһында «Аталары бешмәгән йөҙөм ашаны, балаларының теше ҡамашты», – тигән мәҡәл менән нимә әйтмәксе булаһығыҙ+?

3Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким, – һеҙ Исраилда был мәҡәлде башҡа әйтмәйәсәкһегеҙ+. 4Белеп ҡуйығыҙ: һәр кешенең йәне Минеке: атаның йәне Минеке булған һымаҡ, баланың йәне лә Минеке. Кем гонаһ ҡылған, шул үләсәк!+

5Әйтәйек, берәү тәҡүә,

Ул ғәҙел, тоғро ғәмәлдәр ҡыла,

6Тауҙарҙа боттарға килтерелгән ҡорбандарҙы ашамай,

Исраил нәҫеленең боттарына табынмай,
Яҡынының ҡатынын нәжесләмәй;
Күрем күргән ҡатынға яҡынламай,+
7Бер кемде лә ҡыйырһытмай,
Бурысҡа алғандың аманатын ҡайтара,
Кеше таламай,
Асҡа икмәк, яланғасҡа кейем бирә,+
8Үтескә биргән өсөн килем талап итмәй,
Яуызлыҡтан ҡулын тыя;
Ике кеше араһында ғәҙел хөкөм йөрөтә,+
9Минең ҡанундарыма күрә эш итә,
Ҡағиҙәләремде ихлас тота –
Шул тәҡүә кеше.

Һис шикһеҙ, ул йәшәйәсәк, – тип белдерә Раббы Хаким. –+

10Әйтәйек, ул кешенең бер улы булһа,
Һәм ул юлбаҫарлыҡ ҡылһа, ҡан түкһә,
Туғанына ҡаршы ошоларҙың береһен эшләһә,
11Атаһы ҡылмаған эштәрҙе ҡылһа:
Тауҙарҙа боттарға килтергән ҡорбанды ашаһа,
Яҡынының ҡатынын нәжесләһә,
12Фәҡир менән хәйерсене ҡыйырһытһа,
Кеше талаһа, аманатты ҡайтармаһа,
Боттарға табынһа,
Ерәнгес эштәр ҡылһа,
13Килем алыр өсөн үтескә аҡса бирһә,
Уны арттырып алһа,
Бындай кеше тере ҡалырмы?
Юҡ, ул тере ҡала алмай!
Бөтә был әшәкелектәрҙе ҡылған өсөн
Ул һис шикһеҙ үлтерелер.
Үлемендә үҙе ғәйепле булыр+.

14Әйтәйек, был улдың да бер улы булыр.
Ул, атаһы ҡылған бөтә гонаһтарҙы күреп,
Уларҙың береһен дә ҡабатламаһа –

15Тауҙарҙа боттарға килтергән ҡорбанды ашамаһа,

Исраил нәҫеленең боттарына табынмаһа,
Яҡынының ҡатынын нәжесләмәһә,
16Кешене ҡыйырһытмаһа,
Бурыс өсөн аманат алмаһа,
Һис кемде таламаһа,
Асҡа – икмәк, яланғасҡа кейем бирһә,
17Яуызлыҡтан ҡулын тыйһа,
Үтескә аҡса биреп, арттырып түләтмәһә,
Ҡанундарым буйынса йәшәһә,
Ҡағиҙәләремде ихлас тотһа –
Ул атаһының гонаһы өсөн үлмәҫ,
Һис шикһеҙ ғүмерен һаҡлап ҡалыр.
18Ә атаһы үҙенең ғәйебе арҡаһында үлер.
Сөнки залим булды, ҡәрҙәштәрен таланы,
Халҡы араһында яманлыҡ ҡылды.

19Һеҙ: «Ни өсөн улы атаһының ғәйебе өсөн яуап бирмәй?» – тип һорайһығыҙ. Сөнки был улан ғәҙел һәм тоғро булғанды эшләй, Минең бөтә ҡағиҙәләремде үтәй, уларҙы бойомға ашыра. Әлбиттә, был кеше йәшәйәсәк+. 20Гонаһ ҡылған кеше үләсәк. Улы атаһының ғәйебен үҙ өҫтөнә алмаҫ, ата улының ғәйебен үҙ өҫтөнә алмаҫ. Тәҡүә кеше – тәҡүәлегенең, яуыз кеше яуызлығының әжерен алыр+.

21Яуызлыҡ эшләгән кеше, гонаһ ҡылыуҙан баш тартһа, бөтә ҡағиҙәләремде теүәл үтәһә, ғәҙел һәм дөрөҫ ғәмәлдәр ҡылһа, мотлаҡ йәшәр, үлмәҫ. 22Эшләгән енәйәттәренең береһе лә иҫкә алынмаҫ: ҡылған ғәҙеллеге арҡаһында йәшәр. 23Әллә Мин яуыз кешенең үлеменән һөйөнөс табаммы? – тип белдерә Раббы Хаким. – Мин уның яман юлынан баш тартыуын һәм йәшәүен теләйем+.

24Тоғро кеше, хаҡлыҡтан тайпылып, яманлыҡ эшләһә, яуыз кеше ҡылған бөтә ерәнгес эштәрҙе ҡылһа, йәшәйәсәкме? Эшләгән яҡшылыҡтарының береһе лә иҫәпкә алынмаҫ. Ул хыянат ҡылған өсөн, эшләгән гонаһтары өсөн үлер+.

25Әммә һеҙ: «Раббының юлы дөрөҫ түгел!» – тиһегеҙ. Эй Исраил нәҫеле, тыңла: Минең юлым дөрөҫ түгелме? Үҙегеҙҙең юлдарығыҙ яңылыш түгелме һуң? 26Тоғро кеше, үҙенең хаҡ юлын ташлап, енәйәт ҡылһа, шул арҡала үләсәк. Эйе, эшләгән енәйәте арҡаһында үләсәк ул. 27Әгәр яуыз кеше, ҡылған яманлығынан баш тартып, ғәҙел һәм тоғро булғанды ҡылһа, үҙенең йәнен ҡотҡарыр. 28Ҡылған бөтә енәйәттәрен танып, ихлас күңелдән ваз кискәнгә күрә, ул мотлаҡ йәшәр, үлмәҫ. 29Ә Исраил нәҫеле: «Раббының юлы дөрөҫ түгел», – ти. Эй Исраил нәҫеле, Минең юлдарым дөрөҫ түгелме? Үҙегеҙҙең юлдарығыҙ яңылыш түгелме һуң?

30Шуға күрә, эй Исраил нәҫеле, һеҙҙең һәр берегеҙҙе тотҡан юлығыҙға ҡарап хөкөм итәсәкмен, – тип белдерә Раббы Хаким. – Тәүбәгә килегеҙ! Гонаһығыҙ абыныу ташы булмаһын өсөн бөтә енәйәттәрегеҙҙән ваз кисегеҙ+. 31Ҡылған бөтә гонаһтарығыҙҙы ташлағыҙ. Үҙегеҙ өсөн яңы йөрәк, яңы рух булдырығыҙ! Ни өсөн һеҙгә үлергә, эй Исраил нәҫеле+? 32Мин бер кемдең дә үлеменә ҡыуанмайым, – тип белдерә Раббы Хаким. – Гонаһтарығыҙҙан ваз кисегеҙ ҙә йәшәгеҙ!

19

Исраил хакимдары өсөн һыҡтау

19^1– Ә һин Исраил хакимдары өсөн һыҡтау йырлап әйт:

2«Нимә ине һинең әсәң?
Арыҫландар араһында бер инә арыҫлан!
Ул йәш арыҫландар араһында ятыр,
Балаларын үҫтерер ине+.
3Балаларының береһен ҙурайтҡайны,
Ул йәш арыҫланға әйләнде,
Ҡорбанын йыртҡысларға өйрәнде –
Кешеләр ашаны.
4Ҡәүемдәр уның хаҡында ишеттеләр;
Арыҫланды үҙҙәре ҡаҙған соҡорға төшөрҙөләр.
Моронона ырғаҡ ҡаҙап
Уны Мысырға һөйрәкләнеләр+.
5Инә арыҫлан, уны көтөп, өмөтөн юйғас,
Балаһының икенсеһен алды,
Уны йәш арыҫлан итеп үҫтерҙе+.
6Был бала йәш арыҫландар араһында йөрөнө,
Ул да йәш арыҫлан булды.
Табышын йыртҡысларға өйрәнде –
Кешеләр ашаны.
7Уларҙың ҡәлғәләрен емерҙе,
Ҡалаларын харабаға әйләндерҙе;
Илдә йәшәгән барыһы
Уның ырылдауынан ҡурҡыуға төштө.
8Шул саҡ тирә-яҡ ерҙәрҙең кешеләре
Уға ҡаршы күтәрелде.
Өҫтөнә ау ташланы,
Уны тоҙаҡтарына төшөрҙө+.
9Уны, ырғаҡ менән эләктереп,
Ситлеккә ултырттылар,
Бабил батшаһына килтерҙеләр;
Тауышы Исраил тауҙарында
Башҡаса ишетелмәһен тип,
Уны бик аҫтында тоттолар.

10Һинең әсәң һыу буйындағы баҡсала
Үҫкән бер йөҙөм ағасы һымаҡ ине.
Мул һыуҙарҙан тәлгәше суҡ булды,
Емеше уңды+.
11Ботағы батшаға хакимлыҡ таяғы
Яһарлыҡ кимәлдә көслө ине.
Ҡуйы япраҡтары араһында
Олоно болоттарға олғашты.
Бейеклеге, суҡлығы менән айырылып торҙо.
12Әммә уны, асыу менән
Йолҡоп сығарып, ергә аттылар.
Шәреҡ еле уны ҡоротто,
Емештәре йолҡоп алынды,
Көслө ботаҡтары һулыны,
Уларҙы ут ялманы+.
13Инде сүлгә,
Һыуһыҙ ҡоро ергә күсерелде.
14Олононан ут сыҡты ла
Емештәрен ялмап алды,
Хакимлыҡ таяғы булырлыҡ
Көслө ботағы ҡалманы».

Был – һыҡтау йыры, ул һыҡтау йыры булып ҡаласаҡ.

20

Исраилдың хыянатсыллығы

20^1Һөргөндә йәшәүебеҙҙең етенсе йылында, бишенсе айҙың унынсы көнөндә Исраил аҡһаҡалдарының ҡайһы берәүҙәре Раббынан кәңәш һорар өсөн килеп ҡаршыма ултырҙы+.

2Шунда миңә Раббы һүҙе булды:

3– Эй әҙәм улы, Исраил аҡһаҡалдарына әйт, белдер уларға, Раббы Хаким былай ти: «Һеҙ Минән кәңәш һорарға килдегеҙме? Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, Мин һеҙҙең һорауҙарығыҙға яуап бирмәйәсәкмен», – тип белдерә Раббы Хаким. –+
4Хөкөм ҡылаһыңмы уларға, эй әҙәм улы, дәғүәләшәһеңме улар менән? Аталарының ерәнгес эштәрен һөйләп бир уларға+.

5Уларға әйт, Раббы Хаким былай ти: «Исраилды һайлап алған көнөмдә, ҡулымды күтәреп, Яҡуп тоҡомона ант иттем, Мысыр ерендә уларға Үҙемде таныттым: „Мин Раббы – һеҙҙең Аллағыҙ!“ – тип ант иттем+. 6Шул көндө уларҙы Мысырҙан алып сығырға, улар өсөн һайлаған иң гүзәл ергә – һөт һәм бал ағып ятҡан ергә алып барырға ант иттем+. 7Мин уларға, һәр берегеҙ бил бөккән ерәнгес һындарҙы алып быраҡтырһын, Мысырҙың боттары менән үҙен нәжесләмәһен, Мин Раббы – һеҙҙең Аллағыҙ, тинем+. 8Әммә улар Миңә ҡаршы баш күтәрҙе, әйткәнемә ҡолаҡ һалманы. Бер кем дә үҙе бил бөккән ерәнгес боттарҙы алып ташламаны, Мысырҙың боттарын ырғытманы.

Шунда Мысырҙа ярһыуымды уларҙың өҫтөнә яуҙырасағымды, асыуымды түгәсәгемде әйттем. 9Әммә Мин Үҙемдең исемем хаҡына, улар араларында йәшәгән ҡәүемдәр алдында исемемә тап төшмәһен өсөн быны эшләмәнем, сөнки уларҙың күҙе алдында исраилдарҙы Мысырҙан алып сыҡҡан сағымда Үҙемде танытҡайным+. 10Шуның өсөн Мин Исраил халҡын Мысырҙан сығарҙым һәм сүллеккә алып килдем+. 11Уларҙы үтәгән кешегә йәшәү биргән бойороҡтарымды бирҙем, ҡанун-ҡағиҙәләремде белдерҙем+. 12Шулай уҡ арабыҙҙағы килешеү билдәһе итеп, уларға шәмбе көнө бирҙем. Шул саҡта Минең уларҙы изге ҡылыр өсөн Үҙемә айырып алған Раббы икәнемде беләсәктәр, тинем+. 13Әммә Исраил нәҫеле сүлдә Миңә ҡаршы баш күтәрҙе. Уларҙы үтәгән кешегә йәшәү биргән бойороҡтарымды тотманы, ҡанун-ҡағиҙәләремде инҡар итте, шәмбе көндәремде бөтөнләй боҙҙо. Шуға күрә ярһыуымды уларҙың өҫтөнә яуҙырасағымды һәм сүлдә уларҙы юҡ итәсәгемде әйттем+. 14Әммә исраилдарҙы Мысырҙан алып сыҡҡанымды күргән ҡәүемдәр күҙендә Мин Үҙемдең исемем хаҡына, исемемә тап төшмәһен өсөн улай эшләмәнем. 15Мин сүлдә уларға ҡулымды күтәреп ант иттем: уларҙы иң гүзәл ергә, һөт һәм бал ағып ятҡан ергә алып инмәйәсәкмен+. 16Сөнки улар ҡағиҙәләремде кире ҡаҡты, бойороҡтарымды тыңламаны, шәмбе көндәремде боҙҙо, уларҙың күңелдәре боттарына береккәйне+. 17Шуға ҡарамаҫтан, Мин уларҙы ҡыҙғандым, уларҙы һәләк итмәнем, сүлдә ҡырып ташламаным.

18Сүлдә уларҙың балаларына әйттем: „Аталарығыҙҙың йолалары буйынса йәшәмәгеҙ, уларҙың ҡағиҙәләрен тотмағыҙ, боттары менән үҙегеҙҙе нәжесләмәгеҙ+. 19Мин Раббы – һеҙҙең Аллағыҙ. Минең ҡағиҙәләрем буйынса йәшәгеҙ, бойороҡтарымды тотоғоҙ һәм уларҙы ғәмәлгә ашырығыҙ+. 20Шәмбеләремде изге тип белегеҙ. Улар Минең менән һеҙҙең арала килешеү билдәһе булып ҡалһын. Шунда Минең Раббы, һеҙҙең Аллағыҙ, икәнемде белерһегеҙ“+.

21Әммә балалары ла Миңә ҡаршы баш күтәрҙе: уларҙы үтәгән кешегә йәшәү биргән бойороҡтарымды тотманы, ҡанун-ҡағиҙәләрем буйынса йәшәмәне, шәмбе көндәремде һанламаны. Шунда Мин сүлдә ярһыуымды уларҙың өҫтөнә яуҙырасағымды, асыуымды түгәсәгемде әйттем+. 22Әммә ҡулымды тыйҙым. Исраилдарҙы Мысырҙан алып сыҡҡанымды күргән ҡәүемдәр алдында исемем хаҡына, исемем хурлыҡҡа ҡалмаһын өсөн Мин быны эшләмәнем. 23Мин сүлдә уларҙы ҡәүемдәр араһына таратырға, төрлө ерҙәргә һибергә ант иттем,+
24сөнки ҡанун-ҡағиҙәләремде үтәмәнеләр, бойороҡтарымды кире ҡаҡтылар, шәмбе көндәремде боҙҙолар, ата-бабаларының боттарына күҙ төбәнеләр. 25Мин дә уларға яман ҡағиҙәләр, йәшәр өсөн яраҡһыҙ ҡанундар бирҙем+. 26Уларға килтергән саҙаҡалары – тәүге булып тыуған һәр ир баланы утта ҡорбан итеү менән үҙҙәрен нәжесләргә ихтыяр бирҙем. Дәһшәткә төшһөндәр һәм Минең Раббы булғанымды белһендәр өсөн эшләнем быны»+.

27Шуға күрә, эй әҙәм улы, Исраил халҡына һөйлә, әйт уларға, Раббы Хаким былай ти: «Һеҙҙең аталарығыҙ, Миңә хыянат итеп, бына тағы нисек хурланылар: 28Мин бирәм тип ант иткән илгә уларҙы алып килгәндән һуң, улар һәр бейек ҡалҡыулыҡ, суҡ япраҡлы ағас күреү менән, шунда ҡорбан сала, Мине асыуландырырлыҡ саҙаҡаларын килтерә, хуш еҫ төтәтә, шарап ҡорбандары түгә башланы+. 29Мин уларҙан: „Һеҙ бара торған ниндәй ҡалҡыулыҡ ул?“ – тип һораным. Шуға күрә ул урындар бөгөнгә тиклем Бама[*] тип атала».

30Шуға күрә Исраил халҡына әйт, Раббы Хаким былай ти: «Аталарығыҙ һымаҡ һеҙ ҙә үҙегеҙҙе нәжесләмәйһегеҙме? Уларҙың ерәнгес боттары артынан эйәреп зина ҡылмайһығыҙмы? 31Һеҙ, боттарға бүләктәр килтереп, балаларығыҙҙы утта яндырып, бөгөнгә тиклем бөтә боттарығыҙ менән үҙегеҙҙе нәжесләйһегеҙ. Шулай икән, нисек килеп Минән кәңәш һорарға баҙнат итәһегеҙ, эй Исраил нәҫеле? Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким, – һеҙгә һорарға рөхсәт бирмәйәсәкмен+.

32Һеҙ: „Ағасҡа, ташҡа табынған ҡәүемдәр, ят ҡәбиләләр кеүек буласаҡбыҙ“, – тиһегеҙ. Әммә был ниәтегеҙ бер ваҡытта ла ғәмәлгә ашмаҫ+.

33Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким, – һеҙгә ҡөҙрәтем, һуҙылған ҡулым һәм көслө асыуым менән хакимлыҡ итәсәкмен+. 34Ҡөҙрәтем, һуҙылған ҡулым менән, көслө асыуымды түгеп, һеҙҙе халыҡтар араһынан сығарасаҡмын, Үҙем таратҡан илдәрҙән йыйып аласаҡмын+. 35Һеҙҙе халыҡтарҙың сүленә алып барасаҡмын һәм шунда һеҙҙең менән йөҙмә-йөҙ хөкөмләшәсәкмен+. 36Аталарығыҙ менән Мысыр сүлендә нисек хөкөмләшкәнмен, һеҙҙең менән дә шулай хөкөмләшәсәкмен, – тип белдерә Раббы Хаким. –+
37Һеҙҙе көтөүсе таяғым аҫтынан үткәрәсәкмен һәм килешеүемдең теҙгененә индерәсәкмен. 38Мин һеҙҙе фетнәселәрҙән, Миңә буйһонмаған кешеләрҙән таҙартасаҡмын. Мин уларҙы килмешәк булып йәшәгән илдән сығарып ебәрермен, әммә улар Исраил еренә аяҡ баҫмаясаҡ. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ+.

39Эй Исраил халҡы, Раббы Хаким былай ти: „Әгәр ҙә Мине тыңламайһығыҙ икән, китеп, һәр берегеҙ үҙегеҙҙең боттарығыҙға табынығыҙ. Әммә бүләктәрегеҙ һәм боттарығыҙ менән Минең изге исемемде башҡаса бысратаһы булмағыҙ+.

40Сөнки мөҡәддәс тауымда, Исраилдың бейек тауында, – тип белдерә Раббы Хаким, – бөтә Исраил нәҫеле, илендә күпме бар, бөтөнөһө, Миңә хеҙмәт итәсәк. Унда уларҙы рәхәтләнеп ҡабул итәсәкмен, саҙаҡаларығыҙҙы, тәүге уңыш ҡорбандарын, бөтә мөҡәддәс бүләктәрегеҙҙе ҡабул итәсәкмен+. 41Халыҡтар араһынан сығарып, таралған илдәрегеҙҙән йыйып алғас, һеҙҙе хуш еҫ ҡорбанылай ҡабул итәсәкмен. Ҡәүемдәрҙең күҙе алдында арағыҙҙа Үҙемдең изгелегемде күрһәтәсәкмен+. 42Ата-бабаларығыҙға ант итеп вәғәҙә биргән Исраил еренә һеҙҙе алып ингәнемдә Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ+. 43Унда үҙегеҙҙе нәжесләгән ҡылыҡтарығыҙҙы, ғәмәлдәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөрһөгөҙ һәм ҡылған яуызлыҡтарығыҙ өсөн үҙегеҙҙән ерәнерһегеҙ+. 44Эй Исраил нәҫеле, һеҙҙең менән яуыз юлдарығыҙға, аҙғын эштәрегеҙгә күрә түгел, исемем хаҡына мөғәмәлә иткәнемдә, Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ“», – тип белдерә Раббы Хаким+.

Негевтағы янғын

45Миңә Раббы һүҙе булды:

46– Эй әҙәм улы, йөҙөңдө көньяҡҡа табан бор, көньяҡҡа өндәш, Негев урманына ҡаршы пәйғәмбәрлек ит. 47Негев урманына әйт: «Раббы һүҙенә ҡолаҡ һал, Раббы Хаким былай ти: „Бына Мин һиңә ут төртәм. Ул бөтә ағастарҙы – йәшәреп ултырғанын да, ҡороғанын да – ялмаясаҡ. Дөрләгән ялҡын һүнмәйәсәк, һәм көньяҡтан төньяҡҡа тиклем бөтәһенең дә йөҙҙәре өтөләсәк+. 48Ут төртөүсенең Мин – Раббы икәнен барлыҡ йән эйәләре лә күрәсәк. Ул ялҡын һүнмәйәсәк“»+.

49Шунда мин былай тинем:

– Эй Хакимым Раббым! Был кешеләр минең хаҡта: «Ул тик йомаҡ ҡына ҡойған бер әҙәм түгелме ни?» – тиҙәр+.

21

Раббының ҡылысы

21^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, йөҙөңдө Йәрүсәлимгә табан бор, изге урындарға ҡаршы һөйлә, Исраил еренә ҡаршы пәйғәмбәрлек ит+. 3Исраил еренә әйт, Раббы былай ти: «Бына, Мин һиңә ҡаршы сығам! Ҡынынан ҡылысымды һурып алам да һәммәгеҙҙе – тәҡүәләрҙе лә, яуыздарҙы ла – ҡырам+. 4Тәҡүәне лә, яуызды ла юҡ итер өсөн ҡынынан сыҡҡан ҡылысым көньяҡтан төньяҡҡа тиклем бөтә йән эйәһенә йүнәләсәк+. 5Шунда һәр йән эйәһе белер: Мин Раббы ҡылысымды ҡынынан тартып сығарҙым, һәм ул урынына ҡабат кермәйәсәк».

6Ә һин, эй әҙәм улы, уларҙың күҙ алдында һыҡта, бот сабып, хәсрәтләнеп иңрә. 7Улар һинән: «Ниңә иңрәйһең?» – тип һорағанда, «Килә ятҡан ҡурҡыныс хәбәр арҡаһында, – тип яуапла. – Ул килгәс, һәр бер йөрәк хәлһеҙләнәсәк, бөтә ҡулдар һәленәсәк, рухтар төшәсәк, тубыҡтар ҡалтыраясаҡ. Бына шул яҡынлаша, һәм ул ғәмәлгә ашасаҡ. Раббы Хаким шулай тип белдерә»+.

8Миңә Раббы һүҙе булды:

9– Эй әҙәм улы, пәйғәмбәрлек итеп әйт, Раббы Хаким былай ти:

«Ҡылыс, ҡылыс инде сарланған, ялтыратылған,+
10Үлтереү өсөн ҡайралған,
Йәшендәй ялтлар өсөн ялтыратылған.
Тик нимәгә шатланайыҡ?
Ул ҡылыс улымдың хакимлыҡ таяғына,
Башҡа бар ағастарға ҡараған һымаҡ,
Хурлап баға!
11Бына ҡылыс ҡулға ҡыҫып тотор өсөн
Сарланырға бирелде,
Үткерләп ялтыратылды,
Үлтереүсе ҡулы өсөн әҙерләнде.
12Үкереп ила, әҙәм улы, һыҡта!
Сөнки был ҡылыс халҡыма ҡаршы,
Исраилдың бар башлыҡтарына ҡаршы күтәрелгән.
Улар халҡым менән бергә
Ҡылыс ихтыярына бирелде.
Бының өсөн күкрәгеңде төйә-төйә ила!

13Алда – һынау.

Әгәр ҡылыс хурлап баҡҡан

Хакимлыҡ таяғы ла булмаһа, нимә булыр? –
тип белдерә Раббы Хаким. –

14Һин, эй әҙәм улы, пәйғәмбәрлек ит.

Усыңа усыңды һуҡ!

Ҡылыс ике, өс мәртәбә сапһын.

Ул – үлтереүсе ҡылыс,

Оло ҡыйралыш ҡылысы.

Кешене һәр ерҙә тапҡан ҡылыс.

15Шуға күрә йөрәктәре хәлһеҙләнер,

Абынып йығылғандар күп булыр.

Бөтә ҡапҡалар янына

Дәһшәтле ҡылыс ҡуйҙым.

Ул йәшен кеүек ялтлаһын өсөн эшләнгән,

Үлтерер өсөн ҡайралған.

16Эй ҡылыс, уңға ла, һулға ла сап,

Йөҙөң ҡайҙа йүнәлә, шунда тураҡла!

17Мин дә усымды усҡа һуғырмын,

Ярһыуымды шулай баҫырмын.

Мин, Раббы, әйттем быны!»

18Миңә тағы Раббы һүҙе булды:

19– Эй әҙәм улы, Бабил батшаһының ҡылысы килһен өсөн ике юл билдәлә; уларҙың икеһе лә бер ерҙән башланһын. Был ҡалаларға илткән юлдар сатына билдә ҡуй. 20Ҡылысҡа ғаммондарҙың Рабба ҡалаһына һәм Йәһүҙәгә, нығытмалы Йәрүсәлимгә барыр өсөн юл билдәлә+. 21Сөнки Бабил батшаһы айырсала, юл сатында, күрәҙәлек итер өсөн туҡталыр: уҡтарын һелкетер, боттарынан һорашыр, ҡорбан ителгән малдың бауырына бағыр. 22Уң ҡулында ҡала диуарҙарын ватырға емергес ҡорал ҡуйырға, һуғыш башларға бойороҡ биреү, яу ораны һалыу, емергес ҡоралды ҡапҡаға яҡынайтыу, тупраҡтан убалар өйөү, ҡамау нығытмалары төҙөү өсөн Йәрүсәлимде күрһәткән йәрәбә буласаҡ+. 23Бабил батшаһы менән ант биреп килешеү төҙөшкән йәрүсәлимдәргә был юрау ялған булып тойолор. Әммә Бабил батшаһы, ғәйептәрен хәтергә төшөрөп, уларҙы әсиргә аласаҡ.

24Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Ғәйебегеҙҙе фаш ҡылып, барлыҡ эштәрегеҙҙә лә гонаһтарығыҙҙы күрһәтеп, ҡылған енәйәттәрегеҙҙе үҙегеҙ хәтергә төшөргән өсөн һеҙҙе әсир итеп аласаҡтар. 25Ә һин, эй Исраилдың бысраҡ, залим хакимы, һәләкәт көнөң яҡынлаша, язаланыр көнөң килә»+.

26Раббы Хаким былай ти:

«Сәлләңде сис, тажыңды ташла!

Инде бөтә нәмә үҙгәрәсәк:

Түбәнһетелгән – күтәреләсәк,

Юғары булған – түбән төшөрөләсәк.

27Емерәм, емерәм, емерәм был ҡаланы!

Бындай емерелеүҙең быға тиклем булғаны юҡ ине.

Уның ысын хужаһы килгәнгә тиклем ул шулай ҡаласаҡ.

Мин ҡаланы уға бирәсәкмен».

28Ә һин, эй әҙәм улы, пәйғәмбәрлек итеп әйт, Ғаммон халҡы һәм уларҙың мыҫҡыллауы тураһында Раббы Хаким былай ти:

«Ҡылыс, ҡылыс!
Ҡырыр өсөн ҡынынан сығарылған,
Юҡ итер өсөн,
Йәшен кеүек ялтлаһын өсөн ҡайралған+.
29Һинең туралағы күренмештәр ялған,
Күрәҙәлектәр алдатҡыс.
Үлемдәре килгән яуыздарҙың
Муйындарына инерһең, ҡылыс!
Уларҙың һәләкәт көнө яҡынлашты,
Язаланыр көнө килде+.
30Ҡылысыңды ҡынына тыҡ!
Мин һине яратылған ереңдә,
Тыуған тупрағыңда хөкөм итәсәкмен+.
31Асыуымды өҫтөңә түгермен,
Утлы ярһыуым менән өтөрмөн,
Һине аяуһыҙ кешеләрҙең ҡулына тапшырырмын,
Үлтерергә оҫта бәндәләргә бирермен.
32Һин ут өсөн ем булырһың,
Ил эсендә ҡаның түгеләсәк,
Хатта хәтергә лә алынмаясаҡһың.
Мин, Раббы, әйттем быны»+.

22

Йәрүсәлимдең гонаһтары

22^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Ә һин, эй әҙәм улы, Йәрүсәлимде хөкөм итмәйәсәкһеңме ни? Ҡан түгеүсе был ҡаланы хөкөм итмәҫһеңме? Әйҙә, бөтә ерәнгес эштәрен уға белдер+. 3Әйт уға, Раббы Хаким былай ти: «Эй, үҙенең эсендә ҡан түгеп, һәләкәтен яҡынайтҡан, боттар яһап, үҙен нәжесләгән ҡала! 4Түккән ҡаның арҡаһында ғәйепкә тарының, яһаған боттарың менән үҙеңде нәжесләнең һәм яза көнөңдө яҡынайттың, йылдарыңдың ахырына еттең. Шуға күрә һине ҡәүемдәргә мәсхәрәгә бирермен, бөтә илдәрҙең күҙ алдында көлкөгә ҡаласаҡһың+. 5Яманатлы, фетнә тулы ҡала, яҡындағылар ҙа, йыраҡтағылар ҙа һине мыҫҡыл итер.

6Һиндәге Исраил хакимдары үҙҙәренең көсөн файҙаланып ҡан түкте. 7Һиндә ата менән әсәне хурлайҙар, килмешәкте рәнйетәләр, етем менән тол ҡатынды ҡыйырһыталар+. 8Һин Минең изге әйберҙәремде һанға һуҡманың, шәмбе көндәремде боҙҙоң+. 9Яла яғыусыларың кеше ҡанын түгә. Тауҙарҙағы боттарға ҡорбан ителгән итте ашаусылар, әшәкелек эшләгәндәр,+
10аталарының ҡатындары менән ятҡандар, күрем ваҡытында ҡатындарын көсләгәндәр йәшәй һиндә+. 11Берәүҙәр яҡынының ҡатыны менән аҙғынлыҡ ҡыла, икенселәр киленен нәжесләй, өсөнсөһө үҙенен ҡыҙ туғанын, атаһының ҡыҙын, мәсхәрәләй+. 12Ришүәт өсөн кеше ҡанын түгәләр, бурысҡа аҡса биреп, уны арттырып алалар, хаҡһыҙ табыш алыр өсөн яҡындарын талайҙар, ә Мине иҫкә лә алмайҙар, – тип белдерә Раббы Хаким. –+

13Бына, Мин һин нахаҡ юл менән табыш алған, һинең эсеңдә ҡан түгелгән өсөн асыу менән усымды усыма һуғам. 14Мин һиңә ҡаршы эш иткән көндәрҙә йөрәгең ҡалтырамаҫмы, ҡулдарыңдың хәле ҡалырмы? Мин, Раббы, әйттем быны һәм әйткәнемде бойомға ашырасаҡмын. 15Мин һинең халҡыңды ҡәүемдәр араһына таратып ташлайым, төрлө илдәргә ҡыуып ебәрәм, һиндәге әшәкелектәргә сик ҡуям+. 16Ҡәүемдәрҙең күҙ алдында һинең халҡыңды хурлыҡҡа ҡалдырғанда, Минең Раббы булғанымды белерһең».

17Миңә Раббы һүҙе булды:

18– Эй әҙәм улы, Исраил нәҫеле Минең өсөн көмөштө иретеп таҙартҡандан һуң тороп ҡалған төпрә кеүек булды. Һәммәһе бергә тимерлек усағында ҡалған файҙаһыҙ төпрәгә – аҡ ҡурғаш, баҡыр, тимер һәм ҡара ҡурғаш ҡатнашмаһына – әйләнде+. 19Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Бөтәгеҙ ҙә төпрә кеүек булғанығыҙ өсөн, һеҙҙе Йәрүсәлимдең уртаһына йыясаҡмын. 20Ут өрҙөрөп иретер өсөн көмөштө, баҡырҙы, тимерҙе, ҡара һәм аҡ ҡурғашты тимерлек усағына бергә һалған кеүек, Мин дә асыу һәм ярһыу менән һеҙҙе бергә йыям һәм иретәм. 21Һеҙҙе йыям да асыуым ялҡыны менән өрәм. Ҡаланың уртаһында ирейәсәкһегеҙ. 22Көмөш тимерлек усағында нисек ирей, һеҙ ҙә ҡала уртаһында шулай ирерһегеҙ. Шунда Мин Раббының һеҙгә асыуымды түккәнен белерһегеҙ».

23Миңә Раббы һүҙе булды:

24– Эй әҙәм улы, Исраилға әйт: «Асыу көнөндә таҙарынмаған, өҫтөнә ямғыр яумаған ер һин+. 25Исраил хакимдары – ырылдап ҡорбанын йыртҡыслаған арыҫлан кеүек йәндәрҙе ҡыя, малды һәм хазиналарҙы тартып ала, ҡатындарҙы тол ҡалдыра+. 26Ҡаһиндары Минең ҡанунымды боҙҙо, изге әйберҙәремде нәжесләне, хәрәм менән хәләлде айырманы, пак менән нәжес араһындағы айырманы өйрәтмәне, Минең шәмбе көндәремде һанға һуҡманы, һәм Мин улар араһында бысрандым+. 27Ундағы башлыҡтар табышын йыртҡыслаған бүре шикелле: хаҡһыҙ табыш алыр өсөн кешеләрҙең ҡанын ҡоялар, йәнен ҡыялар+. 28Пәйғәмбәрҙәре, уйҙырма күренмештәр күреп, ялған күрәҙәлек итеп, был ғәмәлдәрҙең өҫтөн һылап-шымартып ҡуя; Мин Раббы әйтмәгән хәлдә лә: „Раббы Хаким шулай ти“, – тип һөйләй+. 29Ил халҡы бер-береһен иҙә, талай; ярлы менән мохтажды ҡыйырһыта, килмешәкте хаҡһыҙ рәнйетә.

30Араларында диуарҙы ҡалҡытырлыҡ, диуарҙың емерелеп төшкән урынында тороп, был илде һәләкәттән һаҡлап ҡалыу өсөн Минең ҡаршыма баҫырлыҡ кеше эҙләнем, әммә берәүҙе лә таба алманым+. 31Шуға күрә өҫтәренә асыуымды түгәсәкмен, ярһыуым менән яндырып юҡ итәсәкмен, ҡылғандарын үҙҙәренең баштарына төшөрәсәкмен», – тип белдерә Раббы Хаким+.

23

Апалы-һеңлеле фәхишә

23^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, бер әсәнән тыуған ике ҡыҙ бар ине. 3Улар Мысырҙа фәхешлек иттеләр, йәш ваҡыттарынан фәхешлек юлына баҫтылар. Шунда уларҙың түштәрен тызынылар, ғиффәтле имсәктәрен һыйпанылар+. 4Өлкәненең исеме – Оһола, һеңлеһенеке Оһолива ине. Улар Минеке булды, улдары һәм ҡыҙҙары тыуҙы. Оһола – Самария, ә Оһолива Йәрүсәлим ине.

5Оһола, Минеке була тороп та, фәхешлеген ташламаны, ашшурҙарға – һөйәрҙәренә – йән атты+. 6Уларҙың барыһы ла зәңгәрҙән кейенгән түрәләр һәм башлыҡтар, сибәр егеттәр, ат менгән ғәскәриҙәр ине. 7Ашшурҙың аҫыл улдарының бөтәһенә фәхешләнеп үҙен бирҙе. Кемдәргә йән атҡан, шуларҙың барыһының да боттары менән үҙен нәжесләне.
8Ул Мысырҙа башлаған фәхешлеген ташламаны. Сөнки йәш сағынан уҡ уны түш аҫтына һалдылар, саф күкрәктәрен иҙҙеләр, аҙғынлыҡтарын уның өҫтөнә түктеләр. 9Шуға күрә уны үҙе йән атҡан уйнаштары – Ашшур улдарының ҡулына бирҙем+. 10Улар Оһоланың оятын асты, улдарын һәм ҡыҙҙарын тартып алды, үҙен ҡылыстан үткәрҙе. Уны язаға дусар иттеләр, һәм уның ҡатындар араһында яманаты таралды.

11Һеңлеһе Оһолива быны күреп торҙо, әммә аҙғынлыҡта һәм боҙоҡлоҡта апаһынан да арттырып ебәрҙе+. 12Ашшур улдарына, түрәләр һәм башлыҡтарға, баштан-аяҡ ҡоралланған, атҡа атланған яугирҙәргә, барса сибәр егеттәргә йән атты+. 13Мин уның үҙен ни тиклем нәжесләгәнен, икеһенең дә ҡыуған юлы бер икәнен күрҙем. 14Ул аҙғынлығына тағы ла нығыраҡ батты. Диуарҙа төшөрөлгән ирҙәрҙең, ҡыҙыл буяу менән төшөрөлгән халдейҙарҙың һүрәттәрен,+
15билдәренә билбау, баштарына күркәм сәллә кейгән, Халдей ерендә, Бабилда тыуып үҫкән ғәскәр башлыҡтарын хәтерләткән һүрәттәрҙе күрҙе ул. 16Оһолива ошо һүрәттәрҙе күрҙе лә, дәрте ташып, халдейҙар иленә илселәрен ебәрҙе. 17Бабилдар, Оһоливаның янына, уның һөйөү түшәгенә килеп, аҙғынлыҡтары менән нәжесләне. Оһолива улар менән нәжесләнде һәм уларҙан күңеле ҡайтты+. 18Күҙ алдында уйнаш итеп, оятын асҡас, уның апаһынан күңелем ҡайтҡан кеүек, унан да ваз кистем. 19Ул иһә, йәш сағында Мысырҙа уйнаш иткәндәрен иҫенә төшөрөп, тағы ла нығыраҡ аҙа бирҙе+. 20Ағзалары – ишәктеке, мәнейҙәре айғырҙыҡы кеүек булған һөйәрҙәрен көҫәне. 21Шулай итеп, һин, эй Оһолива, йәшлек йылдарыңдағы аҙғынлыҡтарыңды һағындың, ул заманда мысырҙар саф күкрәгеңде һәрмәгәнде, түшеңде тызығанды хәтереңә төшөрҙөң.

22Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Күңелең екһенеп ташлаған һөйәрҙәреңде һиңә ҡаршы күтәрәсәкмен. Һәр яҡтан уларҙы һиңә ҡаршы килтерәсәкмен+. 23Бабилдар менән бөтә халдейҙарҙы, Пеҡод, Шоағ һәм Ҡоағ халҡын, барлыҡ ашшурҙарҙы, матур егеттәрҙе – улар барыһы ла түрәләр, етәкселәр, ғәскәр башлыҡтары, мәшһүр әҙәмдәр, атлылар – һиңә ҡаршы күтәрәсәкмен+. 24Улар, ҡоралланып, яу арбаларында һәм ылауҙарҙа күмәк халыҡ менән килер, эреле-ваҡлы ҡалҡандарын тотоп, торҡа кейеп һине уратып алыр. Һине уларға хөкөм итергә бирәсәкмен, улар һине үҙ ҡанундарына күрә язалаясаҡ+. 25Көнсөллөгөмдө һиңә ҡаршы йүнәлтермен. Һиңә ярһып ташланырҙар: танауың менән ҡолаҡтарыңды ҡырҡып алырҙар, ә иҫән ҡалғандарың ҡылыстан ҡырылыр. Улдарыңды һәм ҡыҙҙарыңды әсиргә алырҙар, имен ҡалғандары утта янып үлер. 26Кейемдәреңде систерерҙәр, күркәм биҙәүестәреңде тартып алырҙар+. 27Мысырҙан алып сыҡҡан аҙғынлығыңды һәм фәхешлегеңде туҡтатасаҡмын. Бүтән уларға күтәрелеп ҡарамаясаҡһың һәм Мысырҙы иҫеңә төшөрмәйәсәкһең»+.

28Раббы Хаким былай ти: «Һине үҙең күрә алмаған, күңелең екһенгән бәндәләр ҡулына бирермен. 29Һинең менән аяуһыҙ мөғәмәлә итәсәктәр, көс һалып тапҡан малыңды тартып аласаҡтар, үҙеңде яланғас, шәп-шәрә ҡалдырасаҡтар. Оятың, аҙғынлығыңдың хурлығы һәм фәхешлегең асыласаҡ. 30Былар барыһы ла һиңә фәхешлегеңдә башҡа ҡәүемдәр артынан эйәргәнең һәм уларҙың боттары менән үҙеңде нәжесләгәнең өсөн эшләнәсәк+. 31Һин апайыңдың юлын ҡыуҙың, шуға күрә Мин ҡулыңа уның яза туҫтағын тотторам»+.

32Раббы Хаким былай ти:

«Апайыңдың туҫтағынан эсәсәкһең,

Ул тәрән дә, ҙур ҙа.

Көләсәктәр һинән, мыҫҡыл итәсәктәр,

Ул туп-тулы туҫтаҡ.

33Иҫерерһең, хәсрәткә батырһың –

Апайың Самария туҫтағы,

Дәһшәт һәм һәләкәт туҫтағы ул.

34Уны төп күтәрә эсәсәкһең.

Уның ярсыҡтарын кимерәсәкһең,

Күкрәгеңә яра һаласаҡһың.

Быны Мин әйттем», – тип белдерә Раббы Хаким+.

35Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Һин Мине оноттоң, Миңә артың менән боролдоң, шуға күрә әхлаҡһыҙлығыңдың һәм фәхешлегеңдең язаһын күр»+.

36Раббы миңә былай тине:

– Эй әҙәм улы, Оһола менән Оһоливаны хөкөм ҡыласаҡһыңмы? Улайһа уларға ерәнгес эштәрен иғлан ит+. 37Сөнки улар зина ҡылдылар, уларҙың ҡулында – ҡан. Улар боттары менән зина ҡылдылар. Хатта Минең өсөн тыуҙырған балаларын, ризыҡ итеп, боттарына һондолар+. 38Бынан тыш, улар Миңә тағы нимә эшләне: шул уҡ көндө Минең Изге торлағымды нәжесләне, шәмбеләремде боҙҙо+. 39Балаларын боттарына ҡорбан итеп килтергән көндө улар Изге торлағыма инделәр һәм уны нәжесләнеләр. Бына нимә эшләнеләр улар Минең йортомда!+
40Өҫтәүенә, алыҫта йәшәгән ирҙәрҙе саҡырып, илселәр ебәрҙеләр.

Һин, Оһолива, уларҙың килеүенә йыуынып, күҙҙәреңә һөрмә тартып, биҙәүестәреңде тағып ҡаршы алдың+. 41Өҫтәл янына ҡуйылған матур диванға ултырып, уның янындағы өҫтәлгә Минең хуш еҫле һумала-майҙарымды, зәйтүн майымды ҡуйҙың.

42Тирә яҡта кәйеф-сафа ҡороусы ирҙәрҙең тауыштары яңғырап торҙо, сүлдән улар янына эскеселәр менән бергә күмәк кеше килеп, апалы-һеңлеле был икәүгә беләҙектәр таҡты, баштарына матур таж кейҙерҙе.

43Шунда Мин: «Был ҡатын фәхешлек ҡылып хәлдән тайған булһа ла, һаман уның менән уйнаш итәләрме?» – тинем. 44Фәхишә янына ингән кеүек уның янына инделәр. Фәхишәгә барған һымаҡ был ике әхлаҡһыҙ ҡатынға, Оһола менән Оһоливаға, йөрөнөләр. 45Әммә тәҡүә кешеләр уларҙы хөкөм итәсәк. Зина иткән, ҡан түккән ҡатындарға бирелә торған яза менән хөкөм итәсәктәр уларҙы. Сөнки был ике ҡатын зина ҡылды, уларҙың ҡулдары ҡанлы+.

46Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Өҫтәренә бер өйөр әҙәм ебәр ҙә уларҙы дәһшәткә һәм талауға дусар ит. 47Был өйөр уларҙы таш менән бәргесләһен, ҡылыс менән сапҡылаһын, улдарын һәм ҡыҙҙарын үлтерһен, йорттарына ут төртһөн+.

48Был илдәге әхлаҡһыҙлыҡҡа шул рәүешле сик ҡуйырмын. Бөтә ҡатын-ҡыҙҙар һабаҡ алыр һәм һеҙҙең кеүек аҙғынлыҡ менән шөғөлләнмәҫ+. 49Әхлаҡһыҙлығығыҙға күрә яза бирелер, боттарға табынып гонаһ ҡылғанығыҙҙың әжерен алырһығыҙ. Шунда Минең Раббы Хаким икәнемде белерһегеҙ»+.

24

Тутыҡҡан ҡаҙан

24^1Һөргөнөбөҙҙөң туғыҙынсы йылында, унынсы айҙың унынсы көнөндә миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, был көндө, бына ошо көндө яҙып ҡуй – Бабил батшаһы тап ошо көндө Йәрүсәлимде ҡамауға алды+. 3Был фетнәсел халыҡҡа мәҫәл һөйлә. Әйт уларға, Раббы Хаким былай ти:

«Ҡаҙан аҫ.

Ҡаҙан аҫ та һыу ҡой+.

4Ит һал, иң һәйбәт өлөшөн:

Бото менән ҡалаҡ һөйәген,

Бай һөйәктәрен тултыр.

5Һарыҡтарҙың иң һимеҙен һайла.

Ҡаҙан аҫтына ут тоҡандыр;

Һөйәктәре таралғансы ҡайнат».

6Шуға күрә Раббы Хаким былай ти:

«Ҡан түккән ҡалаға ҡайғы!

Тутыҡҡан һәм тутығы бөтмәгән ҡаҙанға һәләкәт!

Йәрәбә ташлап тормай итенән бушат,

Сығарып ырғыт киҫәк-киҫәк+.

7Ҡала эсендә ҡан ҡойолдо;

Яланғас ҡая өҫтөнә түкте ҡанды,

Туҙан менән булһа ла ҡапланырлыҡ урынға ла түкмәне+.

8Мин дә асыуымды тоҡандырыр,

Үс алыр өсөн

Уның ҡанын яланғас ҡаяға түктем,

Әйҙә, күренеп торһон».

9Шуға күрә Раббы Хаким былай ти:

«Ҡан түккән ҡалаға ҡайғы!

Мин дә усаҡ өсөн утын йыясаҡмын+.

10Утын өҫтә, ут тоҡандыр,

Итте яҡшы итеп бешер.

Ҡаҙанда ҡуйырғансы,

Һөйәктәр көйөп бөткәнсе ҡайнат.

11Шунан буш ҡаҙанды ҡуҙға ултырт.

Янһын, баҡыры ҡыҙһын.

Бөтөн әшәкеһе көйөп бөтһөн;

Юшҡыны юҡ булһын.

12Бөтә тырышлыҡтар бушҡа сыҡты.

Ҡаҙандың юшҡыны таҙарманы.

Хатта ут та бөтөрә алманы+.

13Әхлаҡһыҙлығың һине нәжесләне,

Ни тиклем таҙартмайым, һаман нәжесһең.

Асыуым түгелеп баҫылмайынса,

Һис таҙарына алмаясаҡһың.

14Мин, Раббы, әйттем быны.

Әйткәнемде бойомға ашырыр ваҡыт етте,

Эшләрмен, кире уйламам;

Йәлләмәм, ҡыҙғанып тормам.

Ҡыуған юлыңа, ҡылған ғәмәлдәреңә күрә хөкөм ителерһең», –
тип белдерә Раббы Хаким+.

Зөлкифелдең ҡатынының үлеме

15Миңә Раббы һүҙе булды:

16– Эй әҙәм улы, бер ауырыу ебәреп, күҙҙәреңдең ҡыуанысын тартып аласаҡмын. Әммә һыҡтама, илама, күҙҙәреңдең йәше түгелмәһен+. 17Эсеңдән генә һыҡта, үлгән кешең өсөн матәм йолаһын үткәрмә. Сәлләң менән ҡатаңды кей, йөҙөңдөң аҫҡы өлөшөн ҡаплама, йыназа икмәге ашама+.

18Мин иртәнсәк халыҡ менән һөйләштем, ә кискеһен минең ҡатыным үлде. Иртәгәһенә, миңә нисек бойоролған булһа, шулай эшләнем.

19Халыҡ минән:

– Ниңә былай эшләгәнеңдең мәғәнәһен беҙгә аңлатып бирә алмаҫһыңмы? – тип һораны+.

20– Миңә Раббы һүҙе булды, – тип яуап бирҙем. – 21Исраил халҡына әйтергә ҡушып, Раббы Хаким былай ти: «Ғорурлығығыҙҙы һәм көсөгөҙҙө, күҙҙәрегеҙҙең ҡыуанысы, күңелегеҙҙең йыуанысы булған Изге торлағымды нәжесләйәсәкмен. Һеҙ ҡалала ҡалдырған улдарығыҙ менән ҡыҙҙарығыҙ ҡылыстан үткәреләсәк+.

22Шунда әле Зөлкифел нимә эшләһә, һеҙ ҙә шуны эшләйәсәкһегеҙ: йөҙөгөҙҙөң аҫҡы өлөшөн ҡапламаясаҡһығыҙ, йыназа икмәген ашамаясаҡһығыҙ. 23Сәлләгеҙ – башығыҙҙа, ҡатағыҙ аяғығыҙҙа булыр. Йәш түкмәҫһегеҙ, иламаҫһығыҙ, бер-берегеҙ алдында ыңғырашып, ғәйебегеҙ арҡаһында һулырһығыҙ+. 24Зөлкифел һеҙҙең өсөн билдә буласаҡ: ул нимә эшләй, һеҙ ҙә шуны эшләйәсәкһегеҙ. Ошолар бойомға ашҡас, Минең Раббы Хаким икәнемде белерһегеҙ»+.

25Ә һиңә килгәндә, эй әҙәм улы, уларҙың һыйынысын, һөйөнөсөн һәм данын, күҙҙәренең ҡыуанысын, күңелдәренең йыуанысын, улдарын һәм ҡыҙҙарын тартып алған көнөмдә, 26шул көндө һинең яныңа ҡасып ҡотолған берәү килер. Ул булған ваҡиғаларҙы һиңә һөйләп бирер+. 27Ана шул ҡасҡын янында телең асылыр. Һин уның менән һөйләшерһең, башҡаса өнһөҙ ҡалмаҫһың. Һин улар өсөн билдә булырһың. Шунда улар Минең Раббы икәнемде белер+.

25

Ғаммон халҡына ҡаршы пәйғәмбәрлек

25^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, йөҙөңдө Ғаммон халҡына табан бор, уларға ҡаршы пәйғәмбәрлек ит+. 3Ғаммон халҡына әйт: «Раббы Хакимдың һүҙен тыңлағыҙ! Раббы Хаким былай ти: Изге торлағым нәжесләнгәндә, Исраил иле тар-мар ителгәндә, Йәһүҙә халҡы һөргөнгә оҙатылғанда: „Әһә, яҡшы булды!“ – тигәйнегеҙ+. 4Шуға күрә Мин һине биләмә итеп көнсығыш халыҡтарына бирәм; арағыҙҙа сатырҙарын ҡороп, һинең ереңә төйәкләнерҙәр, емештәреңде ашарҙар, һөтөңдө эсерҙәр. 5Рабба ҡалаһы дөйәләр өсөн көтөүлек булыр, Ғаммон ерен ваҡ мал аҙбары итермен. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ»+.

6Раббы Хаким былай ти: «Исраилды мыҫҡыл итеп, бар күңелдән ҡыуана-ҡыуана ҡул сапҡаның һәм аяҡ тыпырҙатҡаның өсөн, 7Мин дә һиңә ҡаршы ҡулымды күтәрәм, һине ҡәүемдәргә таларға бирәм. Һине халыҡтар иҫәбенән юҡ итәсәкмен, илдәр араһынан юйып ташлаясаҡмын, һәләк ҡыласаҡмын. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһең»+.

Моавҡа ҡаршы пәйғәмбәрлек

8Раббы Хаким былай ти: «Моав менән Сеғир халҡы: „Ҡарағыҙ, Йәһүҙә нәҫеленең башҡа ҡәүемдәрҙән бер айырмаһы ла юҡ!“ – тигән өсөн 9Моавтың бер сигенән икенсе сигенә тиклем бөтә ҡалаларын, илдең күрке булған Бейт-Йешимоҫ, Бәғел-Меғон, Ҡиръяҫаимдан башлап, һаҡлауһыҙ ҡалдырасаҡмын+. 10Моавты ғаммондар менән бергә көнсығыш халыҡтарына биләмә итеп бирәсәкмен. Шулай итеп, Ғаммон халҡы ҡәүемдәр иҫәбендә башҡаса иҫкә алынмаҫ+. 11Моавты хөкөм итәсәкмен. Шунда Минең Раббы икәнемде белерҙәр».

Эдомға ҡаршы пәйғәмбәрлек

12Раббы Хаким былай ти: «Эдом, Йәһүҙә халҡынан үс алып, ҙур ғәйеп эшләне+. 13Шуға күрә, – ти Раббы Хаким, – Мин дә ҡулымды Эдомға ҡаршы күтәрәсәкмен, кешеләрен дә, малдарын да юҡ итәсәкмен, илде бушлыҡҡа әйләндерәсәкмен. Темандан алып Деданға тиклем эдомдар ҡылыстан ҡырыласаҡ+. 14Эдомдан үсемде халҡым Исраилдың ҡулы менән аласаҡмын. Улар Эдомда Минең асыуым һәм нәфрәтем буйынса эш итәсәктәр. Эдом халҡы Минең үс ҡандырыуымды аңлаясаҡ», – тип белдерә Раббы Хаким.

Пелештиҙәргә ҡаршы пәйғәмбәрлек

15Раббы Хаким былай ти: «Пелештиҙәрҙең үсе аяуһыҙ. Йөрәктәре нәфрәт менән тулы булғанға күрә, улар үс алдылар, сикһеҙ дошманлыҡ менән юҡ итергә маташтылар. 16Шуға күрә, – ти Раббы Хаким, – пелештиҙәргә ҡаршы ҡулымды күтәрәм, керетиҙәрҙе юҡ итәм, диңгеҙ буйында йәшәгәндәренең иҫән ҡалғандарын һәләк ҡылам+. 17Ҡот осҡос язалар менән уларҙан үсемде алам. Үсемде алғас, улар Минең Раббы икәнемде белер».

26

Тир ҡалаһына ҡаршы пәйғәмбәрлек

26^1Һөргөндә булғаныбыҙҙың ун беренсе йылында, айҙың беренсе көнөндә миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы! Йәрүсәлим тураһында Тир ҡалаһы: «Әһә, әһә! Халыҡтар ҡапҡаһы булған ҡала емерелде, ҡапҡалары миңә асылды. Инде ул бушап ҡалғанда, мин байып китәсәкмен», – тигәйне+. 3Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Эй Тир, Мин һиңә ҡаршымын. Диңгеҙ үҙенең тулҡындарын ҡалҡытҡан һымаҡ, Мин һиңә ҡаршы бик күп халыҡтарҙы ҡалҡытасаҡмын. 4Улар Тирҙың диуарҙарын емерер, манараларын ватыр. Мин иһә хатта емереклектәренең туҙанын да һепереп түгәсәкмен һәм уны яланғас ҡаяға әйләндерәсәкмен. 5Тир диңгеҙҙең уртаһында балыҡсыларҙың ауҙарын йәйеп киптерә торған урын булыр. Мин шулай тип әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким. – Тир ҡәүемдәр өсөн яумал буласаҡ+. 6Тирға ҡараған ауылдарҙа йәшәгәндәр ҡылыстан үткәреләсәк. Шунда Минең Раббы икәнемде белерҙәр»+.

7Раббы Хаким былай ти: «Батшаларҙың батшаһы Бабил хакимы Навуходоносорҙы аттары, яу арбалары, һыбайлылары, бөйөк ғәскәре һәм күп һанлы халҡы менән төньяҡтан Тирға килтерәсәкмен+. 8Эй Тир, ул һиңә ҡараған ауылдарҙа йәшәгәндәрҙе ҡылыстан үткәрер, һине уратып, ҡамау убалары яһар, тупраҡ өйөр, ҡалҡандарын күтәрер+. 9Диуарҙарыңды емергес ҡоралдар менән дөмбәҫләр, манараларыңды балта менән емерер+. 10Иҫәпһеҙ-һанһыҙ ат тояҡтары күтәргән саң-туҙан ҡаплап алыр һине. Диуарҙарында тишек асылған ҡалаға бәреп ингәндәгеләй, ҡапҡаларыңдан кергән сағында һыбайлыларҙың, тәгәрмәстәрҙең, яу арбаларының дөбөрҙәүенән диуарҙарың дер һелкенеп торор. 11Аттарының тояҡтары менән урамдарыңды иҙә тапап бөтөр, халҡыңды ҡылыстан үткәрер һәм һинең ҡеүәтле бағаналарыңды ергә ҡолатыр. 12Байлығыңды талап алырҙар, тауарҙарыңды урларҙар, диуарҙарыңды емерерҙәр, матур йорттарыңды ватырҙар, таштарыңды, бүрәнәләреңде, хатта һинән ҡалған саң-туҙанды ла диңгеҙгә ырғытырҙар.

13Мин һиндәге йыр тауышын туҡтатырмын, арфаңдың моңдары ишетелмәҫ+. 14Һине яланғас ҡаяға әйләндерермен, ауҙарҙы йәйеп киптерә торған урын булып ҡалырһың, ҡабат төҙөлмәҫһең. Мин, Раббы, әйттем быны», – тип белдерә Раббы Хаким+.

15Раббы Хаким Тирға былай ти: «Һиндә ҡыйралыш барғанда, емерелеү тауышынан, яралыларҙың ыңғырашыуынан диңгеҙ буйындағы ерҙәр тетрәнмәҫме+? 16Диңгеҙ буйындағы илдәрҙең барса хакимдары тәхеттәренән төшөр, сапандарын, нағышлы кейемдәрен сисер – улар дәһшәткә сорналыр. Улар ҡурҡышып ергә ултырыр һәм, һинең яҙмышың хаҡында уйлап, тетрәнешеп хайран булыр+. 17Улар һинең хаҡта һыҡтау йырын көйләр:

„Эй даның таралған, диңгеҙселәр төйәкләнгән ҡала,

Һин һәләк булдың!

Һин һәм һиндә йәшәүселәр

Диңгеҙҙә иң ҡөҙрәтле инегеҙ,

Бар халыҡты дәһшәткә һалдығыҙ+.

18Бөгөн, һин ҡолаған көндә,

Яр буйҙары дер һелкенә.

Диңгеҙҙәге утрауҙар

Һәләкәтеңдән ҡурҡыуға ҡалды“».

19Раббы Хаким былай ти: «Һине кешеһеҙ ҡалған ҡалалар кеүек емерек ҡалаға әйләндергәс, төпһөҙ диңгеҙҙәрҙе өҫтөңә түңкәргәс, ҡалын һыу ҡатламы аҫтында ҡалдырғас, 20Мин һине үлем соҡорона төшкәндәр менән берлектә боронғо замандарҙа йәшәгәндәр янына төшөрәм. Мин һине түбәнге донъяла, мәңгелек харабалар араһында, үлем соҡорона төшөүселәр араһында төйәкләндерәм. Башҡаса һиндә кеше йәшәмәҫ, һәм тереләр донъяһында урын таба алмаҫһың+. 21Ахырыңды ҡурҡыныс итәсәкмен. Һин юҡҡа сығырһың. Һине эҙләрҙәр, әммә һис ҡасан таба алмаҫтар», – тип белдерә Раббы Хаким+.

27

Тир ҡалаһы өсөн һыҡтау

27^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Инде һин, эй әҙәм улы, Тир ҡалаһы тураһында һыҡтау йыры йырла+. 3Диңгеҙ буйындағы илдәр, күп халыҡтар менән сауҙа иткән, диңгеҙ ҡапҡаһында урынлашҡан Тир ҡалаһына әйт, Раббы Хаким былай ти:

«Эй Тир!

„Гүзәллектә мин камилмын“, – тинең.

4Диңгеҙҙәр ҡуйынында ине биләмәң.

Төҙөүселәрең күркәмлегеңде камил иткән.

5Барлыҡ таҡталарыңды

Сенир кипаристарынан яһанылар.

Мачтаңды эшләү өсөн

Ливандан кедр алдылар+.

6Ишкәктәрең – Башан имәненән;

Палубаң фил һөйәге менән биҙәлгән,

Киттим ярҙарынан килтерелгән

Кипарис ағасынан яһалған+.

7Елкәндәрең Мысырҙың нағышлы нәфис етененән ине,

Улар һиңә байраҡ булып хеҙмәт итте.
Япмаларың Әлиша ярҙарынанкилтерелгән
Зәңгәр, ҡарағусҡыл ҡыҙыл туҡыманан булды.
8Ишкәксене Сидон менән Аруадтан ялланың;
Үҙеңдәге оҫта әҙәмдәрең, эй Тир,
Кәмәселәрең булды+.
9Кәмә ярыҡтарын ямар өсөн
Гевалдың тәжрибәле оҫталары бар ине.
Диңгеҙҙәге барса кәмәләр һәм диңгеҙселәр
Алыш-биреш өсөн һиңә килде+.
10Фарсы, Луд, Пут яугирҙәре
Ғәскәреңдә хеҙмәт итте.
Ҡалҡандарын, торҡаларын
Ҡабырғаларыңа аҫтылар,
Һиңә йәм өҫтәнеләр+.

11Аруад һәм Хейлех улдары

Диуарҙарыңды һаҡланы.

Ғаммадтар манараларыңда торҙо.

Диуарҙарыңды уратып, ҡалҡандарын элде,

Күркәмлегеңә биҙәк өҫтәне.

12Һәр төрлө байлығың күп булғанға,

Таршиш һинең менән сауҙа итте.

Тауарҙарың өсөн көмөш,

Тимер, аҡ һәм ҡара ҡурғаш бирҙе+.

13Яуан, Тувал һәм дә Мәшәх

Һинең менән сауҙа итте.

Тауарҙарыңды ҡолдарға,

Баҡыр һауыт-һабаға алмашты+.

14Бейт-Тогарма халҡы тауарҙарың өсөн

Йылҡы малы, яу аттары һәм ҡасырҙар бирҙе+.

15Дедандар һинең менән сауҙалашты.

Яр буйҙарының күп халыҡтары алыш-биреш итте.

Һинән алғандарға яуап итеп,

Фил һөйәге, ҡара ағас килтерҙе+.

16Тауарҙарың күп булғанға күрә,

Арам һинең менән сауҙа итте.

Әйберҙәрең өсөн ҡарағусҡыл ҡыҙыл,

Нағышлы һәм нәфис етен туҡымалар,

Фирүзә, мәрйен һәм ҡыҙыл яҡут бирҙе.

17Йәһүҙә һәм Исраил сауҙа итте:

Тауарҙарың өсөн Минниҫ бойҙайы,

Татлы ризыҡ менән бал,

Зәйтүн майы менән бәлзәм бирҙе+.

18Сикһеҙ байлыҡтарың, тауарҙарың мул булғанға

Һинең менән Дамаск сауҙа ҡорҙо:

Хелбон шарабы менән Сахар йөнө һатты,+

19Узалдың мискәле шарабы менән түләне.

Һиңә килтерелгән тауар араһында

Сүкелгән тимер, кассия,

Хуш еҫле ҡамыш бар ине+.

20Дедан һинең тауарҙарың өсөн

Эйәр япмалары бирҙе.

21Ғәрәбстан сауҙагәрҙәре, Ҡыдар хакимдары

Һинең сауҙалашың булды:

Бәрәс, һарыҡ, кәзә тәкәләре менән алыш-биреш итте+.

22Шева һәм Рағма сауҙагәрҙәре
Хуш еҫле матдәләрҙең иң яҡшылары,
Аҫыл таштар менән һатыу итте,
Тауарҙарың өсөн алтын бирҙе+.
23Харан, Канне, Ғеден ҡалалары,
Шева сауҙагәрҙәре, Ашшур, Килмад сауҙа итте+.
24Улар баҙарҙарыңда
Затлы кейемдәр, сыбар келәмдәр,
Нағышлы зәңгәр туҡымалар,
Ҡаты итеп ишелгән арҡандар һатты.
25Таршиш караптары тауарҙарыңды ташыны.
Диңгеҙҙәр уртаһында байыҡтың,
Дан-шөһрәт ҡаҙандың+.

26Ишкәкселәрең һине асыҡ диңгеҙгә алып инде.
Көнсығыш елдәре иһә
Диңгеҙҙәр ҡуйынында емереп ташланы+.
27Байлыҡтарың, тауарҙарың, мал-мөлкәтең,
Диңгеҙселәрең һәм кәмәселәрең,
Ярыҡтарыңды ямаусы оҫталар,
Сауҙагәрҙәрең, һуғышсыларың,
Һиндәге барса халыҡ
Һиңә ҡаза килгән көндә
Диңгеҙ төбөнә китәсәк.
28Кәмәселәреңдең ҡысҡырыуынан
Яр буйҙары тетрәйәсәк.
29Ишкәкселәр кәмәләрҙе ташлар;
Диңгеҙселәр, кәмәселәр ярға сығыр+.
30Ҡысҡырышып, һыҡтап, һинең өсөн
Улар әсенешеп илар.
Баштарына тупраҡ һибеп,
Көлдә аунай-аунай ҡайғырыр+.
31Баштарын тап-таҡыр итеп ҡырыр,
Ҡайғы кейемен кейер.
Һинең өсөн хәсрәтләнеп,
Әрнеп-әрнеп йәш түгер.
32Улар иңрәп һинең өсөн илар,
Ҡайғырышып һыҡтау йыры һуҙыр:
„Диңгеҙ уртаһында емерелгән
Тир ҡалаһы кеүек тағы бармы?“+
33Тауарҙарың диңгеҙҙәр аша килгәндә,
Бик күп халыҡтарҙың тамағын туйҙырҙың.
Сикһеҙ зиннәттәрең, сауҙаң менән
Донъялағы батшаларҙы байыттың+.
34Инде һине диңгеҙ тәрәнлеге емергәс,
Тауарҙарың һәм һиндәге кешеләрең
Үҙең менән бергә һыу төбөнә китте.
35Диңгеҙ буйы халыҡтарының барыһы
Һинең тәҡдиреңә тетрәнде.
Уларҙың батшаларының ҡото осто,
Ҡурҡыштан сырайҙары боҙолдо+.
36Халыҡтарҙың сауҙагәрҙәре һыҙғырҙы,
Ахырың ҡурҡыныс булды,
Һин мәңгегә юҡҡа сыҡтың»+.

28

Тирҙың хакимына ҡаршы пәйғәмбәрлек

28^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, Тирҙың хакимына әйт! Раббы Хаким былай ти:

«Һин тәкәбберләнеп киттең:
„Мин – алламын,
Диңгеҙҙәрҙең ҡуйынында
Алла тәхетендә ултырам“, – тинең.
Аҡылың менән үҙеңде
Аллаға тиңмен тип һанаһаң да,
Һин алла түгел, әҙәмһең+.
3Эйе, Даниилдан аҡыллыраҡһың;
Һинән йәшерен бер ниндәй сер юҡ+.
4Зирәклегең һәм зиһенең менән
Үҙеңә байлыҡ тупланың,
Хазина һаҡлағысыңды
Алтын-көмөш менән тултырҙың+.
5Сауҙаға һәләтең менән
Зиннәттәреңде арттырҙың.
Әммә байлығың арҡаһында тәкәбберләндең.

6Шуға күрә Раббы Хаким былай ти:

Аҡылың менән үҙеңде
Аллаға тиңмен тип һанаған өсөн,
7Һиңә ҡаршы Мин яттарҙы,
Ҡәүемдәрҙең яуыздарын ебәрәм;
Күркәмлегеңә, аҡылыңа ҡаршы улар
Ҡылыстарын ҡындан һурасаҡ,
Гүзәллегеңде нәжесләйәсәк.+
8Һине ҡәбергә төшөрәсәктәр,
Һин диңгеҙҙәр ҡуйынында
Ҡурҡыныс үлемдән һәләк буласаҡһың.
9Шул саҡ йәнеңде ҡыйыусы ҡаршыһында
„Мин – алла“ тип әйтерһеңме?
Һине үлтергәндәрҙең ҡулында
Һин – алла түгел, әҙәмһең.
10Һин яттарҙың ҡулынан
Сөннәтһеҙҙәр әжәле менән үлерһең.

Мин, Раббы, әйттем быны», – тип белдерә Раббы Хаким+.

Тир батшаһының ҡолаясағы тураһында

11Миңә Раббы һүҙе булды:

12– Эй әҙәм улы, Тир батшаһы тураһында һыҡтау йыры йырла. Әйт уға, Раббы Хаким былай ти:

«Һин камиллыҡтың мөһөрө,
Аҡылдың бөтөнлөгө,
Гүзәллектең тажы инең+.
13Һин Ғедәндә – Алла баҡсаһында – инең;
Аҫыл таштар менән биҙәлгәйнең:
Ҡыҙыл яҡут, хризолит, алмас,
Һары яҡут, оникс, йәшмә,
Зәңгәр яҡут, фирүзә һәм зөбәржәт –
Барыһы ла алтын менән тирәсләнгән.
Улар яратылған көнөңдә үк әҙер ине+.
14Һине, ҡанаттары йәйелгән кирубты,
Ҡурсалаусы итеп билдәләнем,
Алланың изге тауында булдың,
Янар таштар араһында гиҙҙең+.
15Яратылған көнөңдән алып,
Яуызлығың табылғанға тиклем
Һин тоғро юлдан йөрөнөң.
16Сауҙаң арта барған һайын
Яуызлыҡҡа тулдың, гонаһ ҡылдың.
Шуға күрә нәжес әйбер кеүек
Һине Алла тауынан бырғаным,
Янар таштар араһынан ҡыуҙым
Эй һин, ҡурсалаусы кируб!
17Матурлығыңа маһайып эреләндең,
Балҡышыңдан юйылды аҡылың.
Шуға күрә һине ергә бәрҙем;
Батшалар алдында хур иттем.
18Һин үҙеңдең сикһеҙ гонаһтарың,
Сауҙаңдағы күп ғәҙелһеҙлегең менән
Изге урындарыңды нәжесләнең.
Мин эсеңдән ут сығарҙым –
Ул һине яндырып юҡ итте.
Барыһының күҙ алдында
Һине көлгә әйләндерҙем.
19Һине белгән бар халыҡтар
Һәләкәтеңә тетрәнде.
Ахырың ҡурҡыныс булды,
Һин мәңгегә юҡҡа сыҡтың»+.

Сидон ҡалаһына ҡаршы пәйғәмбәрлек

20Миңә Раббы һүҙе булды:

21– Эй әҙәм улы, йөҙөңдө Сидонға табан бор, уға ҡаршы пәйғәмбәрлек ит+. 22Әйт, Раббы Хаким былай ти:

«Мин һиңә, эй Сидон, ҡаршы сығам!

Һинең эсеңдә дан ҡаҙанасаҡмын:

Һиндә йәшәгәндәрҙе язалағас,

Үҙемдең мөҡәддәслегемде танытҡас,

Раббы икәнемде беләсәктәр.

23Мин һиңә ҡырғын ебәрәсәкмен,

Урамдарыңда ҡан ағыҙасаҡмын.

Һәр яҡтан эҙәрләүсе ҡылыстан ҡырылғандар

Ҡала уртаһында йығыласаҡ.

Шунда Минең Раббы икәнемде бөтәһе лә беләсәктәр»+.

Алланың Исраил халҡына вәғәҙәһе

24– Бынан ары Исраил халҡының осло сәнскәк, энәле күгән һымаҡ яралаусы, уға ерәнеп ҡараусы күршеләре булмаясаҡ. Шунда улар Минең Раббы Хаким икәнемде беләсәктәр+.

25Раббы Хаким былай ти: «Халыҡтар араһына һибеп таратҡан Исраил халҡын йыйып алып, ҡәүемдәрҙең күҙ алдында Үҙемдең мөҡәддәслегемде танытҡас, улар Мин ҡолом Яҡупҡа биргән ерҙәрендә йәшәйәсәк+. 26Мин уларға ерәнеп ҡараған барлыҡ халыҡтарҙы хөкөм иткәндән һуң, унда хәүефһеҙ йәшәрҙәр, йорттар төҙөрҙәр, йөҙөм баҡсалары үҫтерерҙәр – имен-аман ғүмер итерҙәр. Шунда улар Минең Раббы, уларҙың Аллаһы икәнемде беләсәктәр»+.

29

Мысырға ҡаршы пәйғәмбәрлек

29^1Һөргөнөбөҙҙөң унынсы йылында, унынсы айҙың ун икенсе көнөндә миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, йөҙөңдө Мысыр батшаһы фирғәүенгә табан бор, уға һәм бөтә Мысыр халҡына ҡаршы пәйғәмбәрлек ит+. 3Уларға һөйлә, әйт, Раббы Хаким былай ти: «Эй йылға-ҡултыҡтарың эсендә ятҡан олоғара аждаһа, Мысыр батшаһы фирғәүен, Мин һиңә ҡаршымын. Һин: „Нил йылғаһы минеке, уны үҙем өсөн яһаным“, – тип әйтәһең+. 4Әммә Мин теш ҡаҙналарыңа ырғаҡ кейҙерәсәкмен. Йылға-ҡултыҡтарыңдағы балыҡтарҙы тәңкәләреңә йәбештерәсәкмен. Тәңкәләреңә йәбешкән балыҡтарың менән бергә һине йылғанан һөйрәп сығарасаҡмын+. 5Һине лә, йылғаңдағы барлыҡ балыҡтарҙы ла сүлгә олаҡтырырмын. Һин асыҡ яланда ятырһың һәм һине алып ерләгән кеше булмаҫ. Мин һине, ем итеп, ҡырағай йәнлектәргә, һауалағы ҡоштарға бирәсәкмен+. 6Шул саҡ Мысырҙа йәшәгән һәр кем Минең Раббы икәнемде белер.

Һин халҡым Исраил өсөн ҡамыш терәү генә булдың+. 7Улар ҡулдары менән һиңә тотонғас, ярылдың да яурындарына сәнселдең. Улар һиңә таянғайны, һынып, уларҙы аяҡтан йыҡтың».

8Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Мин һинең өҫтөңә ҡылыс ебәрәсәкмен, кешеләреңде һәм малдарыңды ҡырасаҡмын+. 9Мысыр бер кешеһеҙ бушлыҡҡа әйләнер. Шунда Минең Раббы икәнемде белерҙәр.

Һин: „Нил минеке, уны мин яһаным“, – тинең. 10Шуға күрә ҡара, һиңә һәм йылға-ҡултыҡтарыңа ҡаршымын. Мысыр ерен Мигдолдан Асуанға, Куштың сигенә тиклем ташландыҡ ергә әйләндерәсәкмен+. 11Ул ергә кеше аяҡ баҫмаҫ, мал-тыуар йөрөмәҫ. Ҡырҡ йыл буйы унда һис кем йәшәмәҫ. 12Мысыр ерен харабаға әйләнгән илдәр араһында иң кешеһеҙ итәсәкмен. Ҡалаларын йән эйәһеҙ ҡалған ҡалалар араһында ҡырҡ йыл буйы буп-буш торғоҙасаҡмын. Мысыр халҡын ҡәүемдәр араһына таратасаҡмын, төрлө илдәргә һибәсәкмен»+.

13Раббы Хаким былай ти: «Ҡырҡ йыл үткәндән һуң уларҙы таралған ҡәүемдәр араһынан йыйып алырмын+. 14Уларҙы әүәлге тормоштарына ирештереп, тыуған ерҙәре Паҫросҡа кире ҡайтарырмын. Шунда улар көсһөҙ генә бер батшалыҡ булыр+. 15Ул бөтә батшалыҡтарҙан да көсһөҙөрәк булыр һәм бүтән бер ҡасан да башҡа ҡәүемдәрҙән өҫтөн була алмаҫ. Башҡа халыҡтар өҫтөнән хакимлыҡ итмәһендәр өсөн Мин уларҙы шулай зәғифләндерермен. 16Халҡым Исраил инде бер ҡасан да үҙ өмөтөн Мысырға бағламаҫ. Мысыр уларға үҙҙәренең Мысырҙан ярҙам һорап ғәйепкә тарыуҙарын хәтерләтеп торор. Шунда улар Минең Раббы Хаким икәнемде белер»+.

17Һөргөнөбөҙҙөң егерме етенсе йылында, беренсе айҙың беренсе көнөндә миңә Раббы һүҙе булды:

18– Эй әҙәм улы, Бабил батшаһы Навуходоносор үҙенең ғәскәрен Тир ҡалаһын ҡамағанда ауыр эш менән ныҡ йонсотто. Яугирҙәренең сәстәре ҡойолоп бөттө, ауыр йөк ташыуҙан яурындары иҙелде. Әммә күргән михнәттәренә ҡарамаҫтан, үҙенә лә, ғәскәренә лә Тирҙан файҙа булманы. 19Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Бына, Мин Мысырҙы Бабил батшаһы Навуходоносорға бирәм. Әйҙә, уның байлығын талаһын, талап алғандарын ғәскәренә яумал итеп таратһын+. 20Хеҙмәтенә яуап итеп, Мысырҙы уға бирәм, сөнки ул да, ғәскәре лә Минең өсөн эшләне, – тип белдерә Раббы Хаким. – 21Ул көндә Мин Исраил халҡын көслө итәм һәм уларҙың араһында һинең телеңде асам. Шунда улар Минең Раббы икәнемде белер».

30

Раббының Мысырҙы язалаясағы

30^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, пәйғәмбәрлек итеп әйт, Раббы Хаким былай ти:

«„Аһ ул көн!“ – тип һыҡтағыҙ.
3Сөнки ул көн яҡынлашты,
Раббының көнө яҡын!
Ул көн болотло буласаҡ,
Ҡәүемдәрҙең һәләкәт көнө+.
4Мысыр өҫтөнә ҡылыс ябырыласаҡ.
Мысырҙа һәләк булғандар йығыла башлағас,
Уның байлыҡтары алып кителгәс,
Нигеҙҙәре емерелгәс,
Кушты ғазап солғаясаҡ+.
5Куш, Пут һәм Луд,
Барлыҡ ят ҡәбиләләр,
Кув һәм килешеү төҙөшкән илдең кешеләре
Мысырҙар менән бергә ҡылыстан үткәреләсәк»+.

6Раббы былай ти:
«Мысырҙың таяныстары йығыласаҡ,
Тәкәббер ҡеүәте йөгөнәсәк;
Мигдолдан Асуанға тиклем барыһы

Ҡылыстан үткәреләсәк, – тип белдерә Раббы Хаким. –+

7Мысыр иң хараба илгә әйләнәсәк,
Уның ҡалалары иң емерек
Ҡалалар араһында буласаҡ+.
8Мин Мысырға ут төрткәс,
Уның бөтә терәүҙәре емерелгәс,
Минең Раббы икәнемде беләсәктәр+.

9Ул көндө вайымһыҙ йәшәгән Куш халҡын ҡурҡытыр өсөн Мин кәмәләрҙә илселәремде ебәрәсәкмен. Мысыр өҫтөнә ҡаза килгән көндө улар дәһшәткә төшәсәк. Ана килә ул көн!»

10Раббы Хаким былай ти:

«Бабил батшаһы Навуходоносор ҡулы менән

Мысырҙың өйөр-өйөр халҡын кәметәм+.

11Навуходоносор һәм уның ҡәүемдәр араһында иң рәхимһеҙ булған халҡы был илде һәләк итер өсөн килтереләсәк. Улар, ҡылыстарын ҡындарынан сығарып, Мысыр ерен мәйет менән тултырасаҡ.

12Йылға-ҡултыҡтарын ҡоротам, ерен залим әҙәмдәргә тапшырам, илде, ундағы бөтә нәмәне яттар ҡулы менән вайран итәм. Мин, Раббы, әйттем быны»+.

13Раббы Хаким былай ти: «Мин бөтә боттарҙы емерәм, Нофтағы илаһ һындарын юҡҡа сығарам. Инде Мысырҙа хаким ҡалмаясаҡ, илгә дәһшәт һаласаҡмын+. 14Мин Паҫросты ташландыҡ урынға әйләндерәм, Соған ҡалаһына ут төртәм, Но ҡалаһын хөкөм итәм+. 15Нәфрәтемде Мысыр ҡәлғәһе Син өҫтөнә түгәм, Нолағы күмәк халыҡты ҡырам. 16Мысырға ут һалам. Син сикһеҙ ғазапҡа ҡалыр, Но ҡалаһының диуарын емерәсәктәр, Нофҡа көпә-көндөҙ дошман ябырыласаҡ. 17Он ҡалаһы һәм Пи-Бесеҫ егеттәре ҡылыстан үткәрелер; ҡатын-ҡыҙҙары әсирлеккә алып кителер+. 18Мин Мысыр кейҙергән ҡалыпты ватҡан саҡта, Тахпанхеста көн яҡтыһы һүнер, шунда уның тәкәббер ҡеүәте тамам булыр, уны ҡара болот ҡаплап алыр, ҡыҙҙары әсирлеккә алып кителер+. 19Мин Мысырҙы шулай хөкөм итәсәкмен, һәм улар Минең Раббы икәнемде белер»+.

20Һөргөндәге ун беренсе йылдың беренсе айында, айҙың етенсе көнөндә миңә Раббы һүҙе булды:

21– Эй әҙәм улы, бына Мин Мысыр батшаһы фирғәүендең ҡулын һындырҙым. Уңалһын, ҡылыс тоторлоҡ көсө булһын тип, һис кем тарафынан бәйләнмәне, шифалы бәйҙәр менән уралманы ул+. 22Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Бына Мин уны, Мысыр батшаһы фирғәүенде! Уның һау ҡулын да, һынғанын да иҙәсәкмен. Ҡулындағы ҡылысын төшөрәсәкмен. 23Мысыр халҡын ҡәүемдәр араһына таратасаҡмын, төрлө илдәргә һибәсәкмен+. 24Бабил батшаһының ҡеүәтен арттырасаҡмын, ҡылысымды уға тотторасаҡмын. Ә фирғәүендең ҡулдарын һындырасаҡмын. Ул үлемесле яраланған килеш Бабил батшаһының ҡаршыһында ыңғырашасаҡ. 25Бабил батшаһының көсөн арттырасаҡмын, ә фирғәүендең ҡулы һәленеп төшәсәк. Ҡылысымды Бабил батшаһына тотторғас һәм ул уны Мысыр иленә йүнәлткәс, улар Минең Раббы булғанымды белер. 26Мысыр халҡын ҡәүемдәр араһына таратасаҡмын, төрлө илдәргә һибәсәкмен. Шунда улар Минең Раббы икәнемде белер».

31

Кедр ағасы менән сағыштырыу

31^1Һөргөнөбөҙҙөң ун беренсе йылында, өсөнсө айҙың беренсе көнөндә миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, Мысыр батшаһы фирғәүенгә һәм уның өйөр-өйөр халҡына әйт:

«Бөйөклөктә кем һиңә тиңләшер+?

3Баҡ Ашшурға! Ливандағы кедр ағасына оҡшаш ине:

Суҡ япраҡлы ботаҡтары күләгәле,
Һомғол буйлы,
Башы болоттарға тейә ине+.
4Һыу үҫтерҙе уны,
Тәрән һыуҙар уны бейегәйтте.
Йылғалар уратҡайны үҫкән урынын,
Арыҡтары һуғарҙы ҡырҙағы бар ағастарҙы.
5Шуға күрә бөтә ағастарҙан ҡалҡыу ине.
Һыу муллыҡҡа ботаҡтары оҙонайҙы, ҡуйыланды,
Тарбаҡланып үҫте.
6Ҡоштар ботағында оя ҡорҙо.
Аҫтында ҡырағай йәнлектәр балаланы,
Күп ҡәүемдәр күләгәһендә йәшәне+.
7Һомғол буйы,
Оҙон ботаҡтары менән гүзәл ине,
Тамырҙары мул һыуҙарға төштө.
8Алла баҡсаһындағы кедр ағастары ла
Буйға уның менән ярышманы.
Ҡарағайҙар уның ботаҡтары,
Чинарҙар үҫентеләре менән тиңләшмәне.
Алла баҡсаһындағы һис бер ағас
Уның һымаҡ матур түгел ине+.
9Суҡ ботаҡтар менән уны Мин биҙәнем,

Алла баҡсаһы Ғедәндәге бөтә ағастар унан көнләште.

10Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: „Бейек булып үҫкәнгә, башы менән болоттарға тейгәнгә, бейеклеге арҡаһында тәкәбберләнгәнгә күрә,+
11Мин уны халыҡтар хакимының ҡулына тапшырҙым. Был хаким уның яуызлығына күрә эш итте. Мин Үҙем иһә уны ситкә типтем.

12Яттар, ҡәүемдәрҙең иң рәхимһеҙҙәре, уны ҡырҡып ерҙә ҡалдырҙы. Ботаҡтары тауҙарға, бөтә үҙәндәргә барып төштө. Япраҡлы тәлгәштәре, һынып, уйһыуҙарға сәселде. Ер йөҙөндәге бөтә халыҡтар, күләгәһенән сығып, уны ташлап китте+. 13Барлыҡ күк ҡоштары ҡолаған олонона килеп ҡунды, ботаҡтары араһына ҡырағай йәнлектәр ояланы+. 14Һыу буйында үҫкән һис бер ағас бынан ары ул тиклем юғары күтәрелмәһен, остары болоттарға теймәһен! Һыуға туйған һис бер ағас ундай бейеклеккә ирешмәһен өсөн эшләнде был. Уларҙың барыһы ла, фани бәндәләр менән бергә, үлем соҡорона, түбәнге донъяға дусар ителгән“+.

15Раббы Хаким былай ти: „Ул үлеләр донъяһына төшкән көндө Мин ер аҫты һыуҙарына, уны ҡыҙғанып, йәш түгергә ҡуштым; Мин даръяны бикләнем, уның ағымдарын быуҙым, һәм оло һыуҙар туҡтаны. Уның хаҡына Мин Ливан тауҙарын ҡараңғылыҡ менән сорнаным, һәм ҡырҙағы бөтә ағастар шиңде. 16Мин уны үлеләр донъяһына, үлем соҡорона төшкәндәр янына олаҡтырғанда, ул ауған тауышҡа ҡәүемдәрҙе ҡурҡып тетрәнергә мәжбүр иттем. Шунда Ғедән баҡсаһындағы бөтә ағастар, Ливандың иң һайланмыш, иң яҡшы һәм мул һыу эскән ағастары барыһы ла түбәнге донъяла тынысланып ҡалды+. 17Уның күләгәһендә йәшәгәндәр, ҡәүемдәр араһында уға арҡа терәгәндәр ҙә уның менән бергә үлеләр донъяһына, ҡылыстан ҡырылғандар янына төштө.

18Шунан, Ғедән ағастарының ҡайһыһы затлылығы һәм мөһабәтлеге менән һиңә тиң ине? Әммә хәҙер, Ғедән ағастары менән һин дә түбәнге донъяға төшөрөләсәкһең! Сөннәтһеҙ халыҡтар араһында, ҡылыстан үткәрелгәндәр менән йәнәш ятасаҡһың. Фирғәүендең һәм уның өйөр-өйөр халҡының тәҡдире шулай“», – тип белдерә Раббы Хаким+.

32

Фирғәүен өсөн һыҡтау

32^1Һөргөнөбөҙҙөң ун икенсе йылында, ун икенсе айҙың беренсе көнөндә миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, Мысыр батшаһы фирғәүен тураһында һыҡтау йыры йырла, әйт уға:

«Һин халыҡтар араһында – гүйә йәш арыҫлан;
Һин диңгеҙҙәге аждаһа кеүекһең:
Йылғаларыңды күбекләндерәһең,
Аяҡтарың менән һыуҙы болғандырып,
Йылғаларҙы бысратаһың+.
3Раббы Хаким былай ти:
„Күп халыҡтар йыйынында
Өҫтөңә ауымды ырғытырмын,
Улар һине йәтмәм менән һөйрәп сығарасаҡ+.
4Мин һине ергә алып бырғармын,
Асыҡ ҡырға ырғытып ҡуйырмын,
Күктә осҡан ҡоштарҙы өҫтөңә ҡундырырмын,
Ерҙәге бөтә ҡырағай йәнлектәргә
Һине ем итеп бирермен+.
5Итеңде тауҙарға таратып ташлармын,
Үҙәндәрҙе мәйетең менән тултырырмын.

6Илде тауҙарға тиклем аҡҡан ҡаның менән һуғарырмын,

Йырындар ҙа ҡалдыҡтарың менән тулыр.
7Һине һүндереп, күкте ябырмын,
Йондоҙҙарҙы ҡараңғыға йәшерермен;
Ҡояшты болот менән ҡаплармын,
Ай ҙа яҡтылығын һипмәҫ+.
8Баш осоңда нурын сәскән
Бөтә күк есемдәрен ҡаплармын,

Ереңде ҡараңғыға бырғармын, – тип белдерә Раббы Хаким. –+

9Һинең һәләкәтең тураһында
Ҡәүемдәрҙең араһына,
Һин белмәгән илдәргә еткергәс,
Күптәрҙең күңеленә хәүеф һалырмын.
10Тәҡдирең менән күп халыҡтарҙың ҡотон алып,
Алдарында ҡылысымды уйнатҡанда,
Уларҙың батшалары, һинең турала уйлап,
Ҡурҡыуҙан сәстәре үрә торор.
Һин ҡолаған һәләкәт көнөндә улар
Сәғәт һайын үҙ йәндәре өсөн дер ҡалтырар“+.

11Раббы Хаким былай ти:

„Бабил батшаһының ҡылысы өҫтөңә ябырылыр+.
12Ҡәүемдәрҙең иң рәхимһеҙ яугирҙәре
Өйөр-өйөр халҡыңды ҡылыстан үткәрер.
Мысырҙың тәкәбберлеген һындырыр,
Бөтә ғәскәрен тар-мар итер+.
13Мул һыулы йылғалар янында утлаған
Барлыҡ мал-тыуарын бөтөрөрмөн;
Бынан ары кеше аяғы ла, мал тояҡтары ла
Ошо һыуҙарҙы болғатып бысратмаҫ.
14Шул саҡ һыуҙарын тондорасаҡмын,

Йылғаларын майҙай тын ағыҙасаҡмын, – тип белдерә Раббы Хаким. –

15Мин Мысырҙы бушлыҡҡа әйләндергәс,
Илде уны тултырған бөтә нәмәнән мәхрүм иткәс,
Унда йәшәүселәрҙең бөтәһен һәләк иткәс,
Минең Раббы икәнемде белерҙәр+.

16Мысыр өсөн йырланасаҡ һыҡтау йыры ошо. Ҡәүемдәрҙең ҡыҙҙары йырлаясаҡ уны. Мысыр һәм уның өйөр-өйөр халҡы хаҡында йырланасаҡ ул“», – тип белдерә Раббы Хаким.

Мысырҙарҙың үлем соҡорона төшәсәге

17Һөргөнөбөҙҙөң ун икенсе йылында, айҙың ун бишенсе көнөндә миңә Раббы һүҙе булды.

18– Эй әҙәм улы, Мысырҙың өйөр-өйөр халҡы өсөн ҡайғырып ила. Уны һәм ҡеүәтле ҡәүемдәрҙең ҡыҙҙарын үлем соҡорона төшкәндәр менән бергә түбәнге донъяға оҙат+.

19Уларға былай тип әйт:

«Һин кемдән матурыраҡ һуң?

Төш тә сөннәтһеҙҙәр янына ят!»+

20Мысыр халҡы ҡылыстан үткәрелгәндәр араһына йығылыр. Бына ҡылыс әҙер – Мысырҙы үҙенең өйөр-өйөр халҡы менән унда һөйрәп алып китегеҙ! 21Ҡаһарман башлыҡтар үлеләр донъяһынан Мысыр һәм уға терәк булғандар тураһында: «Улар төштө, ҡылыс менән үлтерелгән сөннәтһеҙҙәр инде бында ята», – тип әйтер+.

22Ашшур ҙа бөтә ғәскәре менән унда. Ҡылыстан тураҡланған яугирҙәрҙең ҡәберҙәре менән уратып алынған ул+. 23Уларҙың ҡәберҙәре – үлем соҡороноң иң төбөндә, Ашшурҙың ҡәберенең эргә-тирәһендә. Тереләр донъяһына ҡурҡыу һалғандарҙың һәр береһе һәләк булған, ҡылыстан үткәрелгән+.

24Ғелам да шунда, өйөр-өйөр халҡы менән үҙ ҡәберенең әйләнәһендә тора. Һәр береһе ҡылыстан үткәрелгән, үлгән һәм сөннәтһеҙ килеш түбәнге донъяға ингән. Тереләр донъяһына ҡурҡыу һала торғайнылар, инде, мәсхәрәгә ҡалып, үлем соҡорона ингәндәр менән бергәләр+. 25Ғелам өсөн үлтерелгәндәр араһында бер түшәк әҙерләнде. Өйөр-өйөр халҡы ҡәберенең әйләнә-тирәһендә ята. Ҡылыстан һәләк булған был сөннәтһеҙҙәр ҡасандыр тереләр донъяһына ҡурҡыу һала торғайны, инде мәсхәрә эсендә үлем соҡорона инделәр, уларҙы үлтерелгәндәр араһына һалдылар.

26Мәшәх менән Тувал өйөр-өйөр халҡы менән үҙҙәренең ҡәберҙәре әйләнәһендә тора. Был сөннәтһеҙҙәрҙең барыһы ла ҡылыстан үткәрелгән. Ә бит улар ҡасандыр тереләр донъяһына ҡурҡыу һалалар ине+. 27Улар үлеләр донъяһына һуғыш ҡоралдары менән ингән, ҡылыстары баштары аҫтына һалынған, ҡалҡандары һөйәктәрен ҡаплаған, боронғо замандарҙа һәләк булған яугирҙәр менән бергә ятмай. Ә бит был яугирҙәр ҡасандыр тереләр донъяһында дәһшәт һала торғайны.

28Һин дә, эй фирғәүен, ҡырылырһың, ҡылыстан үткәрелгәндәр менән бергә сөннәтһеҙҙәр араһына йығылырһың+.

29Эдом – унда, уның батшалары, түрәләре – унда. Улар, ғәйрәтле булыуҙарына ҡарамаҫтан, ҡылыс менән үлтерелгәндәр янына ҡуйылдылар, үлем соҡорона төшкәндәрҙең, сөннәтһеҙҙәрҙең эргәһендә яталар+.

30Бөтә төньяҡ хакимдары, бөтә Сидон халҡы – унда. Улар, ҡасандыр бөйөк ҡеүәте менән ҡурҡыуға һалып торһа ла, ҡылыс менән үлтерелгәндәр янына төштөләр. Сөннәтһеҙ килеш ҡылыстан үлтерелгәндәр менән бергә мәсхәрәгә ҡалып, үлем соҡорона ингәндәр янында яталар+.

31Фирғәүен уларҙы күрер ҙә үҙенең бөтә ғәскәре, үҙе һәм өйөр-өйөр халҡы ҡылыстан һәләк булғанға бик үк әсенмәҫ, – тип белдерә Раббы Хаким. – 32Мин тереләр донъяһына ҡурҡыу һаласаҡмын, фирғәүен һәм күп һанлы халҡы ҡылыстан үткәрелгәндәр менән бергә сөннәтһеҙҙәр янына ятасаҡ, – тип белдерә Раббы Хаким.

33

Алланың Зөлкифелде халыҡҡа күҙәтсе итеп ҡуйыуы

33^1•Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, үҙ халҡыңа һөйлә, әйт уларға: «Әгәр ҙә Мин берәй илгә ҡылыс ебәрһәм, ул ил халҡы, араларынан бер кешене алып, уны үҙҙәренә күҙәтсе итеп ҡуйыр+. 3Күҙәтсе, ҡылыстың илгә яҡынлашҡанын күреп, халыҡты иҫкәртер өсөн борғо ҡысҡыртыр+. 4Кем борғо тауышын ишетеп тә, һаҡланыу сараһын күрмәһә һәм ҡылыс килеп уның йәнен ҡыйһа, үлеме өсөн үҙе ғәйепле булыр+. 5Ул борғо тауышын ишетте, әммә иҫкәртеүгә иғтибар бирмәне, шуға күрә үлемендә үҙе ғәйепле. Әгәр ул иҫкәртеүгә иғтибар иткән булһа, иҫән ҡалыр ине. 6Ә инде күҙәтсе ҡылыстың яҡынлашҡанын күрә тороп та борғо ҡысҡыртмаһа, ул халыҡты иҫкәртмәгән була. Ҡылыс килеп кешеләрҙең йәнен ҡыйһа, улар үҙҙәренең енәйәте өсөн үлтерелгән булыр, әммә уларҙың үлеме өсөн Мин күҙәтсене яуаплы итәсәкмен».

7– Мин һине, эй әҙәм улы, Исраил нәҫеленә күҙәтсе итеп ҡуйҙым. Һин, ауыҙымдан сыҡҡан һәр бер һүҙемде тыңлап, халҡыма әйтеп, уларҙы иҫкәртеп торорһоң+. 8Мин яуыз кешегә: «Һин мотлаҡ үләсәкһең!» – тип әйтһәм, ә һин уны киҫәтмәһәң, уны яман юлын ташларға өндәмәһәң, был яуыз кеше үҙ енәйәте арҡаһында үләсәк, әммә уның ҡаны өсөн Мин яуаплылыҡты һинең өҫтөңә һаласаҡмын. 9Ә инде һин яуыз кешене киҫәтһәң, ул иһә, яуызлығын ҡуйып, яман юлын ташламаһа, үҙ ғәйебе өсөн үлер, ә һин үҙ йәнеңде ҡотҡарып ҡалырһың+.

10•Һин, эй әҙәм улы, Исраил халҡына былай тип әйт: «„Енәйәттәребеҙ һәм гонаһтарыбыҙ – өҫтөбөҙҙә, уларҙың ауырлығынан сүгәбеҙ. Был хәлдә нисек йәшәргә һуң беҙгә?“ – тиһегеҙ»+. 11Уларға еткер: «Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким. – Мин яуыздың үлеменән түгел, яман юлын ташлап тере ҡалыуынан һөйөнөс табам. Яуыз юлығыҙҙан ҡайтығыҙ. Нимәгә һеҙгә үлергә, эй Исраил халҡы?»+

12Ә һин, эй әҙәм улы, халҡыңа әйт: «Тоғро кеше енәйәт ҡылһа, уны тоғролоғо ҡотҡармаҫ. Яуыз кеше яманлығын ташлаһа, ҡылған яманлығы өсөн язаланмаҫ. Тоғро кеше Раббыға ҡаршы гонаһ ҡылһа, тоғролоғо язанан ҡотҡармаҫ. 13Тоғроға: „Мотлаҡ йәшәйәсәкһең“, – тиһәм, ә ул үҙенең хаҡлығына өмөтләнеп яуызлыҡ ҡылһа, эшләгән яҡшылыҡтарының береһе лә иҫәпкә алынмаҫ, һәм ул ҡылған гонаһы өсөн үлер+. 14Яуыз кешегә: „Мотлаҡ үләсәкһең“, – тиһәм, әммә ул гонаһынан баш тартып ғәҙел һәм дөрөҫ ғәмәлдәр ҡылһа, 15аманат итеп алғанын кире бирһә, урлағаны өсөн түләһә, гонаһ ҡылмайынса, тормош ҡағиҙәләре буйынса йәшәһә, – мотлаҡ йәшәр, үлмәҫ+. 16Эшләгән гонаһтарының береһе лә иҫкә алынмаҫ, ғәҙел һәм тоғро булғанды эшләй икән, мотлаҡ йәшәр».

17Әммә һинең халҡың: «Раббы Хакимдың юлы дөрөҫ түгел», – ти. Ә бит уларҙың үҙҙәренең юлы дөрөҫ түгел. 18Тоғро кеше, хаҡ юлын ташлап енәйәт ҡылһа, ҡылған гонаһы арҡаһында үләсәк. 19Яуыз кеше, яман эштәренән баш тартып, ғәҙел һәм тоғро булғанды ҡылһа, ҡылған яҡшылыҡтары өсөн йәшәйәсәк. 20Әммә һеҙ: «Раббы Хакимдың юлы дөрөҫ түгел», – тиһегеҙ. Мин һәр берегеҙҙе ҡылған ғәмәлдәренә күрә хөкөм итәсәкмен, эй Исраил нәҫеле!

Йәрүсәлимдең тар-мар ителеүе тураһында хәбәр

21Һөргөнөбөҙҙөң ун икенсе йылында, унынсы айҙың бишенсе көнөндә Йәрүсәлимдән ҡасып ҡотолған берәү миңә килеп: «Ҡала тар-мар ителде!» – тине. 22Бынан бер көн элек, кискеһен, ул ҡасҡын яныма килгәнгә тиклем, Раббының ҡулы өҫтөмдә ине. Иртәнсәк ул кеше яныма килмәҫтән алда Раббы телемде асты. Телем асылды, инде телһеҙ түгел инем+.

23Шунда миңә Раббы һүҙе булды:

24– Эй әҙәм улы, Исраилдың харабалары араһында йәшәүселәр: «Ибраһим, яңғыҙ була тороп та, был ергә хужа булған. Беҙ иһә күмәкбеҙ, әлбиттә, был ер беҙгә биләмә итеп бирелгән», – тиҙәр+. 25Шуға күрә әйт уларға, Раббы Хаким былай ти: «Итте ҡаны менән ашайһығыҙ, боттарығыҙға табынаһығыҙ, ҡан түгәһегеҙ. Шунан һуң да ерҙе биләмә итеп алырға өмөтләнәһегеҙме+? 26Ҡылысығыҙға арҡаланаһығыҙ, ерәнгес эштәр ҡылаһығыҙ, бер-берегеҙҙең ҡатынын нәжесләйһегеҙ. Шунан һуң да был ерҙе биләмә итеп алмаҡсыһығыҙмы?»

27Уларға әйт, Раббы Хаким былай ти: «Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, ошо харабалар араһында йәшәүселәр ҡылыстан йығыласаҡ, асыҡ яландағыларҙы януарҙарға емтек итеп бирәсәкмен, ҡәлғәләрҙә һәм мәмерйәләрҙә йәшәгәндәр үләттән ҡырыласаҡ+. 28Илде харабаға һәм ташландыҡ ергә әйләндерәм, тәкәббер ҡеүәтен юҡҡа сығарам, Исраил тауҙары бушап ҡаласаҡ, уларҙан һис кем йөрөмәйәсәк. 29Ҡылған барлыҡ әшәкелектәре өсөн илде бушлыҡтарҙың бушлығына әүерелдергәндән һуң, улар Минең Раббы икәнемде белер»+.

30Ә һиңә килгәндә, эй әҙәм улы, халҡың диуар эргәләрендә, өйҙәренең ишеге төбөндә һинең хаҡта һөйләшер. Бер-береһенә, ағай-энеһенә: «Әйҙәгеҙ, барып тыңлайыҡ, Раббынан ниндәй һүҙ килгән икән?» – тиер. 31Һәр ваҡыттағы һымаҡ халыҡ һинең яныңа килер, Минең халҡым булараҡ ҡаршыңа ултырыр, һүҙҙәреңде тыңлар, әммә әйтелгәндәрҙе үтәмәҫ. Телдәре менән ихласлыҡтарын күрһәтерҙәр, әммә күңелдәре хаҡһыҙ табыш артынан ынтылыр+. 32Һин улар өсөн уйын ҡоралында оҫта уйнаған, матур тауышлы һөйөү йырсыһы кеүекһең. Һүҙҙәреңде тыңлайҙар, әммә әйткәндәреңде үтәмәйҙәр. 33Ләкин былар барыһы ла бойомға ашҡас – ә ул мотлаҡ ашасаҡ – араларында пәйғәмбәр булғанын белерҙәр+.

34

Исраил башлыҡтарына мөрәжәғәт

34^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, Исраилдың көтөүселәренә ҡаршы пәйғәмбәрлек ит һәм уларға, был көтөүселәргә, әйт, Раббы Хаким былай ти: «Бары тик үҙ-үҙҙәрен ҡайғыртҡан Исраил көтөүселәренең башына бәлә! Көтөүселәр ҡуйҙарын көтөргә тейеш түгелме ни+? 3Эс майы менән туйынаһығыҙ, йөндән кейенәһегеҙ, ҡуйҙарҙың иң һимеҙен һуяһығыҙ, ә малдарҙы ҡайғыртмайһығыҙ+. 4Хәлһеҙҙәренә көс бирмәйһегеҙ, сирлеләрен дауаламайһығыҙ, йәрәхәтлеләренең яраһын бәйләмәйһегеҙ. Аҙашҡанын тапмайһығыҙ, юғалғанын эҙләмәйһегеҙ. Киреһенсә, уларға көс һәм аяуһыҙлыҡ менән идара итәһегеҙ. 5Улар көтөүселәре булмағанға күрә таралышты, шул арҡала ҡырағай хайуандарға ем булды+. 6Көтөүем бөтә тауҙарға, бейек ҡалҡыулыҡтарға, бөтә ер йөҙөнә таралды. Уларҙы юллаусы ла, эҙләүсе лә юҡ».

7Шуға күрә, эй көтөүселәр, Раббы һүҙен тыңлағыҙ: 8«Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким. – Көтөүсе булмағанлыҡтан, ҡуйҙарым табышҡа әйләнде, һарыҡтарым ҡырағай януарҙарға емтек булды. Көтөүселәрем ҡуйҙарымды ҡараманы, бары үҙ-үҙҙәрен ҡайғыртты»+. 9Шуға күрә, эй көтөүселәр, Раббы һүҙен тыңлағыҙ:+
10Раббы Хаким былай ти: «Мин ул көтөүселәргә ҡаршымын! Мин уларҙан көтөүем өсөн яуап талап итәсәкмен. Һарыҡтарымды башҡаса уларҙан көттөрмәйәсәкмен. Бүтәнсә улар үҙ-үҙҙәрен генә ҡайғыртмаҫ. Ҡуйҙарымды уларҙың ауыҙынан ҡотҡарам, башҡаса уларға ем булмаҫтар».

11Раббы Хаким былай ти: «Инде ҡуйҙарымды Үҙем эҙләрмен, Үҙем ҡарармын+. 12Таралған көтөүе араһында һарыҡтарын барлаған көтөүсе кеүек, Мин дә ҡуйҙарымды эҙләрмен. Болотло, ҡараңғы көндә таралған бөтә ерҙәрҙән уларҙы йыйып алырмын+. 13Уларҙы халыҡтар араһынан сығарырмын, илдәрҙән йыйып алырмын, үҙҙәренең йорттарына кире ҡайтарырмын. Уларҙы Исраил тауҙарында, тарлауыҡтарҙа, илдең бөтә төйәктәрендә көтөрмөн+. 14Уларҙы иң яҡшы болондарҙа көтөрмөн, утлауҙары Исраил тауҙарының битләүҙәрендә булыр. Улар яҡшы урындарҙа ял итер, Исраил тауҙарында үләнгә мул көтөүлектәрҙә утлар+. 15Ҡуйҙарымды Үҙем көтәсәкмен, уларҙы һыулауҙа Үҙем ятҡырасаҡмын, – тип белдерә Раббы Хаким. – 16Юғалғанын табырмын, аҙашҡанын ҡайтарырмын, яралыһының йәрәхәтен бәйләрмен, хәлһеҙенә көс бирермен. Әммә һимереп шашҡандарын юҡ итәсәкмен. Мин ҡуйҙарымды ғәҙел көтәсәкмен»+.

17«Һеҙ, эй Минең көтөүем, – Раббы Хаким шулай ти, – һарыҡ менән һарыҡ араһында, һарыҡ тәкәләре менән кәзә тәкәләре араһында Үҙем хөкөм йөрөтәсәкмен+. 18Яҡшы көтөүлектә утлауығыҙ аҙмы ни һеҙгә? Утлауығыҙҙың ҡалғанын тояҡтарығыҙ менән тапап йөрөйһөгөҙ. Таҙа һыуҙы эсәһегеҙ, ә ҡалғанын тояҡтарығыҙ менән болғандыраһығыҙ. – 19Минең ҡуйҙарым һеҙҙең тояҡтарығыҙ тапағанды ашарға, тояҡтарығыҙ болғандырған һыуҙы эсергә тейешме ни?»

20Шуға күрә Раббы Хаким уларға былай ти: «Һимеҙ һарыҡ менән ябыҡ һарыҡ араһында Мин Үҙем хөкөм йөрөтәсәкмен. 21Бөтә хәлһеҙ ҡуйҙарҙы төрткөләп сығарғанға тиклем ҡабырғағыҙ һәм яурынығыҙ менән этеп, мөгөҙҙәрегеҙ менән төкөгәнегеҙ өсөн+
22Мин көтөүемде ҡотҡарырмын, башҡаса улар табыш булмаҫ. Ҡуй менән ҡуй араһында Үҙем хөкөм йөрөтөрмөн. 23Уларҙы көтөргә бер генә көтөүсене, ҡолом Дауытты ҡуясаҡмын. Уларҙы көтөр, көтөүселәре ул булыр+. 24Мин Раббы уларҙың Аллаһы буласаҡмын. Ҡолом Дауыт уларҙың араһында хаким буласаҡ. Мин Раббы әйттем быларҙы+.

25Улар менән именлек килешеүе төҙөрмөн, илдән йыртҡыс йәнлектәрҙе юҡ итермен. Далаларҙа хәүефһеҙ йәшәһендәр, урмандарҙа ҡурҡыуһыҙ йоҡлаһындар+. 26Уларҙың үҙҙәренә лә, әйләнә-тирәләге ҡалҡыулыҡтарыма ла бәрәкәт күндерермен. Ямғырҙарҙы ваҡытында яуҙырырмын, улар хәйер-фатиха ямғырҙары булыр+. 27Ҡырҙағы ағастар – емеш, тупраҡ мул уңыш бирер. Халыҡ үҙ илендә хәүефһеҙ йәшәр. Муйындарындағы ҡалыпты ватып, уларҙы ҡол иткәндәрҙең ҡулынан ҡотҡарғас, Минең Раббы икәнемде белерҙәр+. 28Бүтәнсә улар ҡәүемдәргә – яумал, ҡырҙағы йәнлектәргә емтек булмаҫ. Хәүефһеҙ йәшәрҙәр, уларҙы бер кем ҡурҡытмаҫ. 29Аслыҡтан һәләк булмаһындар өсөн Мин уларға уңдырышлылығы менән дан аласаҡ ерҙәр бирермен, һәм улар башҡаса бүтән ҡәүемдәрҙең мәсхәрәһенә ҡалмаҫ. 30Шул саҡ Минең уларҙың Аллаһы Раббы булғанымды, улар, Исраил нәҫеле – Минең халҡым икәнен беләсәктәр, – тип белдерә Раббы Хаким. – 31Минең ҡуйҙарым, Минең көтөүлегемдең һарыҡтары – һеҙ кешеләрһегеҙ, ә Мин – һеҙҙең Аллағыҙ», – тип белдерә Раббы Хаким+.

35

Эдомға ҡаршы пәйғәмбәрлек

35^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, йөҙөңдө Сеғир тауҙарына бор ҙа уға ҡаршы пәйғәмбәрлек ит+. 3Әйт уға, Раббы Хаким былай ти: «Эй Сеғир тауҙары, Мин һиңә ҡаршымын! Һиңә ҡаршы ҡулымды күтәреп, һине харабаға һәм ташландыҡ ергә әйләндерәм+. 4Ҡалаларыңды харабаға әйләндереп, һине кешеһеҙ ҡалдырасаҡмын. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһең+.

5Һин исраилдарға ғүмер баҡый дошман булдың, уларға бәлә килгәндә, яза сәғәте һуҡҡанда уларҙы ҡылысҡа бирҙең+. 6Шуға күрә Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, – тип белдерә Раббы Хаким, – һине ҡанға батырам. Ҡан һине эҙәрләйәсәк. Үҙеңдең ҡан түккәнеңә ытырғанмағаның өсөн, ҡан түгеү һине эҙәрләйәсәк+. 7Сеғир тауҙарын бушлыҡтарҙың бушлығына әйләндерермен. Унда килгән-киткән ҡалмаҫ. 8Мин тауҙарыңды үлектәр менән тултырырмын, ҡалҡыулыҡтарыңда, үҙәндәреңдә, бөтә тарлауыҡтарыңда ҡылыстан ҡырылғандар аунап ятыр. 9Һине мәңгегә бушлыҡҡа әйләндерәм, ҡалаларыңда һис кем йәшәмәҫ. Шул сағында Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ.

10Мин Раббының Йәһүҙә һәм Исраилда булғаныма ҡарамай, һин: „Был ике халыҡ, был ике ил минеке буласаҡ, мин уларға хужа буласаҡмын“, – тинең. 11Шуға күрә Раббы Хаким былай тип белдерә: Үҙемдең барлығым менән ант итеп әйтәм, уларҙы күрә алмауың арҡаһында ни тиклем көнләшкән һәм нәфрәтләнгән булһаң, Мин дә һинең менән шулай ҡыланасаҡмын. Һине хөкөм иткән ваҡытта халҡыма Үҙемде танытасаҡмын+. 12Шул саҡта Исраил тауҙарын: „Буп-буш ҡалдылар, йоторға тип беҙгә бирелделәр!“ – тип мыҫҡыл иткәндәреңде Мин Раббының ишеткәнен белерһең+. 13Ауыҙығыҙ менән Миңә ҡаршы тәкәббер һөйләндегеҙ, Минең хаҡта хурлыҡлы һүҙҙәр әйттегеҙ. Мин быны ишеттем».

14Раббы Хаким былай ти: «Бөтә ер йөҙөн ҡыуандырып, һине ер менән тигеҙләйәсәкмен. 15Исраил халҡының биләмәһе бушап ҡалғанға нисек ҡыуанған булһаң, һинең менән дә шулай эшләйәсәкмен. Эй Сеғир тауҙары – бөтә Эдом иле – емереклеккә әйләнеп, буп-буш ҡаласаҡһығыҙ. Шунда Минең Раббы икәнемде беләсәктәр»+.

36

Алланың Исраилға хәйер-фатихаһы

36^1– Эй әҙәм улы, Исраил тауҙарына пәйғәмбәрлек ит, әйт уларға: «Эй Исраил тауҙары, Раббы һүҙен тыңлағыҙ!+
2Раббы Хаким былай ти: „Дошман һеҙҙең хаҡта: әһә, мәңгелек түбәләр беҙҙең мөлкәтебеҙ булды, тип әйтә“». 3Шуға күрә пәйғәмбәрлек итеп әйт, Раббы Хаким былай ти: «Һеҙҙе башҡа халыҡтарҙың мөлкәте булһын, уларҙың теленә ҡалһын, ғәйбәтенә тарыһын өсөн һәр яҡтан талаған һәм йолҡҡолаған өсөн, 4шуның өсөн, эй Исраил тауҙары, Раббы Хакимдың һүҙен тыңлағыҙ! Тирә-яҡтағы ҡәүемдәрҙең табышына, әҙәм мәсхәрәһенә әйләнгән тауҙарға, ҡалҡыулыҡтарға, тарлауыҡтарға һәм үҙәндәргә, буп-буш ҡалған емереклектәргә һәм ташландыҡ ҡалаларға+
5Раббы Хаким былай ти: „Көнсөллөк утында янып, башҡа ҡәүемдәргә, барса Эдомға ҡаршы Үҙ һүҙемде белдерҙем. Улар, бөтә йөрәктән ҡыуанып, бөтә күңелдән мыҫҡыл итеп, илемә хужа булдылар һәм уның көтөүлектәрен талар өсөн үҙҙәренә яумал итеп алдылар“»+. 6Шул сәбәпле Исраил ере тураһында пәйғәмбәрлек ит һәм тауҙарға, ҡалҡыулыҡтарға, тарлауыҡтарға, үҙәндәргә әйт, Раббы Хаким былай ти: «Ҡәүемдәрҙең мыҫҡыл итеүҙәрен кисергәнегеҙ өсөн көнсөллөк утында янып, һүҙемде белдерәм. 7Шуға күрә, – ти Раббы Хаким, – ҡулымды күтәреп ант итәм: әйләнә-тирәгеҙҙәге ҡәүемдәр үҙҙәре мәсхәрәгә төшәсәк. 8Ә һеҙ, Исраил тауҙары, сәскә атасаҡһығыҙ һәм халҡым Исраилға емеш бирәсәкһегеҙ, сөнки халҡым Исраил тиҙҙән йортона ҡайтасаҡ. 9Сөнки Мин һеҙҙең яҡлымын, Мин һеҙҙең тарафҡа бороласаҡмын. Тупрағығыҙ эшкәртеләсәк һәм игеләсәк. 10Илегеҙҙә йәшәүселәрҙең, бөтә Исраил нәҫеленең һанын арттырасаҡмын. Ҡалаларҙа төйәкләнәсәктәр, емереклектәр ҡабаттан төҙөләсәк+. 11Илегеҙҙә кешеләрҙе һәм мал-тыуарҙы ишәйтәсәкмен. Улар үрсер һәм күбәйер. Элекке ваҡыттарҙағы кеүек, илегеҙҙә бик күп кеше йәшәр. Мин һеҙгә әүәлгегә ҡарағанда ла күберәк игелек ҡылырмын. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ+. 12Һеҙгә кешеләремде – халҡым Исраилды – килтерәсәкмен, һәм улар һиңә хужа буласаҡ, һин уларҙың биләмәһе буласаҡһың. Башҡаса уларҙы балаларынан мәхрүм итмәйәсәкһегеҙ»+.

13Раббы Хаким былай ти: «Һинең хаҡта: „Эй ил, кешеләр һине әҙәм ашаған һәм халҡын балаһыҙ ҡалдырған ил“, – тиҙәр+. 14Әммә һин бынан һуң әҙәм ашамаясаҡһың, ҡәүемеңде балаларҙан мәхрүм итмәйәсәкһең, – тип белдерә Раббы Хаким. – 15Инде Мин һиңә ҡәүемдәрҙең хурлауын ишеттермәм, ят халыҡтарҙың мәсхәрәһенә дусар булмаҫһың. Халҡыңды башҡаса абындырырға юл ҡуймаясаҡмын», – тип белдерә Раббы Хаким.

Исраил халҡының яңы тормошо

16Миңә Раббы һүҙе булды:

17– Эй әҙәм улы, Исраил нәҫеле үҙ тупрағында йәшәгән саҡта тотҡан юлдары һәм ҡылған ғәмәлдәре менән уны нәжесләне. Уларҙың бындай ҡылығы Минең өсөн ҡатын-ҡыҙҙың күрем ваҡытындағы нәжесе кеүек булды+. 18Уларға асыуымды түктем, сөнки илдә ҡан ҡойҙолар һәм уны боттары менән нәжесләнеләр+. 19Уларҙы ҡәүемдәр араһына тараттым, төрлө илдәргә сәселделәр. Тотҡан юлдары һәм ҡылған ғәмәлдәренә күрә хөкөм иттем уларҙы+. 20Барған һәр бер ерҙәрендә ҡәүемдәр араһында изге исемемде бысраттылар. Сөнки улар тураһында: «Был – Раббының халҡы, әммә улар Уның иленән ҡыуылып сыҡты», – тинеләр. 21Шуға күрә Исраил халҡы үҙҙәре барған ҡәүемдәр араһында бысратҡан изге исемем өсөн ҡайғырҙым+.

22Шуға күрә Исраил халҡына әйт, Раббы Хаким былай ти: «Эй Исраил нәҫеле, быны һеҙҙең өсөн түгел, барған ҡәүемдәр араһында һеҙ бысратҡан изге исемем хаҡына эшләрмен. 23Һеҙ ҡәүемдәр араһында хурлаған бөйөк исемемдең мөҡәддәс икәнлеген күрһәтермен. Ҡәүемдәрҙең күҙ алдында һеҙҙең аша изгелегемде ғәмәл ҡылғас, улар Минең Раббы икәнемде белер, – тип белдерә Раббы Хаким. –+
24Мин һеҙҙе ҡәүемдәр араһынан аласаҡмын, бөтә илдәрҙән йыйып, илегеҙгә кире ҡайтарасаҡмын+. 25Өҫтөгөҙгә саф һыу һирпермен, бөтә әшәкелектәрегеҙҙән таҙарынырһығыҙ. Бөтә боттарығыҙҙан арындырырмын һеҙҙе+. 26Һеҙгә яңы йөрәк бирермен, булмышығыҙға яңы рух иңдерермен. Тәнегеҙҙән таш йөрәкте сығарып, һеҙгә тере йөрәк бирермен+. 27Үҙ Рухымды булмышығыҙға иңдерермен, Минең ҡағиҙәләрем буйынса йәшәрһегеҙ, ҡанундарымды үтәрһегеҙ һәм уларҙы тормошҡа ашырырһығыҙ+. 28Ул заманда Мин аталарығыҙға биргән ерҙә йәшәрһегеҙ. Һеҙ – Минең халҡым, Мин һеҙҙең Аллағыҙ булырмын+. 29Һеҙҙе бөтә әшәкелектәрегеҙҙән, нәжестән ҡотҡарырмын. Бойҙайға бойороҡ бирермен һәм уңышығыҙҙы арттырырмын, башҡаса һеҙгә аслыҡ күрһәтмәм+. 30Аслыҡ арҡаһында һеҙҙе ҡәүемдәр араһында оятҡа ҡалдырмаҫ өсөн, ағастарҙың емешен, баҫыуҙарҙың уңышын мул итермен+. 31Шул саҡ яман юлдарығыҙҙы, боҙоҡ ғәмәлдәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөрһөгөҙ, енәйәттәрегеҙ һәм әшәкелектәрегеҙ өсөн үҙегеҙҙән үҙегеҙ ерәнерһегеҙ+. 32Белеп тороғоҙ, быны һеҙҙең хаҡығыҙға эшләмәйем, – тип белдерә Раббы Хаким. – Тотҡан юлдарығыҙ өсөн оялығыҙ, йөҙөгөҙ ҡыҙарһын, эй Исраил халҡы!»

33Раббы Хаким былай ти: «Һеҙҙе барлыҡ енәйәттәрегеҙҙән таҙартҡан көндө ҡалаларығыҙҙы төйәкләндерермен, емереклектәр ҡайтанан төҙөлөр. 34Үткән-һүткәндең күҙ алдында сүл кеүек буп-буш ятҡан тупраҡ эшкәртелер. 35„Ташландыҡ ятҡан был ерҙәр Ғедән баҡсаһындай булды! Харабаға әйләнгән, бушап ҡалған, емерелгән ҡалалар әле нығытылды, унда кешеләр йәшәй башланы“, – тип әйтерҙәр+. 36Шул саҡ тирә-яғығыҙҙа ҡалған ҡәүемдәр Мин Раббының емерелгәнде торғоҙғанымды, ташландыҡ ерҙәрҙе ҡайтанан баҡсаға әйләндергәнемде белер. Мин, Раббы, әйттем быны һәм әйткәнемде бойомға ашырасаҡмын».

37Раббы Хаким былай ти: «Мин, тағы ла халҡым Исраилдың үтенесенә ҡолаҡ һалып, уларҙы ҡуй көтөүе кеүек күбәйтермен+. 38Байрамдарҙа Йәрүсәлимдә ҡорбанға килтерелгән һарыҡтар ни тиклем күп булһа, әле бушап ҡалған ҡалалар ҙа шул тиклем кеше менән тулы буласаҡ. Шунда Минең Раббы икәнемде белерҙәр»+.

37

Кипкән һөйәктәр тураһында пәйғәмбәрлек

37^1Раббының ҡулы өҫтөмдә ине. Раббы Рухы мине тышҡа алып сыҡты ла һөйәк тулы бер үҙән уртаһына килтереп баҫтырҙы+. 2Ул мине һөйәктәр тирәһендә йөрөтә башланы – был үҙәндә улар бик күп ине һәм барыһы ла кибеп бөткәйне. 3Раббы минән:

– Эй әҙәм улы, был һөйәктәр терелә аламы? – тип һораны.

– Йә Раббы Хаким, быны Һин генә беләһең, – тинем+.

4Шунан Ул миңә:

– Был һөйәктәргә пәйғәмбәрлек ит, – тине. – Әйт уларға: «Эй ҡоро һөйәктәр, Раббы һүҙен тыңлағыҙ! 5Раббы Хаким был һөйәктәргә әйтә: „Бына, Мин һеҙгә һулыш[*] индерермен дә һеҙ йәнләнерһегеҙ+. 6Мин һеҙгә һеңер тартырмын, ит ҡундырырмын, тире менән ҡаплармын. Эсегеҙгә һулыш индерермен, һәм һеҙ йәнләнерһегеҙ. Шунда Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ“».

7Миңә нисек бойоролған булһа, шулай пәйғәмбәрлек иттем. Пәйғәмбәрлек иткән сағымда тауыш ҡупты, һөйәктәр хәрәкәткә килде һәм бер-береһенә тоташа башланы. 8Күрәм: уларға һеңер үҫте, ит үрҙе, тире ҡапланы, әммә йәндәре юҡ ине. 9Шунда Ул миңә былай тине:

– Эй әҙәм улы, һулышҡа өндәш, пәйғәмбәрлек итеп әйт, Раббы Хаким былай ти: «Эй һулыш, дүрт тарафтан ел менән кил! Был үлтерелгән әҙәмдәргә өр ҙә, улар терелер!»

10Ул миңә нисек ҡушһа, шулай пәйғәмбәрлек иттем – уларға һулыш инде һәм улар терелеп тороп баҫты. Улар сикһеҙ күмәк ине+.

11Шунда Ул миңә былай тине:

– Эй әҙәм улы, бөтә Исраил халҡы – ошо һөйәктәр ул. Ҡара, улар: «Һөйәктәребеҙ кибеп бөттө, өмөтөбөҙ үлде, киләсәгебеҙ юҡ», – тиҙәр. 12Шуға күрә пәйғәмбәрлек итеп әйт, Раббы Хаким былай ти: «Эй халҡым Минең, ҡәберҙәрегеҙҙе асып, һеҙҙе унан сығарырмын һәм Исраил еренә кире ҡайтарырмын+. 13Эй халҡым, ҡәберҙәрегеҙҙе асып, һеҙҙе унан сығарғас, Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ. 14Мин һеҙгә рухымды һалырмын, һәм һеҙ терелерһегеҙ. Һеҙҙе үҙ ерегеҙҙә төйәкләндерермен. Шул ваҡытта Минең Раббы икәнемде белерһегеҙ. Мин, Раббы, әйттем быны һәм әйткәнемде бойомға ашырасаҡмын. Раббы шулай тип белдерә»+.

Ике таяҡтың берләшеүе

15Миңә Раббы һүҙе булды:

16– Эй әҙәм улы, бер таяҡ ал да уның өҫтөнә «Йәһүҙә һәм уға теләктәш булған исраилдар» тип яҙ. Шунан икенсе бер таяҡ ал, уның өҫтөнә «Йософ һәм уға теләктәш булған бөтә Исраил халҡы» тип яҙ. Был – Әфраим таяғы. 17Уларҙың остарын бергә ҡуш, ҡулыңда бер таяҡтай булһын. 18Халҡыңдан ҡайһы берәүҙәр: «Бының нимә аңлатҡанын әйтмәҫһеңме?» – тип һораһа,+
19уларға әйт, Раббы Хаким былай ти: «Бына, Мин, Йософ һәм уға теләктәш булған Исраил ырыуҙарының әле Әфраимдың ҡулындағы таяғын алып, уны Йәһүҙәнең таяғы менән берләштерәм. Улар Минең ҡулымда бер бөтөн буласаҡ»+.

20Үҙең яҙған ошо ике таяҡты уларҙың күҙ алдында ҡулыңда тотоп, 21уларға әйт, Раббы Хаким былай ти: «Бына, Мин, һәр яҡҡа таралған халҡым Исраилды үҙҙәре киткән ҡәүемдәр араһынан йыйып алып, үҙ ерҙәренә кире ҡайтарасаҡмын+. 22Уларҙы был илдә, Исраил тауҙарында, бер халыҡ итәм, улар өҫтөнән бер батша буласаҡ. Башҡаса улар бер ҡасан да ике халыҡ булмаҫ, ике батшалыҡҡа бүленмәҫ. 23Артабан боттары, ерәнгес нәмәләре һәм енәйәттәре менән үҙҙәрен нәжесләмәҫтәр. Уларҙы йәшәгән һәм гонаһ эшләгән барлыҡ ерҙәрҙән ҡотҡарып таҙарындырырмын. Улар Минең халҡым булыр, Мин уларҙың Аллаһы булырмын+.

24Ҡолом Дауыт уларҙың батшаһы булыр, уларҙың барыһына бер көтөүсе булыр. Улар Минең ҡанун-ҡағиҙәләрем буйынса йәшәр, Минең бойороҡтарымды еренә еткереп үтәр+. 25Улар Мин ҡолом Яҡупҡа биргән, ата-бабаларығыҙ йәшәгән ерҙә үҙҙәре лә, балалары ла, балаларының балалары ла мәңге йәшәр, ҡолом Дауыт уларға мәңге хаким булыр+. 26Мин улар менән именлек килешеүе төҙөшөрмөн. Был улар менән мәңгелек килешеү булыр. Мин уларҙы үҙ ерҙәрендә төйәкләндерермен, күбәйтермен, Үҙемдең Изге торлағымды мәңгелеккә уларҙың араһына ҡуйырмын+. 27Минең торлағым улар араһында булыр. Мин уларҙың Аллаһы булырмын, улар Минең халҡым булыр+. 28Изге торлағым мәңгелеккә улар араһына урынлашҡас, ҡәүемдәр Исраилды изге ҡылыусының Мин, Раббы, икәнен белер»+.

38

Гогҡа ҡаршы пәйғәмбәрлек

38^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Эй әҙәм улы, йөҙөңдө Магог илендәге булған Мәшәхтең һәм Тувалдың баш хакимы Гогҡа табан бор ҙа уға ҡаршы пәйғәмбәрлек ит+. 3Әйт, Раббы Хаким былай ти: «Эй Мәшәх менән Тувалдың баш хакимы Гог, Мин һиңә ҡаршымын! 4Һине килгән юлыңдан кире борасаҡмын, теш ҡаҙналарыңа ырғаҡ кейҙерәсәкмен. Һине, бөтә ғәскәреңде, аттарыңды, һыбайлыларыңды, тотош ҡоралланған, эреле-ваҡлы ҡалҡандар тотҡан, ҡылыслы бөйөк сиреүеңде ҡыуып сығарасаҡмын+. 5Улар менән бергә һәр береһе ҡалҡанлы, торҡалы фарсыларҙы, куштарҙы, путтарҙы;+
6бөтә өйөрө менән Ғүмәрҙе, алыҫ төньяҡтан өйөрө менән Бейт-Тогарманы – һинең менән бик күп халыҡтарҙы ҡыуасаҡмын+.

7Әҙерлән һәм ҡораллан! Эргәңдә тупланған бөтә өйөрөң менән бергә әҙерлән. Һин уларҙы башлап барырһың. 8Бик күп ваҡыттарҙан һуң һин саҡырылырһың. Йылдар уҙғас, һин һуғыштан арынып рәхәтлеккә сыҡҡан бер илгә һөжүм итәсәкһең. Ул илдең кешеләре, күмәк халыҡ араһынан йыйып алынып, оҙаҡ ваҡыт буш ятҡан Исраил тауҙарына кире ҡайтарылған һәм барыһы ла имен-аман тормош кисергән булыр+. 9Әммә һин ғәрәсәт кеүек уларға ябырыласаҡһың. Һин, бөтә ғәскәрҙәрең һәм һинең менән булған бик күп халыҡтар илде болот һымаҡ ҡаплап аласаҡһығыҙ»+.

10Раббы Хаким былай ти: «Ул көндө башыңа бик күп уйҙар килер, һәм һин яуыз ниәт ҡороп 11әйтерһең: „Диуарҙар менән уратып алынмаған ауылдары булған илгә, бер хәүефһеҙ рәхәт йәшәгән кешеләргә ҡаршы барайым. Уларҙың диуарҙары ла, ҡапҡалары ла, арҡыры биктәре лә юҡ+. 12Ҡәүемдәр араһынан йыйып алынған, емереклектәрҙе ҡабат торғоҙған, мал-тыуары һәм мөлкәте булған, донъя кендегендә йәшәгән был халыҡҡа ҡаршы ҡул һуҙып, талармын, табыш итеп алырмын“. 13Шева һәм Дедан, Таршиш сауҙагәрҙәре һәм барлыҡ бай, һүҙе үтә торған кешеләре[*] һинән: „Талар өсөн килдеңме? Яумал тупламаҡ, алтын-көмөш йыймаҡ, мал-мөлкәт тартып алмаҡ, мул табыш ҡулға төшөрмәк булып, был сиреүҙе йыйҙыңмы?“ – тип һораясаҡ»+.

14Шуға күрә, эй әҙәм улы, пәйғәмбәрлек итеп, Гогҡа әйт, Раббы Хаким былай ти: «Минең халҡым Исраил хәүеф-хәтәрһеҙ йәшәгән көндө һин был турала беләсәкһең. 15Һин һәм һинең менән бергә бик күп халыҡтар, барыһы ла һыбайлы, олоғара өйөр, көслө ғәскәр үҙ төйәгеңдән – алыҫ төньяҡтан килерһегеҙ. 16Ерҙе ҡаплаған болот кеүек халҡым, Исраилдың өҫтөнә ябырылырһың. Эй Гог, киләсәк көндәрҙә һине Үҙ илемә килтерәсәкмен. Ҡәүемдәрҙең күҙ алдында һинең аша Үҙемдең мөҡәддәслегемде күрһәтеп, Үҙемде танытасаҡмын Мин»+.

17Раббы Хаким былай ти: «Боронғо замандарҙа уҡ ҡолдарым Исраил пәйғәмбәрҙәре аша һинең турала һөйләмәнемме ни Мин? Ул пәйғәмбәрҙәр оҙаҡ йылдар һине Исраил халҡына ҡаршы килтерәсәгем хаҡында пәйғәмбәрлек иттеләр+. 18Әммә Гог Исраил тупрағына һөжүм иткән көндө, – тип белдерә Раббы Хаким, – асыуым дөрләп ҡабынасаҡ. 19Көнсөллөгөм һәм нәфрәтем утында белдерәм: ул көндө Исраил ерендә дәһшәтле ер тетрәү буласаҡ+. 20Диңгеҙҙәге балыҡтар, күктәге ҡоштар, ҡырҙағы януарҙар һәм ерҙәге бөтә һөйрәлеүселәр, ер өҫтөндәге бөтә әҙәм Минең алдымда ҡалтырап торасаҡ. Тауҙар емерелер, ҡаялар ҡолар, бөтә диуарҙар ергә йығылыр+. 21Бөтә тауҙарымда Гогҡа ҡаршы ҡылыс ебәрәсәкмен, – тип белдерә Раббы Хаким. – Һәр кем бер-береһенә ҡаршы ҡылыс күтәрәсәк+. 22Мин уны өҫтөнә ҡырғын килтереп, ҡанын ҡойоп язалармын. Уға, ғәскәренә, уның менән бергә килгән күп халыҡтарға ҡойма ямғыр, таш һымаҡ боҙ, ут һәм көкөрт яуҙырырмын+. 23Үҙемдең бөйөклөгөмдө һәм мөҡәддәслегемде күрһәтермен, бик күп ҡәүемдәрҙең күҙ алдында Үҙемде танытырмын. Шунда Минең Раббы икәнемде белерҙәр»+.

39

Гогтың еңеләсәге

39^1Ә һин, әҙәм улы, Гогҡа ҡаршы пәйғәмбәрлек итеп әйт, Раббы Хаким былай ти: «Эй һин, Мәшәх менән Тувалдың баш хакимы Гог, бына Мин һиңә ҡаршымын!+
2Мин һине кире борасаҡмын, алыҫ төньяҡтан сығарып, Исраил тауҙарына килтерәсәкмен+. 3Һул ҡулыңдағы йәйәңде бәреп төшөрөрмөн, уң ҡулыңдағы уҡтарҙы тартып алырмын+. 4Һин бөтә сиреүең һәм эргәңдәге күмәк халыҡтар менән бергә Исраил тауҙарында һәләк буласаҡһың. Һәр төрлө йыртҡыс ҡоштарға һәм ҡырағай януарҙарға емтек итеп бирәсәкмен һине+. 5Һин асыҡ ҡырҙа ятып ҡаласаҡһың. Быны Мин әйттем, – тип белдерә Раббы Хаким. – 6Магог иленә һәм диңгеҙ буйындағы ерҙәрҙә хәүефһеҙ йәшәүселәр өҫтөнә ут яуҙырасаҡмын. Шунда Минең Раббы икәнемде беләсәктәр+.

7Халҡым Исраил араһында изге исемемде танытасаҡмын. Бынан ары изге исемемде хурларға бирмәйәсәкмен. Шунда ҡәүемдәр Минең Раббы, Исраилдың Изгеһе булғанымды беләсәктәр+.

8Ул көн яҡынлашты! Мин әйткән ул көн мотлаҡ киләсәк, – тип белдерә Раббы Хаким. – 9Шул ваҡытта Исраил халҡы ҡалаларҙан сығып усаҡ яғыр, ҡоралдарҙы, ҙур һәм бәләкәй ҡалҡандарҙы, йәйәләрҙе һәм уҡтарҙы, суҡмарҙарҙы һәм һөңгөләрҙе яндырыр. Ете йыл буйы яндырасаҡтар уларҙы+. 10Ҡырҙан утын ташымаҫтар, урман ҡырҡмаҫтар, сөнки яғыу өсөн тик ҡоралдарын файҙаланырҙар. Улар үҙҙәренең малдарын тартып алғандарҙың малдарын тартып алырҙар, үҙҙәрен талағандарҙы таларҙар, – тип белдерә Раббы Хаким. –+

11Ул көндө Исраилда, диңгеҙҙән көнсығышта, Сәйәхәтселәр үҙәнендә Гогҡа бер ҡәбер урыны бирермен. Ул үтеп йөрөүселәрҙең юлына кәртә булып торор. Унда Гогты бөтөн өйөрө менән ерләрҙәр һәм Һамон-Гог үҙәне[*] тип атарҙар. 12Исраил халҡы ете ай буйы уларҙы күмеп үҙ илен таҙартыр. 13Мәйеттәрҙе ерләүҙә бөтә ил халҡы ҡатнашыр һәм Мин шөһрәтемде танытҡан ошо көндә улар юғары абруйға ирешер, – тип белдерә Раббы Хаким. – 14Илде таҙартыу өсөн, ил буйлап йөрөп, ерҙә ятып ҡалған мәйеттәрҙе күмеү өсөн махсус кешеләр тәғәйенләнер. Эҙләнеү эштәрен ете ай үткәс башларҙар. 15Улар илде йөрөп сығыр һәм, кеше һөйәге күрһәләр, ерләүселәр уны Һамон-Гог үҙәненә күмгәнгә тиклем янына берәй билдә ҡуйыр. 16Унда Һамона[*] тигән бер ҡала булыр. Улар илде шулай таҙартырҙар».

17Ә һиңә, эй әҙәм улы, Раббы Хаким былай ти: «Һәр төрлө ҡоштарға һәм ҡырағай януарҙарға әйт: „Йыйылығыҙ ҙа килегеҙ, һәр яҡлап һеҙҙең өсөн әҙерләгән ҡорбаныма, Исраил тауҙарындағы бөйөк ҡорбанға ағылығыҙ. Унда ит ашарһығыҙ, ҡан эсерһегеҙ+. 18Башанда һимертелгән малдарҙың – һарыҡ тәкәләренең, бәрәстәрҙең, кәзә тәкәләренең һәм үгеҙҙәрҙең итен ашап, ҡанын эскән һымаҡ, батырҙарҙың итен ашарһығыҙ, ер хакимдарының ҡанын эсерһегеҙ+. 19Мин һеҙҙең өсөн әҙерләгән ҡорбан ашында туйғансы май ашарһығыҙ, алҡынғансы ҡан эсерһегеҙ. 20Минең табынымда һеҙ ат һәм һыбайлыларҙы, ҡаһармандарҙы һәм һәр төрлө яугирҙәрҙе мул итеп ашап туйынырһығыҙ“, – тип белдерә Раббы Хаким. –

21Мин Үҙемдең шөһрәтемде ҡәүемдәр араһында танытасаҡмын. Барса ҡәүемдәр Мин ҡылған хөкөмдө һәм өҫтәренә һуҙған ҡулымды күрәсәк. 22Исраил нәҫеле, шул көндән башлап, Минең Раббы, уларҙың Аллаһы икәнемде белер+. 23Шунда ҡәүемдәр Исраил нәҫеле үҙе ҡылған енәйәттәр арҡаһында һөргөнгә ебәрелгәнен аңлар. Улар Миңә хыянат иткәнгә күрә, Мин уларҙан йөҙ сөйөрҙөм, уларҙы дошмандары ҡулына бирҙем, һәм улар барыһы ла ҡылыстан ҡырылды+. 24Уларға нәжесләнгәндәре һәм енәйәттәре өсөн шулай эшләнем – уларҙан йөҙөмдө йәшерҙем».

Раббының исраилдарҙы үҙ ерҙәренә кире ҡайтарыуы

25Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: «Инде Мин Яҡуп нәҫелен әүәлге мул, имен тормоштарына ирештерермен, Исраилдың бөтә халҡына мәрхәмәтемде ҡылырмын, Үҙемдең изге исемемде фиҙаҡәрҙәрсә яҡлармын+. 26Үҙ ерҙәрендә имен-аман йәшәгәндә, уларҙы ҡурҡытҡан һис кем булмағанда үҙҙәренең хурлығын, Миңә ҡарата тоғро булмағандарын оноторҙар+. 27Уларҙы ҡәүемдәр араһынан кире ҡайтарып, дошмандарының еренән йыйып алған ваҡытымда, күмәк ҡәүемдәр алдында улар аша Үҙемдең изгелегемде күрһәтермен+. 28Шунда улар Минең Аллалары Раббы икәнемде белер. Гәрсә Мин уларҙы ҡәүемдәр араһына таратҡан булһам да, береһен дә ташламайынса үҙҙәренең тупраҡтарына кире ҡайтарырмын. 29Халҡым Исраил өҫтөнә Үҙемдең Рухымды яуҙырырмын, инде уларҙан йөҙ йәшермәм», – тип белдерә Раббы Хаким+.

40

Яңы ҡорам тураһында күренмеш:

ҡапҡалар, ихаталар һәм бүлмәләр

40^1•Һөргөнөбөҙҙөң егерме бишенсе йылында, йыл башында, айҙың унынсы көнөндә, ҡаланың тар-мар ителеүенең ун дүртенсе йылында, тап шул көндө, Раббының ҡулы өҫтөмдә ине. Ул мине Исраилға алып китте+. 2Күренмешемдә Раббы мине, Исраил еренә алып килеп, бик бейек тау башына баҫтырҙы. Тауҙың көньяғында ҡалаға оҡшаған биналар күрҙем+. 3Алла мине шунда алып килде. Унда баҡыр һымаҡ ялтырап торған бер кеше күрҙем. Ул, ҡулына етен бау менән ҡамыштан яһалған үлсәү таяғы тотоп, ҡапҡа төбөндә тора ине+. 4Ул миңә:

– Әҙәм улы! Күҙең менән күр, ҡолағың менән ишет. Үҙеңә күрһәткән бөтә нәмәгә күңел биреп баҡ, – тине. – Мин һиңә шуны күрһәтһен өсөн бында килтерелдең. Күргәндәреңдең бөтәһен дә Исраил халҡына еткер+.

Көнсығыш ҡапҡаһы

5Мин ҡорамдың әйләнәһен уратып алған диуар күрҙем. Теге кешенең ҡулындағы үлсәү таяғының оҙонлоғо алты терһәк булып, был терһәк бер ус аяһын өҫтәп һанала ине[*]. Ул кеше диуарҙы үлсәне: оҙонлоғо ла, бейеклеге лә бер таяҡ булды+. 6Шунан ул көнсығышҡа ҡараған ҡапҡаға табан китте лә уның баҫҡысынан менде. Ҡапҡаның тупһаһын үлсәне – киңлеге бер таяҡ булды, тимәк, бер тупһа – бер таяҡ+. 7Ҡапҡа диуарҙарындағы бүлмәләрҙең һәр береһенең буйы һәм иңе – бер таяҡ, ә бүлмәләрҙең араһы биш терһәк ине. Ҡорамға ҡараған айуандың ҡапҡа тупһаһы бер таяҡ оҙонлоғонда ине. 8Шунан ҡапҡаның айуанын үлсәне; 9уның киңлеге – һигеҙ терһәк, айуан бағаналарының ҡалынлығы икешәр терһәк булды. Был айуан ҡапҡаның ҡорамға ҡараған яғында ине. 10Көнсығыш ҡапҡаның диуарҙарында һәр ике яҡлап өсәр ян бүлмә эшләнгән; улар барыһы ла бер үлсәмдә. Бүлмәләр араһындағы диуарҙар ҙа бер үлсәмдә ине.

11Шунан ул ҡапҡаның уйымын үлсәне: уның киңлеге ун терһәк ине. Ә тотош ҡапҡаның киңлеге ун өс терһәк ине. 12Һәр ян бүлмәнең алдында – бер терһәклек кәртә, икенсе яҡта ла бер терһәклек кәртә бар. Ян бүлмәләрҙең һәр яғы алты терһәк тәшкил итә. 13Артабан ул бер бүлмәнең артҡы диуарынан ҡаршы яҡтағы бүлмәнең артҡы диуарына тиклем араны үлсәне – ул егерме биш терһәк булды. 14Бағаналарҙы үлсәне, алтмыш терһәк булды. Ҡапҡа әйләнәһендәге ихата бағаналарға тиклем һуҙылғайны. 15Ҡапҡаға ингән ерҙән алып айуан яғынан сығыу урынына тиклем ара илле терһәк ине. 16Ян бүлмәләрҙең артҡы диуарында, бүлмәләр араһындағы диуарҙа, айуандың һәр яғында рәшәткәле тәҙрәләр бар, ян бүлмәләр араһындағы диуарҙар хөрмә ағасы һүрәттәре менән биҙәлгәйне+.

Тышҡы ихата

17Бынан һуң ул кеше мине тышҡы ихатаға алып инде. Ихата диуарҙары буйлап, утыҙ бүлмә урынлашҡан һәм улар алдына ихатаны уратып алған таш юл һалынған ине+. 18Ҡапҡаларҙың һәр ике яғындағы тәпәшерәк таш юлдың киңлеге ҡапҡаның киңлеге менән бер ине. 19Тышҡы түбәнге ҡапҡаның эске яғынан эске ихатаның ҡапҡаһына тиклем үлсәне: йөҙ терһәк булды. Көнсығыш һәм төньяҡ тарафта ла шулай ине.

Төньяҡ ҡапҡаһы

20Ул шулай уҡ тышҡы ихатаның төньяҡҡа ҡараған ҡапҡаһының оҙонлоғо менән киңлеген үлсәне. 21Уның һәр ике яғындағы өсәр ян бүлмә, улар араһындағы диуарҙар һәм айуан беренсе ҡапҡаныҡы кеүек ине. Ҡапҡа диуарҙарының оҙонлоғо – илле, ә уларҙың араһы егерме биш терһәк булып, 22ундағы тәҙрәләр, айуан, хөрмә ағасы һүрәттәре көнсығышҡа ҡараған ҡапҡаныҡы кеүек ине; ҡапҡаға ете баҫҡыс алып менә, ә арғы башта айуан урынлашҡан. 23Төньяҡҡа ҡараған ҡапҡаның ҡаршыһында ла, көнсығышҡа ҡараған ҡапҡалағы кеүек, эске ихатаға илткән ҡапҡа бар. Ул был ике ҡапҡа араһын үлсәне – йөҙ терһәк булды.

Көньяҡ ҡапҡаһы

24Был кеше мине көньяҡҡа табан алып барҙы. Унда көньяҡҡа ҡараған бер ҡапҡа күрҙем. Ул ҡапҡаның бағаналарын һәм айуанын үлсәне, улар ҙа башҡа ҡапҡаларҙыҡы һымаҡ ҙурлыҡта ине. 25Ҡапҡаның һәм айуандың диуарҙарында ла, башҡа ҡапҡаларҙағы һымаҡ, һәр яҡтан шундай уҡ тәҙрәләр бар; ҡапҡа диуарҙарының буйы – илле, ә уларҙың араһы егерме биш терһәк булып, 26уға ете баҫҡыс алып менә, ә арғы башта айуан урынлашҡан. Әлеге диуарҙар хөрмә ағасы һүрәттәре менән биҙәлгән. 27Эске ихатаның көньяғында ла ҡапҡа бар ине. Теге кеше шул ҡапҡанан көньяҡтағы тыш ҡапҡаға тиклем булған араны үлсәне – йөҙ терһәк булды.

Эске ихатаның ҡапҡалары

28Ул мине көньяҡ ҡапҡанан эске ихатаға алып инде һәм көньяҡ ҡапҡаны үлсәне – ул да башҡа ҡапҡалар кеүек ине+. 29Уның ян бүлмәләре, бүлмәләр араһындағы диуарҙары һәм айуаны башҡа ҡапҡаларҙыҡына оҡшаш, ҡапҡа диуарҙарында һәм айуанында һәр яҡлап тәҙрәләр бар. Ҡапҡа диуарҙарының оҙонлоғо – илле терһәк, ә уларҙың араһы – егерме биш терһәк. 30Эске ихаталағы һәр ҡапҡа айуанының киңлеге – егерме биш терһәк, ә оҙонлоғо биш терһәк ине. 31Әлеге ҡапҡаның айуаны тышҡы ихатаға ҡарай, бағаналарында хөрмә ағасы һүрәттәре бар; унда һигеҙ баҫҡыс алып менә.

32Шунан һуң ул мине көнсығыш ҡапҡа аша эске ихатаға алып инде һәм ҡапҡаны үлсәне, уныһы ла башҡа ҡапҡалар һымаҡ ине. 33Уның бүлмәләре, бүлмәләр араһындағы диуарҙары һәм айуаны башҡа ҡапҡаларҙыҡына оҡшаш, ҡапҡа диуарҙарында һәм айуанында һәр яҡлап тәҙрәләр бар. Ҡапҡа диуарҙарының оҙонлоғо – илле терһәк, ә уларҙың араһы – егерме биш терһәк. 34Әлеге ҡапҡаның айуаны тышҡы ихатаға ҡарай, яҡ-яғындағы бағаналарҙа хөрмә ағасы һүрәттәре бар, унда ла һигеҙ баҫҡыс күтәрелә.

35Шунан ул мине төньяҡ ҡапҡаға алып килде һәм уны үлсәне. Ул да башҡа ҡапҡалар һымаҡ ине. 36Уның ян бүлмәләре, бүлмәләр араһындағы диуарҙары, айуаны һәм яҡ-яҡтағы тәҙрәләре башҡа ҡапҡаларҙыҡына оҡшаш ине. Ҡапҡа диуарҙарының оҙонлоғо – илле терһәк, ә уларҙың араһы – егерме биш терһәк. 37Әлеге ҡапҡаның айуаны тышҡы ихатаға ҡарай, яҡ-яғындағы бағаналарҙа хөрмә ағасы һүрәттәре бар, унда ла һигеҙ баҫҡыс күтәрелә.

Ҡорбандарҙы әҙерләү бүлмәләре

38Ҡапҡа айуанында ишекле бүлмә булып, унда тотош яндырыу ҡорбандарын йыуалар ине+. 39Айуандың һәр ике яғында икешәр өҫтәл тора, уларҙа тотош яндырыу ҡорбаны, гонаһ ҡорбаны, ғәйеп ҡорбаны салалар+. 40Ҡапҡа айуанының тышҡы яғында, төньяҡ ҡапҡаға ингән юлда, ике яҡлап икешәр өҫтәл ҡуйылған. 41Ҡапҡаның эсендә-тышында һәр яҡлап дүртешәр өҫтәл булып, ҡорбан салыу өсөн бөтәһе һигеҙ өҫтәл тора ине. 42Тотош яндырыу ҡорбаны өсөн шымартылған таштан буйы һәм иңе бер терһәк ярым, бейеклеге бер терһәк булған дүрт өҫтәл бар ине. Уларҙың өҫтөнә тотош яндырыу ҡорбаны һәм бүтән ҡорбандар салыу өсөн кәрәкле ҡорамалдар ҡуйыла ине. 43Диуарҙарға һәр яҡлап ус аяһы оҙонлоғондағы ырғаҡтар беркетелгән, ә өҫтәлдәрҙең өҫтөнә ҡорбан ите һалына ине.

Ҡаһиндар өсөн билдәләнгән бүлмәләр

44Эске ихатала эске ҡапҡа эргәһендә ике бүлмә бар ине. Уларҙың төньяҡ ҡапҡа янындағыһы – көньяҡҡа, ә көньяҡ ҡапҡа янындағыһы төньяҡҡа ҡарай ине+. 45Теге кеше миңә:

– Көньяҡҡа ҡараған бүлмә – ҡорамда хеҙмәт иткән ҡаһиндар өсөн; 46ә төньяҡҡа ҡарағаны ҡорбан усағы тирәһендә хеҙмәт иткән ҡаһиндар өсөн тәғәйенләнгән. Улар – Садоҡ улдары. Леви нәҫеленән тик улар ғына хеҙмәт итер өсөн Раббыға яҡынлаша ала, – тине+.

47Ул эске ихатаны үлсәне: дүрт мөйөшлө булып, уның буйы – йөҙ, иңе йөҙ терһәк булды. Ҡорбан усағы иһә шунда, ҡорамдың ҡаршыһында урынлашҡайны+.

Ҡорам

48Шунан ул мине ҡорамдың айуанына алып инде һәм тышҡы диуарының бағаналарын үлсәне – улар ике яҡтан да бишәр терһәк ҡалынлыҡта булды. Ишек уйымы – ун дүрт терһәк, ә ян-яҡтағы диуарҙар өсәр терһәк ине. 49Айуандың киңлеге егерме терһәк булып, оҙонлоғо ун ике терһәк ине. Уға ун баҫҡыс буйлап күтәрелергә. Айуанға ингән ерҙә ике яҡтан да бағаналар янында берәр колонна тора ине+.

41

41^1Бынан һуң ул кеше мине ҡорам залына алып инде һәм ингән ерҙәге диуарҙарҙы үлсәне – һәр ике яҡтан да уларҙың ҡалынлығы алты терһәк ине. 2Ишектең уйымы ун терһәк булып, һәр ике яғындағы диуарҙарҙың оҙонлоғо бишәр терһәк ине. Шунан ул залды үлсәне – уның оҙонлоғо ҡырҡ терһәк, киңлеге егерме терһәк булды+.

3Шунан ул эске бүлмәгә үтте, ишек янындағы бағаналарҙы үлсәне – уларҙың ҡалынлығы ике терһәк ине. Ишектең уйымы алты терһәк булып, һәр ике яғындағы диуарҙарының оҙонлоғо ете терһәк ине. 4Унан оҙонлоғо һәм киңлеге ҡорам залы һымаҡ егерме терһәк булған эске бүлмәне үлсәне һәм миңә:

– Был – Иң мөҡәддәс урын, – тине+.

5Ҡорамдың диуарын үлсәне, ҡалынлығы алты терһәк ине. Ҡорам тирәләй урынлашҡан бүлмәләрҙең киңлеге дүртешәр терһәк булды+. 6Ян бүлмәләр береһе өҫтөндә береһе өсәр рәт урынлашып, һәр рәттә утыҙар бүлмә ине. Ҡорам диуары буйлап яһалған сығынтылар ян бүлмәләргә терәк булараҡ хеҙмәт итә; шулай итеп, бүлмәләр ҡорам диуарына терәлеп тормай ине+. 7Һәр рәттәге ян бүлмәләр аҫҡыһынан киңерәк итеп эшләнгән. Ҡорамды әйләндереп алған әлеге бүлмәләр өҫкә табан киңәйә бара. Баҫҡыс буйлап түбәнге ҡаттан урталағы ҡатҡа, унан өҫкө ҡатҡа менергә.

8Мин ҡорам нигеҙенең күтәртеберәк эшләнгәнен һәм ян бүлмәләр өсөн нигеҙ булып торғанын күрҙем. Нигеҙҙең бейеклеге бер таяҡ, йәғни алты тулы терһәк тәшкил итә ине. 9-10Ян бүлмәләрҙең тышҡы диуарының ҡалынлығы биш терһәк ине. Ян бүлмәләр менән ҡаһин бүлмәләре араһында ҡорам тирәләй киңлеге егерме терһәк асыҡ урын бар. 11Ян бүлмәләрҙән ул асыҡ урынға сыҡҡан ишектәре икәү: береһе – көньяҡтан, икенсеһе – төньяҡтан. Уларҙы әйләндереп алған сығынҡы өлөшө биш терһәк киңлектә ине.

12Ҡорамдың көнбайышындағы асыҡ урынға ҡараған бер бина бар ине. Уның киңлеге – етмеш, оҙонлоғо – туҡһан, ә диуарҙарының ҡалынлығы биш терһәк ине.

13Артабан ул ҡорамдың оҙонлоғон үлсәне – йөҙ терһәк булды. Көнбайыштағы асыҡ урын менән бинаның оҙонлоғо ла – диуарҙары менән бергә – шулай уҡ йөҙ терһәк ине+. 14Ҡорамдың көнсығышҡа ҡараған алғы яғы, шундағы асыҡ урынды ла индереп, йөҙ терһәк киңлектә ине. 15Ул кеше ҡорам артындағы асыҡ урынға ҡараған бинаны үлсәне. Әлеге бинаның оҙонлоғо йөҙ терһәк булды; уның ике яҡтан галереялары бар ине.

Ҡорамдың эске өлөшө, ихатаға сыға торған айуан, 16-18тупһалар, рәшәткәле тәҙрәләр, өс ярустың һәр береһен уратып алған коридорҙар ағас менән көпләнгән. Иҙәндән алып диуарҙың тәҙрәгә тиклемге өлөшө, ишектән юғары өлөшө, тәҙрәләрҙең әйләнәһе ағастан эшләнгән. Ҡорамдың эске һәм алғы бүлмә диуарҙары тотош кируб һәм хөрмә ағасы һүрәттәре менән ырып биҙәлгән: хөрмә ағасы һәм кируб һүрәттәре сиратлашып килә. Һәр кирубтың ике йөҙө бар++. 19Бер яҡтағы хөрмәгә ҡараған йөҙө – кешенеке, ә икенсе яҡтағы хөрмәгә ҡарағаны – арыҫлан йөҙө. Ҡорам тотош шулай биҙәлгәйне+. 20Кируб һәм хөрмә ағасы һүрәттәре диуарҙарҙы шулай иҙәндән алып ишек өҫтөнә тиклем биҙәп тора ине.

21Ҡорам залының ишек яңаҡтары дүрткел булып, Иң мөҡәддәс урындыҡы ла нәҡ шулай ине+. 22Бейеклеге өс терһәк, оҙонлоғо ике терһәк булған ҡорбан усағы – уның мөгөҙҙәре, нигеҙе, ян яҡтары – ағастан эшләнгән. Теге кеше миңә:

– Был – Раббы хозурындағы өҫтәл, – тине.

23Ҡорам залына һәм Иң мөҡәддәс урынға инә торған ишектәр ике яҡҡа асмалы ине. 24Һәр ишек ике яҡҡа асмалы, һәр ишектә – күгәнгә эленгән ике ҡапҡас.+
25Диуарҙарҙағы кеүек үк, ҡорам залының ишектәре лә кирубтар һәм хөрмә ағасы һүрәттәре менән ырып биҙәлгән. Айуан алдында тышҡы яҡтан ағас рәшәткә-кәртә бар+. 26Айуандың ян-яҡтарында рәшәткәле тәҙрәләр яһалған, диуарҙарының һәр ике яғы хөрмә ағасы һүрәттәре менән ырып биҙәлгән, шулай ук ҡорамдың ян бүлмәләре алдында ла рәшәткә-кәртәләр бар ине+.

42

Тышҡы ихаталағы бүлмәләр

42^1Теге кеше мине, төньяҡтағы юл менән тышҡы ихатаға алып сығып, асыҡ урынға һәм бина ҡаршыһында, уларҙан төньяҡта урынлашҡан бүлмәләргә алып килде+. 2Был бүлмәләр урынлашҡан бинаның ишеге төньяҡҡа ҡарай һәм оҙонлоғо – йөҙ терһәк, киңлеге илле терһәк ине. 3Бина бер яғы менән – эске ихатаның иңе егерме терһәк булған асыҡ урынына, икенсе яғы менән ҡорамдың тышҡы ихатаһының таш юлына ҡарап тора ине. Ул өс ҡатлы ине һәм галереялар береһе өҫтөнә береһе урынлашҡайны. 4Бүлмәләр алдында эске яҡтан инеү юлы бар; уның киңлеге – ун терһәк, ә оҙонлоғо – йөҙ терһәк; бүлмәләрҙең ишектәре төньяҡҡа ҡарай. 5Өҫкө ҡаттағы бүлмәләр түбәнге һәм урталағы ҡаттағыға ҡарағанда тарыраҡ, сөнки улар алдындағы коридорҙар түбәнге һәм урта бүлмәләрҙекенә ҡарағанда киңерәк урын алып тора. 6Өсөнсө ҡаттағы бүлмәләрҙең, ихаталағы һымаҡ, бағаналары юҡ, шуға күрә уларҙың иҙәне түбәнге һәм урта ҡаттағы бүлмәләрҙекенән аҙыраҡ урын алып тора. 7Был бүлмәләргә һәм тышҡы ихатаға параллель бер тышҡы диуар бар ине. Уның оҙонлоғо – илле терһәк. 8Шулай итеп, тышҡы ихата буйындағы бүлмәләрҙең оҙонлоғо илле терһәк кенә булып, ҡорамға ҡараған бүлмәләрҙеке йөҙ терһәк ине. 9Был бүлмәләргә аҫтан, тышҡы ихатанан, инер өсөн көнсығыш яҡта инеү урыны бар.

10Көньяҡта, тышҡы ихата диуарының буйынан-буйына, бина менән асыҡ урын эргәһендә бүлмәләр урынлашҡан, 11улар алдында ла инә торған юл бар. Бүлмәләрҙең оҙонлоғо, киңлеге, сығыр юлдары, урынлашыу тәртибе лә, ишектәре лә төньяҡтағы бүлмәләргә оҡшаған ине. 12Көньяҡтағы бүлмәләргә көнсығыштан, һаҡлаусы диуарға параллель булған инеү юлының башында урынлашҡан ҡапҡанан үтергә кәрәк.

13Шунан һуң ул кеше миңә:

– Асыҡ урын ҡаршыһындағы төньяҡ һәм көньяҡ бүлмәләр – изге бүлмәләр, – тине. – Раббы хозурында хеҙмәт иткән ҡаһиндар ҡорбан итеп килтерелгән иң изге ризыҡтарҙы шунда ашарҙар. Иң изге ҡорбандарҙы: икмәк саҙаҡаһын, гонаһ һәм ғәйеп ҡорбандарын – шунда ҡуясаҡтар, сөнки был урын изге+. 14Ҡаһиндар тышҡы ихатаға сыҡҡан саҡта Изге урында ғибәҙәт ҡылғанда кейгән кейемдәрен сисергә тейеш, сөнки был кейемдәр изге. Халыҡҡа торорға рөхсәт ителгән урынға сыҡҡанға тиклем улар башҡа кейем кейергә тейеш+.

15Ҡорам биләмәһенең эске яғын үлсәп бөтөргәс, ул мине көнсығышҡа ҡараған ҡапҡанан алып сығып, ҡорам биләмәһен тышҡы яҡтан үлсәй башланы. 16Көнсығыш яғын үлсәү таяғы менән үлсәне, бөтәһе биш йөҙ терһәк ине. 17Төньяҡтан үлсәне: барлығы биш йөҙ терһәк булды. 18Көньяҡтан үлсәне: биш йөҙ терһәк булды. 19Шунан көнбайышҡа ҡараған яҡҡа боролдо һәм таяғы менән уны үлсәне, биш йөҙ терһәк булды. 20Шул рәүешле, ул ҡорам биләмәһен һәр дүрт яҡтан үлсәп сыҡты. Изге урынды изге булмаған урындан айырыу өсөн ихата тирәләй буйы һәм иңе бишәр йөҙ терһәк булған диуар ҡоролғайны+.

43

Раббы шөһрәтенең ҡорамға ҡайтыуы

43^1Теге кеше мине көнсығышҡа ҡараған ҡапҡа янына алып килде+. 2Ҡараһам, көнсығыш яҡтан Исраил Аллаһының шөһрәте килә. Уның килеүенең тауышы ташҡын һыуҙарҙың шаулауы кеүек ине. Ер йөҙө Уның шөһрәтенән балҡып китте+. 3Был күренмеш Алла ҡаланы һәләк итергә килгән ваҡытта һәм Кевар йылғаһы буйында иңгән күренмештәргә оҡшаш ине. Мин йөҙтүбән ергә ҡапландым+. 4Раббының шөһрәте көнсығыш ҡапҡа аша ҡорамға инде. 5Рух мине, аяҡҡа баҫтырып, эске ихатаға алып керҙе. Бына Раббының шөһрәте ҡорамды тултырҙы+.

6Теге кеше янымда тора ине, шул саҡ ҡорам эсенән үҙемә өндәшкәнде ишеттем. 7Ул миңә былай тине:

– Эй әҙәм улы, был – Минең тәхетемдең урыны, аяҡ табандарым тейгән, халҡым Исраил араһында Мин мәңге йәшәйәсәк урын. Бынан ары Исраил халҡы – улар үҙҙәре лә, батшалары ла – фәхешлектәре һәм батшаларҙы ерләү йолаһы[*] менән Минең изге исемемде нәжесләмәҫ.+
8Улар, Минең менән үҙҙәре араһында бер генә диуар ҡалдырып, тупһаларын – Минең тупһама, ишек яңаҡтарын Минең ишек яңаҡтарына терәп ҡуйҙылар, ерәнгес ҡылыҡтары менән Минең изге исемемде нәжесләнеләр. Шуға күрә Мин, асыуым ҡабарып, уларҙы һәләк иттем. 9Ә хәҙер улар аҙғынлыҡтарын, батшаларының мәйеттәрен Минең күҙ алдымдан алып китһен – шул саҡта Мин улар араһында мәңге йәшәрмен.

10Эй әҙәм улы, һин, барып, Исраил халҡына был ҡорамды тасуирлап бир, улар ҡорамдың һыҙмаһы менән танышһындар. Ҡылған гонаһтарынан оялһындар+. 11Әгәр ҡылған ғәмәлдәренән оялһалар, уларға ҡорамдың күренешен, урынлашыуын, инеү-сығыу урындарын, бөтә рәүешен, ҡағиҙә-ҡанундарын аңлатып бир. Уларҙың күҙ алдында бер урынға яҙ, уның бөтә рәүеш-күренешен, ҡағиҙәләрен һаҡлаһындар һәм шулар буйынса эш итһендәр. 12Бына ҡорамға ҡағылышлы ҡанун: тау түбәһе һәм тирә-яҡтағы бөтә урын – изгеләрҙән изге буласаҡ. Ҡорамдың ҡануны бына шул!

Ҡорбан усағы

13Терһәк менән үлсәгәндә (уның оҙонлоғо ғәҙәти терһәк һәм бер ус аяһынан ғибәрәт) ҡорбан усағының ҙурлығы былай: улағының тәрәнлеге һәм киңлеге – бер терһәк; ситтәре буйлап бер ҡарыш киңлектәге ҡыҫаһы бар. Ҡорбан усағының бейеклеге иһә түбәндәгесә:+
14усаҡтың ерҙәге улағынан алып аҫҡы һикәлтәһенә тиклем – ике терһәк, ә һикәлтәнең киңлеге – бер терһәк, аҫҡы һикәлтәнән алып өҫкө һикәлтәгә тиклем – дүрт терһәк, өҫкө һикәлтәнең иңе – бер терһәк. 15Усаҡтың ҡорбан яғылған өҫкө бүлеменең бейеклеге – дүрт терһәк, дүрт мөйөшөнән дүрт мөгөҙ ҡалҡып тора+. 16Ҡорбан усағының өҫкө өлөшө дүрт мөйөшлө булып, уның иңе-буйы – ун икешәр терһәк. 17Ҡорбан усағының өҫкө һикәлтәһе лә дүрт мөйөшлө: уның оҙонлоғо һәм киңлеге – ун дүртәр терһәк; ҡыҫаһының киңлеге – ярты терһәк, ә улағының тәрәнлеге – бер терһәк. Ҡорбан усағына менә торған баҫҡыс – көнсығыш яҡтан+.

18Теге кеше миңә әйтте:

– Эй әҙәм улы, Раббы Хаким былай ти: «Ҡорбан усағын яһағандан һуң, унда тотош яндырыу ҡорбаны килтереү һәм ҡан һирпеү ҡағиҙәләре бына былай:+
19Минең хозурымда фәҡәт Садоҡ тоҡомонан булған леви ҡаһиндары ғына хеҙмәт итер. Һин уларға гонаһ ҡорбаны өсөн бер үгеҙ башмаҡ бир, – тип белдерә Раббы Хаким. –+
20Башмаҡтың бер аҙ ҡанын алып, ҡорбан усағының дүрт мөгөҙөнә, һикәлтәһенең дүрт мөйөшөнә, өҫкө һикәлтәнең дүрт мөйөшөнә, ҡорбан усағын уратып алған ҡыҫаға һөртөп сыҡ һәм шул рәүешле ҡорбан усағын таҙарт һәм пак ҡыл+. 21Гонаһ ҡорбаны өсөн тәғәйенләнгән башмаҡты ал да ҡорам ихатаһынан тышта, билдәле бер ерҙә, изге урындан ситтә яндыр+.

22Икенсе көндө гонаһ ҡорбаны булараҡ кәмселекһеҙ кәзә тәкәһе килтер. Ҡорбан усағын үгеҙ башмаҡ ҡаны менән нисек таҙартҡан булһаң, тәкәнең ҡаны менән дә шулай таҙарт. 23Таҙартҡандан һуң, эре мал көтөүенән кәмселекһеҙ бер үгеҙ башмаҡ һәм ваҡ малдан бер һарыҡ тәкәһе килтер. 24Уларҙы Раббы хозурына килтер. Ҡаһиндар, уларға тоҙ һибеп, Раббыға тотош яндырыу ҡорбаны булараҡ тәҡдим итһен+.

25Ете көн буйы көн дә гонаһ ҡорбаны булараҡ бер кәзә тәкәһе килтер. Шулай уҡ эре мал көтөүенән берәр үгеҙ башмаҡ һәм һарыҡ көтөүенән берәр һарыҡ тәкәһе алып кил. Уларҙың барыһы ла кәмселекһеҙ булһын+. 26Ете көн буйы ҡаһиндар ҡорбан усағын паклаһын һәм таҙартып бағышлаһын. 27Ете көн үткәндән һуң, һигеҙенсе һәм артабанғы көндәрҙә, ҡаһиндар ҡорбан усағында тотош яндырыу һәм татыулыҡ ҡорбандарығыҙҙы тәҡдим итер. Шул саҡ Мин һеҙҙән ҡәнәғәт буласаҡмын», – тип белдерә Раббы Хаким+.

44

Ябыҡ ҡапҡа

44^1Шунан һуң теге кеше мине Изге торлаҡтың көнсығыш яғындағы тышҡы ҡапҡаға алып килде. Ҡапҡа ябыҡ ине. 2Раббы миңә:

– Был ҡапҡа һәр ваҡыт ябыҡ торасаҡ, асылмаясаҡ. Бынан бер кем дә инмәйәсәк, – тине, – сөнки унан Раббы, Исраил Аллаһы, инде. Шуға күрә ул ябыҡ торасаҡ. 3Бары тик хаким – хаким булған өсөн генә – шул ҡапҡа бинаһының эсендә Раббы хозурында ултырып икмәк ашар; ул ҡапҡа айуаны аша инер һәм шул уҡ юлдан кире сығыр.

Сит ил кешеләре ҡорамға инергә тейеш түгел

4Шунан ул кеше мине төньяҡ ҡапҡа аша ҡорам алдына алып барҙы. Ҡараһам, Раббының шөһрәте ҡорамды тултырғанын күрҙем! Мин йөҙтүбән ергә ҡапландым+.

5Раббы миңә былай тине:

– Эй әҙәм улы, Раббы ҡорамының барлыҡ ҡағиҙәләре һәм ҡанундары тураһында һөйләгәндәремә күңел һал, күҙең менән күр, ҡолағың менән ишет. Кемгә Изге торлаҡҡа инергә мөмкин, кемгә инергә мөмкин булмағанын яҡшылап хәтереңдә ҡалдыр+. 6Фетнәсел Исраил халҡына әйт, Раббы Хаким былай ти: «Эй Исраил халҡы! Етер һеҙгә әшәкелектәр ҡылырға!+
7Минең ризығымды – эс майын һәм ҡан килтергән ваҡытта Изге торлағыма йөрәге һәм тәне сөннәтләнмәгән сит халыҡтарҙы индереп, ҡорамымды нәжесләнегеҙ! Ерәнгес эштәрегеҙ менән килешеүемде боҙҙоғоҙ+. 8Минең мөҡәддәс әйберҙәрем янында вазифағыҙҙы тейешенсә үтәмәнегеҙ, Изге торлағымда хеҙмәт итеүҙе сит халыҡтарға йөкмәтеп ҡуйҙығыҙ». 9Раббы Хаким былай ти: «Йөрәге һәм тәне сөннәтләнмәгән сит халыҡтарҙан береһе лә, хатта улар Исраил халҡы араһында йәшәһә лә, Изге торлағыма инмәһен».

Левиҙәр һәм ҡаһиндар тураһындағы ҡағиҙәләр

10Исраил Минән ситләшкән замандарҙа Минән йыраҡлашҡан, Мине ташлап, боттарына эйәргән левиҙәр гонаһтары өсөн тейешле яза аласаҡ. 11Улар Изге торлағымда хеҙмәт итәсәк: ҡорамымдың ҡапҡалары төбөндә һаҡсы булырҙар, ҡорамдағы эштәрҙе башҡарырҙар, халыҡ өсөн тотош яндырыу һәм башҡа ҡорбан итеп килтерелгән малдарҙы салырҙар, халыҡтың ҡаршыһында тороп, уларға хеҙмәт күрһәтерҙәр. 12Әммә улар, боттарға табынған Исраил нәҫеленә хеҙмәт итеп, халыҡты гонаһҡа батырған өсөн, Мин ҡулымды күтәреп ант итәм, – тип белдерә Раббы Хаким, – улар гонаһтары өсөн тейешле яза аласаҡ. – 13Ҡаһин булараҡ хеҙмәт итер өсөн улар Миңә яҡынлашмаясаҡ, мөҡәддәс әйберҙәремә, иң мөҡәддәс ҡорбандарыма ҡағылмаясаҡ – ҡылған әшәкелектәре өсөн хурлыҡҡа ҡалһындар. 14Мин уларға ҡорамды һаҡлауҙы һәм ундағы бөтә эштәрҙе йөкмәтәм.

15Исраил Мине ташлап юлдан яҙған заманда Минең Изге торлағымда тоғро хеҙмәт иткән Садоҡ нәҫеленән булған леви ҡаһиндары хеҙмәт итер өсөн Минең хозурыма килһендәр. Ҡорбан малының эс майын һәм ҡанын Миңә һоноу өсөн ҡаршымда улар баҫып торор, – тип белдерә Раббы Хаким. –+
16Минең Изге торлағыма бары улар ғына инер, Миңә хеҙмәт итер һәм эштәремде башҡарыр өсөн өҫтәлемә бары улар ғына яҡынлашыр+.

17Эске ихатаның ҡапҡаһынан ингән ваҡытта ҡаһиндар етен кейем кейгән булыр. Эске ихатаның ҡапҡаһынан эстә һәм ҡорам эсендә хеҙмәт иткәндә уларҙың өҫтөндә бер ниндәй ҙә йөн кейем булмаҫҡа тейеш. 18Баштарындағы сәлләләре лә етен булһын, тәндәренә тейеп торған эске кейемдәре лә етен булырға тейеш. Тирләтә торған кейем кеймәһендәр+. 19Ә тышҡы ихатаға халыҡ янына сығыр алдынан, хеҙмәт иткәндәге кейемдәрен сисеп, изге бүлмәләрҙә ҡалдырһындар һәм башҡа кейем кейһендәр, сөнки изге кейемдәре менән халыҡҡа ҡағылырға тейеш түгелдәр+.

20Ҡаһиндар баштарын ҡырмаһын, сәстәрен оҙон итеп тә үҫтермәһен, ҡырҡып тигеҙләп торһондар+. 21Эске ихатаға керергә кәрәк булғанда бер ҡаһин да шарап эсмәһен+. 22Ҡаһиндар тол ҡатынға ла, иренән айырылған ҡатынға ла өйләнмәһен. Уларға Исраил тоҡомонан булған ғиффәтле ҡыҙҙы йәки башҡа бер ҡаһиндан тол ҡалған ҡатынды ғына алырға мөмкин+. 23Улар халҡыма мөҡәддәс һәм ғәҙәти нәмә араһындағы айырманы, пак менән нәжесте айырырға өйрәтер+. 24Улар дәғүәләрҙе хәл итергә, ҡанундарыма таянып хөкөм сығарырға, Мин билдәләгән байрамдар тураһында ҡанун һәм ҡағиҙәләремде үтәргә, шәмбеләремде изге итеп һаҡларға тейештәр+.

25Ҡаһин, мәйет янына барып, үҙен нәжесләмәһен. Вафат булған кеше ҡаһиндың атаһы, әсәһе, улы йәки ҡыҙы, ағаһы йә энеһе, тормошҡа сыҡмаған апаһы йә һеңлеһе булһа ғына, ҡаһинға үҙен нәжесләргә мөмкин+. 26Бынан һуң ул, таҙарыныу йолаһын башҡарып, ете көн көтөргә тейеш+. 27Изге торлаҡта хеҙмәт итер өсөн эске ихатаға ингәндә, ул үҙе өсөн бер гонаһ ҡорбаны килтерһен, – тип белдерә Раббы Хаким. –+

28Ҡаһиндарға Исраил халҡы араһында бер ниндәй ҙә биләмә бирмәгеҙ. Уларҙың биләмәһе һәм өлөшө – Мин Үҙем+. 29Икмәк саҙаҡаһы, гонаһ һәм ғәйеп ҡорбандары – уларҙың ризығы. Исраил ерендә Раббыға бағышланған бөтә нәмә уларҙыҡы булыр+. 30Тәүге уңыштың иң яҡшы емеше һәм башҡа төрлө саҙаҡалар ҙа ҡаһиндарҙыҡы булыр. Тәүге уңышығыҙҙың ононан бешерелгән икмәкте ҡаһинға бирегеҙ, шунда йортоғоҙҙа бәрәкәт артып торор+. 31Ҡаһиндарға үҙе үлгән йәки ҡырағай йәнлек ботарлаған ҡош һәм хайуандың үләкһәһен ашарға ярамай+.

45

Раббының Исраилдағы өлөшө

45^1Йәрәбә буйынса ерҙе биләмәләргә бүлгән саҡта, Раббыға саҙаҡа рәүешендә ерҙән өлөш итеп оҙонлоғо егерме биш мең, киңлеге егерме мең терһәк булған изге бер биләмә бүлеп бирегеҙ. Был биләмә тулыһынса изге һаналһын+. 2Шул ерҙән Изге торлаҡ өсөн оҙонлоғо менән киңлеге биш йөҙ терһәк булған бер дүрткел урын бүлеп алынһын, уның тирә-яғында илле терһәккә тиң буш ер ҡалдырылһын+. 3Был бүлемдән оҙонлоғо егерме биш мең терһәк, киңлеге ун мең терһәк үлсәп алынһын. Изге торлаҡ – иң мөҡәддәс урын – ошонда буласаҡ. 4Был илдең мөҡәддәс өлөшө булыр. Был ер Изге торлаҡта Раббы хозурында хеҙмәт иткән ҡаһиндарҙыҡы булыр. Ҡаһиндарҙың өйҙәре лә, Изге торлаҡ өсөн мөҡәддәс урын да ошонда булыр+. 5Ҡорамда хеҙмәт иткән левиҙәргә милек итеп егерме биш мең терһәк оҙонлоҡта һәм ун мең терһәк киңлектә ер бирелер. Был ерҙәр улар йәшәйәсәк ҡалалар өсөн бирелһен+.

6Раббыға тәғәйенләнгән изге ерҙең ҡаршыһында оҙонлоғо – егерме биш мең, киңлеге биш мең терһәк ерҙе ҡала өсөн ҡалдырығыҙ, ул бөтә Исраил халҡы өсөн буласаҡ+.

7Изге биләмәгә төшкән өлөш менән ҡалаға төшкән өлөштөң ике яғындағы ерҙәр хакимға бирелһен. Был ерҙәр көнбайыштан – көнбайышҡа, көнсығыштан көнсығышҡа табан һуҙылыр һәм көнбайыш сиктән көнсығыш сиккә тиклем оҙонлоғо бер Исраил ырыуына төшкән биләмә тиклем булыр+. 8Был ер Исраил иле хакимының биләмәһе булыр. Бынан ары хакимдарым Минең халҡыма золом ҡылмаҫ, Исраилдағы ырыуҙарға ҡалған ерҙе бүлеп бирер.

Хаким тураһындағы ҡағиҙәләр

9Раббы Хаким былай ти: «Етер һеҙгә, Исраил хакимдары! Яуызлыҡ ҡылыуҙы һәм иҙеүҙе ташлағыҙ, ғәҙел хөкөм һәм хаҡлыҡ ҡылығыҙ. Халҡымды үҙ тупраҡтарынан ҡыҫырыҡлап сығарыуҙан туҡтағыҙ, – тип белдерә Раббы Хаким. –+

10Дөрөҫ үлсәүҙәр менән үлсәгеҙ. Ҡулланған эфа ла, бат[*] та дөрөҫ булһын+. 11Эфа менән бат бер үк үлсәмдә булһын. Бат – бер хомерҙың[*] ундан бер өлөшөн, эфа ла хомерҙың ундан бер өлөшөн тәшкил итһен. Икеһенең дә үлсәме хомерға ҡарата булһын. 12Бер шекел егерме гераға бәрәбәр булһын. Егерме шекел, егерме биш шекел, ун биш шекел[*] йәмғеһе бер мина тәшкил итергә тейеш+.

Ҡорбандар һәм байрамдар

13Бына һеҙ килтерергә тейешле саҙаҡа: һәр хомер бойҙайҙан – эфаның алтынан бер өлөшө тиклем бойҙай, һәр хомер арпанан эфаның алтынан бер өлөшө тиклем арпа бирегеҙ. 14Зәйтүн майына килгәндә: һәр кор зәйтүн майынан баттың ундан бер өлөшөн бирегеҙ. Бер кор, хомер кеүек үк, ун бат тәшкил итә. 15Исраилдың мул һыулы утлауҙарындағы көтөүҙән ике йөҙ һарыҡтан бер һарыҡ алыныр. Халыҡты гонаһтарынан паклар өсөн уларҙы тотош яндырыу ҡорбаны, икмәк саҙаҡаһы һәм татыулыҡ ҡорбаны итеп килтерегеҙ, – тип белдерә Раббы Хаким. – 16Илдең барлыҡ халҡы был саҙаҡаны Исраил хакимына килтерергә тейеш. 17Ә хакимдың бурысы – Яңы ай байрамдарында, шәмбе көндәрендә, Исраил халҡының бөтә байрамдарында тотош яндырыу ҡорбандары, икмәк саҙаҡалары һәм түкмә ҡорбандар менән тәьмин итеү. Исраил халҡын гонаһтарынан паклау өсөн килтерелгән гонаһ ҡорбаны, икмәк саҙаҡаһы, тотош яндырыу ҡорбаны һәм татыулыҡ ҡорбаны менән тәьмин итеү – хакимдың эше»+.

18Раббы Хаким былай ти: «Беренсе айҙың беренсе көнөндә, кәмселекһеҙ бер үгеҙ башмаҡ ҡорбан итеп, Изге торлаҡты пакла+. 19Ҡаһин, гонаһ ҡорбанының ҡанынан алып, ҡорамдың ишек яңаҡтарына, ҡорбан усағының сығып торған өлөшөнөң дүрт мөйөшөнә, эске ихатаның ҡапҡа бағаналарына һөртһөн+. 20Яңылышлыҡ менән йәки белмәйенсә гонаһ ҡылғандар өсөн ай һайын, айҙың етенсе көнөндә лә шулай эшлә. Ҡорамды шулай паклаясаҡһығыҙ.

21Беренсе айҙың ун дүртенсе көнөндә һеҙҙең Ҡотҡарылыу байрамы булыр. Уны ете көн байрам итегеҙ, ошо ваҡыт дауамында сөсө икмәк ашағыҙ+. 22Ул көндө хаким, үҙе һәм ил халҡы өсөн гонаһ ҡорбаны итеп, үгеҙ башмаҡ килтерһен. 23Байрам ваҡытында ете көн буйы ул һәр көн, Раббыға тотош яндырыу ҡорбаны булараҡ, кәмселекһеҙ ете үгеҙ башмаҡ менән ете һарыҡ тәкәһе, гонаһ ҡорбаны булараҡ, бер кәзә тәкәһе килтерһен+. 24Икмәк саҙаҡаһы итеп, ул һәр үгеҙ башмаҡ һәм һарыҡ тәкәһе менән бергә берәр эфа ашлыҡ, һәр эфа өсөн бер һин зәйтүн майы килтерһен+.

25Етенсе айҙың ун бишенсе көнөндә башланған һәм ете көн барған байрамда[*] хаким гонаһ һәм тотош яндырыу ҡорбандарын, икмәк саҙаҡаһын һәм зәйтүн майын көн һайын килтереп торһон»+.

46

46^1Раббы Хаким былай ти: «Эске ихатаның көнсығыш ҡапҡаһы – алты эш көнөндә ябыҡ, шәмбе көндәрендә һәм Яңы ай байрамдарында асыҡ булырға тейеш. 2Хаким тышҡы ихата яғынан, ҡапҡа айуанынан инер ҙә ҡапҡа бағанаһы янына баҫыр. Ҡаһиндар уның тотош яндырыу һәм татыулыҡ ҡорбандарын тәҡдим итер. Хаким, ҡапҡа тупһаһында тороп, Раббыға сәждә ҡылыр, шунан килгән юлынан сығып китер. Ә ҡапҡа кискә тиклем ябылмаһын+. 3Һәр шәмбе көнөндә һәм Яңы ай байрамдарында ил халҡы, ошо ҡапҡа алдында тороп, Раббыға сәждә ҡылһын.

4Шәмбе көндө, хаким Раббыға тотош яндырыу ҡорбаны итеп, кәмселекһеҙ алты һарыҡ бәрәсе һәм бер һарыҡ тәкәһе килтерергә тейеш+. 5Хаким тәкә менән бергә бер эфа он, ә бәрәстәр менән күпме теләй шул тиклем он алып килер. Һәр эфа икмәк саҙаҡаһы менән бергә бер һин зәйтүн майы бирелергә тейеш. 6Яңы ай байрамында кәмселекһеҙ үгеҙ башмаҡ, кәмселекһеҙ алты һарыҡ бәрәсе һәм бер һарыҡ тәкәһе килтерһен+. 7Башмаҡ һәм тәкә менән бергә, икмәк саҙаҡаһы итеп, берәр эфа он, ә бәрәстәр менән бергә үҙе теләгән күләмдә он бирһен. Һәр эфа он менән бергә бер һин зәйтүн майы бирелергә тейеш. 8Хаким эскә ингәндә ҡапҡа айуаны аша керер һәм шул уҡ юлдан кире сығыр.

9Ил халҡы байрамдарҙа Раббы хозурына сәждә ҡылыр өсөн килгәндә, төньяҡ ҡапҡанан ингәндәре – көньяҡ ҡапҡанан, көньяҡ ҡапҡанан ингәндәре төньяҡ ҡапҡанан сығыр. Һис кем ингән ҡапҡаһынан сығырға тейеш түгел, ә ҡаршы яҡ ҡапҡанан сыҡһындар+. 10Хаким халыҡ араһында булһын. Халыҡ менән бергә инһен һәм халыҡ менән бергә сыҡһын.

11Байрамдарҙа һәм билдәләнгән тантаналарҙа бер башмаҡ һәм бер тәкә менән бергә – берәр эфа, ә бәрәстәр менән бергә теләгән тиклем икмәк саҙаҡаһы килтерелһен. Һәр эфа икмәк саҙаҡаһы менән бергә бер һин зәйтүн майы бирелһен. 12Хаким Раббыға үҙ ихтыяры менән тотош яндырыу һәм татыулыҡ ҡорбандары бирергә теләһә, уға көнсығыштағы ҡапҡаны асырға тейештәр. Тотош яндырыу ҡорбанын һәм татыулыҡ ҡорбанын ул шәмбе көнөндәге кеүек тәҡдим итер. Шунан һуң хаким сығып китер һәм, ул сыҡҡандан һуң, ҡапҡаны бикләрҙәр+.

13Һәр көн, Раббыға тотош яндырыу ҡорбаны итеп, кәмселекһеҙ бер йәшлек һарыҡ бәрәсе килтер, һәр көн иртән, килтер уны+. 14Уның менән бергә һәр көн иртән, икмәк саҙаҡаһы булараҡ, эфаның алтынан бер өлөшөн тәшкил иткән он һәм онға бутау өсөн һиндың өстән бер өлөшөн тәшкил иткән зәйтүн майы килтер. Раббыға икмәк саҙаҡаһы килтереү тураһында мәңгелек ҡағиҙә бына шундай. 15Һәр көн иртән, тотош яндырыу ҡорбаны итеп, һарыҡ бәрәсе, икмәк саҙаҡаһы һәм зәйтүн майы килтерелергә тейеш».

Хакимдың биләмәһенә бәйле ҡанундар

16Раббы Хаким былай ти: «Әгәр ҙә хаким улдарының береһенә үҙенең мөлкәтенән биләмәгә ер бүләк итһә, был ер улының улдарына ла мираҫ булып ҡалырға тейеш. Был мөлкәт уларҙың мираҫы буласаҡ. 17Әгәр хаким хеҙмәтселәренең береһенә үҙенең мөлкәтенән биләмәгә ер бүләк итһә, был биләмә азатлыҡ йылына[*] тиклем генә хеҙмәтсенеке буласаҡ, артабан хакимдың үҙенә кире ҡайтарыласаҡ. Хакимдың ерҙәре бары тик улдарына ғына күсә, уларҙыҡы ғына була ала+. 18Хаким, халыҡты биләмәләренән ҡыуып сығарып, уларҙың ерҙәрен үҙенә ала алмай. Улдарына бары тик үҙенең биләмәһен генә мираҫ итеп бирә ала. Халҡымдан бер кем дә үҙ биләмәһенән ҡыуып сығарылырға тейеш түгел»+.

Ҡорамдағы бешеренеү урыны

19Шунан һуң теге кеше мине ҡапҡа эргәһендәге инеү урынынан ҡаһиндарға тәғәйенләнгән изге бүлмәләргә алып килде. Улар төньяҡҡа ҡарап тора ине. Был бүлмәләрҙән һуң көнбайышта бер урын бар ине. 20Ул миңә:

– Был – ҡаһиндарҙың ғәйеп ҡорбаны һәм гонаһ ҡорбаны иттәрен, икмәк саҙаҡаларын бешерә торған урын, – тине. – Кешеләр был изге ризыҡҡа теймәһен өсөн, ул тышҡы ихатаға сығарылырға тейеш түгел.

21Шунан ул мине тышҡы ихатаға алып сыҡты, ихатаның дүрт мөйөшөнә лә йөрөтөп күрһәтте. Һәр бер мөйөшөндә бәләкәсерәк ихата бар ине. 22Тышҡы ихатаның дүрт мөйөшөндә ҡырҡ терһәк оҙонлоғонда, утыҙ терһәк киңлегендә ҡоймаланған ихаталар бар, һәм барыһы ла бер үк үлсәмдә ине. 23Дүрт ихатаны ла таш диуар уратҡан, диуарҙың эргәһендә ашарға бешерә торған урындар бар ине. 24Ул кеше миңә:

– Былар – ҡорамда хеҙмәт итеүселәр халыҡ килтергән ҡорбан иттәрен бешерә торған йорттар, – тине.

47

Ҡорамдан ағып сыҡҡан шишмә

47^1Унан теге кеше мине яңынан ҡорамға инә торған урынға алып килде. Ҡараһам, ҡорамдың тупһаһы аҫтынан көнсығышҡа табан, ҡорам ҡараған яҡҡа, бер шишмә ағып сыға. Һыу, ҡорамдың уң яғынан, аҫтан ағып сығып, ҡорбан усағының көньяғынан үтә ине+. 2Теге кеше мине төньяҡ ҡапҡаһы аша сығарҙы ла тышҡы яҡлап көнсығышҡа ҡарап торған тыш ҡапҡаһына алып килде. Ә һыу ҡапҡаның көньяғынан аға ине.

3Был кеше, ҡулына үлсәй торған бау тотоп, көнсығышҡа табан атланы. Мең терһәк үлсәне лә мине һыу аша алып сыҡты. Һыу шайтанашыҡ[*] тәңгәленән ине+. 4Йәнә мең терһәк үлсәне лә мине һыу аша алып сыҡты. Һыу тубыҡҡа тиклем ине. Мең терһәк үлсәне лә һыу аша алып сыҡты. Һыу бил тәңгәленән ине. 5Йәнә меңде үлсәне. Бында инде мин үтә алмаҫлыҡ ағын ине. Һыу шул тиклем тәрәнәйҙе, кеше йөҙөрлөк булды, был ағымды кисеп сығырлыҡ түгел ине. 6Ул кеше минән:

– Әҙәм улы, күрәһеңме быны? – тип һораны.

Шунан мине ҡабат йылғаның ярына алып килде. 7Унда барғас, йылғаның ике ярында ла бик күп ағастар күрҙем. 8Ул кеше миңә былай тине:

– Был һыу көнсығыштағы ерҙәргә табан аға, унан Ғарава тигеҙлегенә төшә һәм Тоҙло диңгеҙгә ҡоя. Ул ҡушылғас, диңгеҙ һыуы сөсөгә әйләнә+. 9Был ағым ҡушылған урындарҙа һәр төрлө йән эйәләре ҡайнашыр, балыҡ бик күп булыр, сөнки йылға һыуы тоҙло һыуҙарҙы сөсөләндерер: был йылға аҡҡан һәр ерҙә тормош ҡайнап торор. 10Ғейн-Гедиҙән алып Ғейн-Ғеглаимға тиклем яр буйында балыҡсылар торор, улар ауҙарын йәйеп киптерер. Төрлө балыҡтар Бөйөк диңгеҙҙәге кеүек үк бик күп булыр+. 11Әммә һаҙлыҡтар һәм батҡыл урындар сөсөләнмәҫ, улар тоҙ сығарыу өсөн ҡалыр. 12Йылғаның ике ярында ла һәр төрлө емеш ағастары үҫер. Изге торлаҡтан ағып сыҡҡан һыу һуғарғанға күрә, уларҙың япраҡтары бер ваҡытта ла һулымаҫ, емештәре бөтмәҫ, ай һайын яңылары өлгөрөр. Емештәре ашарға, ә япраҡтары дауаға ҡулланылыр+.

Илдең сиктәре

13•Раббы Хаким былай ти:

– Бына ошо сиктәр буйынса һеҙ ерҙе, биләмә итеп, Исраилдың ун ике ырыуына бүлерһегеҙ. Йософҡа ике өлөш ер бирелһен. 14Был ерҙе һәр ырыуға тигеҙ итеп бүлегеҙ. Мин, ҡулымды күтәреп, ата-бабаларығыҙға бирергә ант иткәнгә күрә, был ер һеҙҙең биләмәгеҙ булыр+.

15Илдең сиктәре былай буласаҡ: төньяҡта Бөйөк диңгеҙҙән Хеҫлон юлы менән Седадҡа, 16Хамаҫ, Бероҫа һәм Дамаск менән Хамаҫ сиктәре араһында булған Сивраимға, Хауран сигендәге Хасер-Һаттихонға тиклем һуҙылыр. 17Унан һуң ул, Хамаҫты төньяҡтараҡ ҡалдырып, диңгеҙҙән Дамасктың төньяҡ сигендәге Хасар-Ғенонға етер. Төньяҡ сик ошолай булыр.

18Көнсығышта илдең сиге, Хауран менән Дамаск араһынан башланып, Ғилғәд менән Исраил ерҙәре араһында Иордан йылғаһы буйлап барыр. Тоҙло диңгеҙгә, унан Тамар ҡалаһына тиклем етер. Был – көнсығыш сик.

19Көньяҡтан сик Тамарҙан Мерива-Ҡадеш һыуҙарына, Мысыр сигендәге йылға буйынса Бөйөк диңгеҙгә тиклем һуҙылыр. Был – көньяҡ сик+.

20Көнбайышта Лево-Хамаҫ ҡаршыһындағы урынға тиклем илдең сиге Бөйөк диңгеҙ буйлап үтер. Был – көнбайыштағы сик.

21Ошо ерҙәрҙе Исраил ырыуҙары араһында биләмә итеп өлөштәргә бүлегеҙ. 22Һеҙ уны биләмәләргә йәрәбә буйынса үҙегеҙгә һәм, арағыҙҙа йәшәп, балалары тыуған килмешәктәргә бүлегеҙ. Был кешеләр һеҙҙең өсөн ерле исраилдар менән тигеҙ хисапланһын, Исраил ырыуҙары араһында һеҙҙең менән бергә уларҙың да өлөшө булһын+. 23Килмешәктәр ҡайһы ырыуҙа йәшәһә, уларға шунда биләмәгә ер бирегеҙ, – тип белдерә Раббы Хаким.

48

Ерҙең ырыуҙар араһында бүленеүе

48^1– Бына ырыуҙарҙың исемдәре. Илдең иң төньяғында Данға бер өлөш бирелер. Уның сиге Хеҫлон юлы буйлап Лево-Хамаҫҡа һәм артабан, Хамаҫты төньяҡтараҡ ҡалдырып, Дамасктың төньяҡ сигендәге Хасар-Ғенонға тиклем көнсығыштан көнбайышҡа һуҙылыр+. 2Ашерға бер өлөш бирелер. Уның биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Дандың ерҙәре менән сиктәш булыр+. 3Нафтали биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Ашер ерҙәре менән сиктәш булыр+.

4Менашше биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Нафтали ерҙәре менән сиктәш булыр+. 5Әфраим биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Менашше ерҙәре менән сиктәш булыр+. 6Рәүвән биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Әфраим ерҙәре менән сиктәш булыр+. 7Йәһүҙә биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Рәүвән ерҙәре менән сиктәш булыр, – дип белдерә Раббы Хаким. –+

8Йәһүҙә биләмәһе менән сиктәш, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылған, һеҙҙең тарафтан айырылған махсус ер булыр. Уның иңе – егерме биш мең терһәк, ә оҙонлоғо көнсығыштан көнбайышҡа табан һәр ырыуҙың биләмә оҙонлоғона тиң. Ошо ерҙең уртаһында Изге торлаҡ урынлашыр+. 9Раббы өсөн айырылған изге биләмәнең оҙонлоғо – егерме биш мең, иңе егерме мең терһәк булыр+. 10Был – ҡаһиндар өсөн мөҡәддәс өлөш буласаҡ. Төньяҡҡа – оҙонлоғо егерме биш мең, көнбайышҡа – иңе ун мең, көнсығышҡа – иңе ун мең, ә көньяҡҡа оҙонлоғо егерме биш мең терһәк булыр. Уртаһында Раббының Изге торлағы урынлашыр. 11Был биләмә Садоҡ нәҫеленән булған бағышланған ҡаһиндарға булыр. Улар Миңә тоғро хеҙмәт итте. Исраил халҡы юлдан яҙған саҡта левиҙәр ҙа юлдан яҙҙы, әммә улар юлдан яҙманы+. 12Изге ерҙең бер өлөшө булған был махсус биләмә – уларҙыҡы; изгеләрҙән-изге һаналған был биләмә левиҙәр ере менән сиктәш.

13Левиҙәргә килгәндә, улар ҡаһиндарҙың биләмәһе янында биләмә алыр. Ул ерҙең оҙонлоғо – егерме биш мең терһәк, киңлеге ун мең терһәк булыр+. 14Левиҙәр был биләмәгә ингән ерҙәрҙе һата ла, алмаштыра ла алмаҫ. Иң яҡшы һаналған был биләмә башҡа ҡулдарға күсергә тейеш түгел, сөнки ул – Раббының изгеһе.

15Бүленгәндән ҡалған иңе биш мең терһәк, оҙонлоғо егерме биш мең терһәк ер ҡала өсөн дөйөм ҡулланыуға бирелер. Был ерҙә көтөүлектәр булыр, өйҙәр төҙөлөр һәм уртаһында ҡала урынлашыр+. 16Ҡаланың үлсәмдәре былай булыр: төньяғы ла, көньяғы ла, көнсығышы ла, көнбайышы ла – дүрт мең биш йөҙәр терһәк+. 17Ҡала өсөн бүленгән көтөүлектәрҙең үлсәме былай булыр: төньяҡтан да, көньяҡтан да, көнсығыштан да, көнбайыштан да ике йөҙ иллешәр терһәккә һуҙылыр. 18Ҡаланың көнсығыш һәм көнбайыш яғындағы ҡалған ерҙең – ул изге биләмә менән сиктәш – уңышы ҡалала эшләгән кешеләр өсөн ризыҡ булыр, ул ерҙең оҙонлоғо ла, киңлеге лә унар мең терһәк тәшкил итә. 19Ҡалала йәшәгән һәр кем, ул ҡайһы ырыуҙан булмаһын, ошо тупраҡты эшкәртер. 20Оҙонлоғо ла, киңлеге лә егерме бишәр мең терһәк булған был дүрткел биләмә, ҡаланың ерен дә индереп, изге биләмәгә төшкән өлөш булараҡ айырып алыныр.

21Изге биләмәгә төшкән өлөш менән ҡалаға төшкән өлөштөң ике яғында ҡалған ер Исраилға хаким булған кешегә тәғәйенләнә. Уның ере – егерме биш мең терһәк оҙонлоҡтағы изге биләмәнән көнсығышҡа табан, илдең көнсығыш сиктәренә тиклем, һәм егерме биш мең терһәк оҙонлоҡтағы изге биләмәнән көнбайышҡа табан, илдең көнбайыш сиктәренә тиклем һуҙылыр. Ырыуҙарҙың биләмәләре буйлап урынлашҡан ул ике төбәк хакимдыҡы булыр. Изге биләмә менән ҡорамдың изге торлағы хаким ерҙәре уртаһында урынлашыр+. 22Левиҙәргә төшкән өлөш менән ҡалаға төшкән өлөш хакимға бирелгән ерҙәрҙең араһында ҡалыр. Хакимдың биләмәһе Йәһүҙә менән Бинйәмин ырыуы биләмәләре араһында булыр.

23Ҡалған ырыуҙарға төшкән өлөш былай: Бинйәмин биләмәһе көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылыр+. 24Шимғон биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Бинйәмин ерҙәренә сиктәш булыр+. 25Исасхар биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Шимғон ерҙәре менән сиктәш булыр+. 26Зевулун биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Исасхар ерҙәре менән сиктәш булыр+. 27Ғад биләмәһе, көнсығыштан көнбайышҡа тиклем һуҙылып, Зевулун ерҙәре менән сиктәш булыр+. 28Ғадтың биләмәһенең көньяҡ сиге Тамарҙан алып Мерива-Ҡадеш һыуҙарына, унан Мысыр сигендәге йылға буйынса Бөйөк диңгеҙгә тиклем һуҙылыр+. 29Исраил ырыуҙарына һеҙ йәрәбә буйынса бүлеп бирәсәк биләмә ерҙәре ошо. Һәр ырыуҙың үҙ өлөшө булыр, – тип белдерә Раббы Хаким.

Йәрүсәлим ҡапҡалары һәм ҡаланың яңы исеме

30– Бына ҡаланан сығыу урындары: дүрт мең биш йөҙ терһәккә һуҙылған төньяҡ диуарҙа+
31өс ҡапҡа булыр – Рәүвән, Йәһүҙә, Леви ҡапҡалары. Ҡаланың ҡапҡалары Исраил ырыуҙарының исемдәре менән аталыр. 32Дүрт мең биш йөҙ терһәк оҙонлоҡтағы көнсығыш яҡта өс ҡапҡа – Йософ, Бинйәмин, Дан ҡапҡалары – булыр. 33Дүрт мең биш йөҙ терһәк оҙонлоҡтағы көньяҡ диуарҙа өс ҡапҡа – Шимғон, Исасхар, Зевулун ҡапҡалары – булыр. 34Дүрт мең биш йөҙ терһәк оҙонлоҡтағы көнбайыш яҡта өс ҡапҡа – Ғад, Ашер, Нафтали ҡапҡалары – булыр.

35Ҡаланың әйләнәһе ун һигеҙ мең терһәк булыр. Ҡала шул көндән алып «Йәһүә шамма»[*] тип аталыр+.

* 4:10 Егерме шекел – яҡынса 240 г.

* 4:11 Бер һиндың алтынан бер өлөшө – яҡынса 1 л.

* 8:14 Таммуз – бабилдарҙың уңыш илаһы.

* 8:16 Айуан – ҡорамға ингән урында алғы бүлмә.

* 8:17 …ботаҡты танауҙарына килтерәләр – боттарға табыныусыларҙың байрамдарындағы бер йола.

* 9:3 Кирубтар – ҡанатлы илаһи йән эйәләре. 1-се бүлектә улар «йән эйәләре» тип кенә әйтелгән. Тулыраҡ мәғлүмәт алыр өсөн һүҙлектәге «Кируб» һүҙен ҡарағыҙ.

* 20:29 Был урында йәһүд телендә һүҙ уйнатыу: «Бама» – «ҡалҡыулыҡ» һәм «баим» – «барыу» һүҙҙәре оҡшаш яңғырай.

* 37:5 Һулыш – йәһүд телендә был һүҙ «рух», «ел» һәм «йән» мәғәнәләренә лә эйә (ошо бүлектең 6, 8, 9, 10, 14-се аяттарында ла бар).

* 38:13 …бай, һүҙе үтә торған кешеләре – йәһүд телендә «йәш арыҫландары».

* 39:11 Һамон-Гог – йәғни «Гог өйөрөнөң үҙәне».

* 39:16 Һамона – йәһүд телендә «өйөр» тигән мәғәнәлә.

* 40:5 …был терһәк бер ус аяһын өҫтәп һанала ине – ғәҙәттә терһәктең оҙонлоғо – 45 см, устың 7,5 см булып, ҡорам тураһында һүҙ барғанда бер терһәк 52,5 см тәшкил итә.

* 43:7 …батшаларҙы ерләү йолаһы… – батшаларҙы һарайҙа (ҡорам эргәһендә) ерләү йәки үлгән батшаларға ғибәҙәт ҡылыу күҙҙә тотола (43:9-сы аятта ла шул уҡ мәғәнә).

* 45:10 Эфа, бат – эфа – ашлыҡ, он үлсәү берәмеге, яҡынса 22 л; бат – шыйыҡлыҡ үлсәү берәмеге, 22 л.

* 45:11 Хомер – ашлыҡ, он үлсәү берәмеге, 220 л.

* 45:12 Егерме шекел, егерме биш шекел, ун биш шекел – йәғни 60 шекел. Был рәүешле үлсәгәндә, күрәһең, 50 шекелгә тиң булған ҡәҙимге минаның ауырлығы үҙгәрәлер.

* 45:25 Һүҙ Ҡыуыш байрамы тураһында бара (ҡарағыҙ: «Левиҙәр» 23:33).

* 46:17 Һүҙ Яңырыу йылы тураһында бара (ҡарағыҙ: «Левиҙәр» 25:8-55).

* 47:3 Шайтанашыҡ – руссаһы: лодыжка.

* 48:35 Йәһүә шамма – йәһүд телендә «Раббы бында» тигән мәғәнәлә.

• 1:1 Зөл 10:7-20

+ 1:1 Зөл 3:15, Зөл 10:15, Зөл 43:3, Ғмл 7:56, Ғмл 10:11, Асл 19:11, Зөл 8:3, Зөл 40:2

+ 1:2 4 Бат 24:15

+ 1:3 3 Бат 18:46, Зөл 3:14, Зөл 3:22, Зөл 8:1, Зөл 33:22, Зөл 37:1, Зөл 40:1, Асл 1:10

+ 1:4 3 Бат 19:11, Йер 23:19, Йер 30:23
+ 1:5 Зөл 8:2, Асл 4:6-8
+ 1:7 Зөл 1:7, Зөл 40:3, Днл 10:6
+ 1:10 Асл 4:7
+ 1:11 Ишғ 6:2
+ 1:13 Зәб 103:4
+ 1:16 Днл 10:6
+ 1:18 Асл 4:8
+ 1:22 Баш 1:7-8, Зөл 10:1, Асл 4:6
+ 1:24 Зөл 43:2, Асл 1:15
+ 1:26 Сығ 24:10, Зөл 10:1, Днл 7:13
+ 1:27 Зөл 8:2, Баш 9:13, Асл 4:3, Асл 10:1
+ 2:1 Днл 8:17
+ 2:2 Зөл 3:24
+ 2:3 Зөл 20:21

+ 2:5 Зөл 3:11, Зөл 33:33, Зәк 2:9, Зәк 4:9, Зәк 6:15

+ 2:6 Йер 1:8, Зөл 3:11, Мих 7:4
+ 2:9 Зөл 8:3, Днл 10:10, Зәк 5:1, Асл 10:2
+ 2:10 Асл 5:1
+ 3:1 Йер 15:16, Асл 10:9-10
+ 3:8 Йер 1:18
+ 3:9 Зәк 7:12, Ишғ 50:7, Йер 1:18
+ 3:11 Зөл 2:5, Зөл 2:7

+ 3:12 4 Бат 2:16, Зөл 8:3, Зөл 11:1, Зөл 11:24, Зөл 43:5, Ғмл 8:39

+ 3:13 Зөл 1:11, Зөл 1:15, Зөл 1:24

+ 3:14 3 Бат 18:46, Зөл 1:3

+ 3:15 Зөл 1:1, Зөл 10:15, Зөл 43:3, Әйп 2:13, Һҡт 2:10

• 3:16 Зөл 33:1-9

+ 3:17 Ишғ 21:6, Йер 6:17, Һош 9:8, Хав 2:1, 2 Йыл 19:10

+ 3:19 Зөл 33:9

+ 3:20 Йер 6:21, Зөл 18:24

+ 3:22 3 Бат 18:46, Зөл 1:3, Зөл 8:4, Зөл 37:1

+ 3:23 Зөл 2:1-2
+ 3:25 Зөл 4:8
+ 3:26 Әйп 29:10, Зәб 136:6
+ 3:27 Зөл 24:27
+ 4:2 4 Бат 25:1, Зөл 17:17
+ 4:6 Иҫп 14:34

+ 4:8 4 Бат 25:1-3, Йер 39:1-2, Йер 52:4-6, Зөл 3:25

+ 4:13 Днл 1:8, Һош 9:3

+ 4:14 Лев 11:2, Ҡнн 14:3, Ғмл 10:14, Сығ 22:31, Лев 11:39, Лев 22:8

+ 4:16 Лев 26:26, Ишғ 3:1, Зөл 5:16, Зөл 14:13, Зөл 12:19

+ 5:2 Зөл 4:8, Зөл 5:12
+ 5:3 Йер 40:6, Йер 52:16
+ 5:6 Зөл 16:47-48
+ 5:8 Зөл 13:8
+ 5:9 Днл 9:12

+ 5:10 Лев 26:29, Ҡнн 28:57, Һҡт 4:10, Йер 19:9, Лев 26:33, Ҡнн 4:27, Ҡнн 28:64, Нөх 1:8, Йер 9:16, Зөл 12:14-15, Зәк 2:6, Зәк 7:14

+ 5:11 Лев 15:31, 2 Йыл 36:14, Йер 7:30, Зөл 8:5-6, Ишғ 49:18, Сеф 2:9, Зөл 7:4, Зөл 8:18, Зөл 9:10

+ 5:12 Зөл 5:2
+ 5:13 Зөл 16:42
+ 5:15 Ҡнн 28:37
+ 5:16 Ҡнн 32:23, Лев 26:26, Зөл 4:16
+ 5:17 Ҡнн 32:24, Зөл 14:21, Асл 6:8
+ 6:2 Зөл 21:2-3, Зөл 36:1
+ 6:4 2 Йыл 14:5
+ 6:5 Лев 26:30, 4 Бат 23:16
+ 6:8 Зөл 12:16, Зөл 14:22

+ 6:9 Сығ 34:15, Зөл 16:61, Зөл 20:43, Зөл 36:31

+ 6:11 Зөл 5:12
+ 6:13 Йер 2:20, Һош 4:13
+ 7:2 Һҡт 4:18, Ғам 8:2
+ 7:4 Зөл 5:11, Зөл 7:9, Зөл 8:18, Зөл 9:10
+ 7:7 Сеф 1:14-15
+ 7:9 Зөл 5:11
+ 7:13 Лев 25:13-14

+ 7:15 Ҡнн 32:25, Һҡт 1:21, Зөл 5:12, Зөл 6:11, Йер 14:18

+ 7:16 Ишғ 38:14, Нхм 2:7
+ 7:17 Ишғ 13:7, Зөл 21:7
+ 7:18 Ишғ 15:2-3
+ 7:19 Хик 11:4, Сеф 1:18
+ 7:23 Зәб 54:10, Йер 6:7
+ 7:24 Хав 1:7
+ 7:26 Йер 4:20

+ 8:1 Зөл 14:1, Зөл 20:1, 3 Бат 18:46, Зөл 1:3

+ 8:2 Зөл 1:5, Зөл 1:27-28

+ 8:3 Зөл 2:9, 3 Бат 18:12, Зөл 3:12, Зөл 1:1, Зөл 11:1, Зөл 40:2, 3 Бат 18:12, Зөл 3:12, Ғмл 8:39

+ 8:4 Зөл 37:1
+ 8:8 Зөл 12:5
+ 8:10 Сығ 20:4-5, Ҡнн 4:16-18
+ 8:12 Зәб 9:32, Ишғ 29:15, Зөл 9:9

+ 8:16 Зөл 40:28, 3 Бат 6:3, Йои 2:17, Йер 8:2

+ 8:18 Зөл 5:11, Зөл 7:4, Зөл 9:10, 1 Бат 8:18, Әйп 27:8-9, Ишғ 1:15, Мих 3:4

+ 9:2 4 Бат 15:35, 2 Йыл 23:20, Днл 10:5, Асл 1:13

+ 9:4 Зәб 118:136, Асл 7:3-4
+ 9:5 Зөл 5:11
+ 9:6 Ҡнн 28:49-50, 2 Йыл 36:17, Сығ 12:13
+ 9:8 Зөл 11:13
+ 9:9 Зөл 7:23, Зәб 9:32, Ишғ 29:15, Зөл 8:12

+ 9:10 Зөл 5:11, Зөл 7:4, Зөл 8:18, Һош 13:14, Зөл 11:21

• 10:1 Зөл 1:4-28
+ 10:2 Зөл 9:2
+ 10:3 3 Бат 8:10
+ 10:12 Асл 4:6
+ 10:15 Зөл 1:1, Зөл 3:15, Зөл 43:3
+ 10:19 Зөл 11:22

+ 11:1 3 Бат 18:12, Зөл 3:12, Зөл 10:19, Зөл 8:16

+ 11:6 Зөл 7:23, Зөл 24:7
+ 11:8 Йер 42:16
+ 11:13 Зөл 9:8
+ 11:16 Ишғ 8:14, Асл 21:22

+ 11:17 Ҡнн 30:3, Ишғ 11:12, Йер 32:37, Сеф 3:20

+ 11:19 Йер 32:39, Зөл 18:31, Зөл 36:26
+ 11:20 Лев 26:12, Зөл 14:11, Зәк 13:9
+ 11:21 Зөл 9:10
+ 11:22 Зөл 10:19
+ 11:23 Зәк 14:4
+ 11:24 3 Бат 18:12, Зөл 3:12

+ 12:2 Ишғ 42:18-20, Йер 5:21, Маҫ 13:13, Мрк 8:18

+ 12:3 Йер 36:3
+ 12:5 Зөл 8:8
+ 12:9 Зөл 21:7, Зөл 24:19, Зөл 37:18
+ 12:10 2 Йыл 36:11-13, Зөл 21:25

+ 12:13 Зөл 17:20, Зөл 19:8, Зөл 32:3, Һош 7:12

+ 12:14 Лев 26:33, Зөл 5:10
+ 12:15 Зөл 6:7
+ 12:16 Зөл 6:8, Зөл 14:22
+ 12:19 Зөл 4:16

+ 12:22 Ишғ 5:19, 2 Птр 3:4, Зөл 16:44, Зөл 18:2

+ 12:24 Зөл 13:23, Мих 3:6
+ 12:25 Ишғ 55:11
+ 12:27 Днл 10:14
+ 13:2 Йер 23:16, Йер 23:26
+ 13:5 Зөл 22:30

+ 13:6 Йер 5:31, Йер 14:14, Йер 23:21, Зөл 22:28

+ 13:8 Йер 23:30, Зөл 5:8
+ 13:9 Зөл 20:38, Зөл 6:7
+ 13:10 Йер 6:14, Йер 8:11, Мих 3:5
+ 13:11 Ишғ 28:2, Ишғ 28:17, Зөл 38:22
+ 13:14 Зөл 6:7
+ 13:19 Хик 28:21
+ 13:22 Йер 23:14, Зөл 18:21
+ 13:23 Зөл 12:24, Мих 3:6
+ 14:1 Зөл 8:1, Зөл 20:1
+ 14:3 4 Бат 3:13, Зөл 20:3, Зөл 20:31
+ 14:6 Зөл 18:30
+ 14:8 Ҡнн 28:37, Зөл 5:15, Зөл 6:7
+ 14:9 3 Бат 22:22-23, Йер 20:7
+ 14:11 Лев 26:12, Зөл 11:20, Зәк 13:9

+ 14:13 Лев 26:25-26, Ишғ 3:1, Зөл 4:16, Зөл 5:16-17

+ 14:14 Баш 6:9, Әйп 1:1, Днл 1:6, Днл 6:4
+ 14:16 Зөл 5:11
+ 14:17 Зөл 29:8
+ 14:21 Йер 14:12, Зөл 5:17, Асл 6:8
+ 14:22 Зөл 6:8, Зөл 12:16
+ 15:2 Зөл 17:6

+ 15:6 Йер 4:12, Йер 51:1, Зөл 19:10, Һош 4:19

+ 16:2 Зөл 20:4, Зөл 22:2
+ 16:3 Баш 15:16, Ҡнн 7:1, Хак 1:26
+ 16:6 Ҡнн 32:10
+ 16:8 Рут 3:9, Сығ 19:5
+ 16:12 Баш 24:22
+ 16:13 Ҡнн 32:13-14

+ 16:15 Лев 17:7, Ишғ 1:21, Зөл 23:3, Йер 2:20, Һош 1:2

+ 16:17 Зөл 7:20, Зөл 23:40-41
+ 16:19 Һош 2:8
+ 16:21 Зөл 20:26, Зөл 23:37
+ 16:25 Йер 3:2
+ 16:26 Зөл 20:7, Зөл 23:19
+ 16:28 4 Бат 16:7-18, Йер 2:18, Зөл 23:12
+ 16:29 Зөл 23:14-17
+ 16:32 Һош 3:1
+ 16:33 Һош 8:9

+ 16:37 Зөл 23:22, Һҡт 1:8, Зөл 23:29, Һош 2:10

+ 16:38 Лев 20:10, Ҡнн 22:22, Зөл 23:45
+ 16:39 Зөл 23:26, Һош 2:3
+ 16:40 Зөл 23:47

+ 16:41 4 Бат 25:9, Йер 39:8, Йер 52:13, Зөл 23:27

+ 16:42 Зөл 5:13
+ 16:44 Зөл 12:22, Зөл 18:2
+ 16:45 Зөл 16:3
+ 16:46 Баш 18:20, Ишғ 1:10, Йер 23:14
+ 16:47 Зөл 5:6-7
+ 16:48 Зөл 5:11
+ 16:49 Баш 13:10
+ 16:50 Баш 13:13, Баш 18:20
+ 16:51 Йер 3:11
+ 16:53 Зөл 29:14, Зөл 39:25
+ 16:60 Лев 26:42, Ишғ 55:3, Йер 32:40
+ 16:61 Зөл 6:9, Зөл 20:43, Зөл 36:31
+ 16:62 Зөл 6:7
+ 17:3 Ҡнн 28:49, Йер 48:40, Йер 49:22
+ 17:5 Ҡнн 8:7
+ 17:6 Зөл 15:2-3
+ 17:10 Зөл 19:12
+ 17:12 4 Бат 24:12-15, Йер 24:1-2
+ 17:13 4 Бат 24:17, Йер 37:1
+ 17:15 4 Бат 24:20, 2 Йыл 36:13
+ 17:16 Зөл 5:11
+ 17:17 4 Бат 25:1, Зөл 4:2, Йер 37:5

+ 17:20 Зөл 12:13, Зөл 17:20, Зөл 32:3, Һош 7:12

+ 17:21 Зөл 5:10

+ 17:23 Зөл 20:40, Зөл 31:6, Днл 4:9, Маҫ 13:32, Мрк 4:32

+ 17:24 Зөл 20:47

• 18:1 Зөл 33:10-20

+ 18:2 Йер 31:29, Һҡт 5:7, Зөл 12:22, Зөл 16:44

+ 18:3 Зөл 5:11
+ 18:4 Сығ 32:33, Ҡнн 24:16
+ 18:6 Зөл 22:9, Сығ 20:14, Лев 18:19
+ 18:7 Сығ 22:26
+ 18:8 Сығ 22:25, Зәб 14:5

+ 18:9 Лев 18:5, Зөл 20:11, Рим 10:5, Глт 3:12

+ 18:13 Лев 20:9, Лев 20:11, Зөл 33:4

+ 18:19 Сығ 20:5

+ 18:20 Ҡнн 24:16, 4 Бат 14:6, Рим 2:9, Ишғ 3:10-11

+ 18:23 2 Птр 3:9, 1 Тим 2:4, 1 Тим 2:6
+ 18:24 Зөл 3:20
+ 18:30 Зөл 14:6
+ 18:31 Зөл 11:19, Зөл 36:26
+ 19:2 Баш 49:9
+ 19:4 Һҡт 4:20
+ 19:5 4 Бат 23:34, 4 Бат 23:36

+ 19:8 Зөл 12:13, Зөл 17:20, Зөл 32:3, Һош 7:12

+ 19:10 Зөл 15:2, Зөл 15:6

+ 19:12 Йер 4:12, Йер 51:1, Зөл 17:10, Һош 4:19

+ 20:1 Зөл 8:1, Зөл 14:1

+ 20:3 4 Бат 3:13, Зөл 14:3, Зөл 20:31, Зөл 5:11

+ 20:4 Зөл 22:2, Зөл 23:36, Зөл 16:2, Зөл 22:2

+ 20:5 Сығ 6:7
+ 20:6 Сығ 3:8
+ 20:7 Лев 18:3, Зөл 16:26, Зөл 23:19
+ 20:9 Зәб 105:8, Ишғ 48:11
+ 20:10 Сығ 13:18, Сығ 13:20
+ 20:11 Лев 18:5, Зөл 18:9
+ 20:12 Зөл 37:28, Зөл 38:23, Сығ 20:8-11

+ 20:13 Лев 19:30, Лев 26:2, Зөл 22:8, Зөл 23:38, Сығ 32:10-14, Иҫп 14:12-20

+ 20:15 Иҫп 14:28-30, Зәб 94:11
+ 20:16 Зәб 77:37
+ 20:18 2 Йыл 30:7, Йуш 24:14
+ 20:19 Ҡнн 5:32-33
+ 20:20 Сығ 20:8
+ 20:21 Зөл 2:3
+ 20:23 Ҡнн 28:64
+ 20:25 Зәб 80:13
+ 20:26 Зөл 16:20-21, Зөл 6:7
+ 20:28 Зөл 6:13

+ 20:31 Зөл 16:20-21, 4 Бат 3:13, Зөл 14:3, Зөл 20:3, Зөл 5:11

+ 20:32 Ҡнн 4:28, 4 Бат 19:18
+ 20:33 Йер 21:5
+ 20:34 Йер 31:8
+ 20:35 Һош 2:14
+ 20:36 Иҫп 14:20-23, Иҫп 14:28-30
+ 20:38 Зөл 13:9
+ 20:39 Зөл 39:7, Зөл 43:7
+ 20:40 Ишғ 56:7, Зөл 17:23

+ 20:41 Зөл 11:17, Зөл 28:25, Зөл 36:23, Зөл 39:27

+ 20:42 Сығ 6:8
+ 20:43 Зөл 6:9, Зөл 16:61, Зөл 36:31
+ 20:44 Зәб 102:10

+ 20:47 Йер 21:14, Зөл 17:24, Лк 23:31, Зөл 21:4

+ 20:48 Ишғ 34:9-10, Йер 17:27
+ 20:49 Зөл 17:2, Зөл 24:3
+ 21:2 Зөл 6:2
+ 21:3 Ҡнн 32:41, Йер 47:6, Әйп 9:22, Вәғ 9:2
+ 21:4 Зөл 20:47
+ 21:7 Зөл 12:9, Зөл 7:17
+ 21:9 Ҡнн 32:41
+ 21:20 Ҡнн 3:11, 2 Бат 12:26, Зөл 25:4-5

+ 21:22 4 Бат 25:1, Йер 39:1, Йер 52:4, Зөл 4:2

+ 21:25 2 Йыл 36:13, Зөл 12:10, Зөл 35:5, Лк 1:52

+ 21:28 Йер 49:1-6, Ғам 1:13-15, Сеф 2:8
+ 21:29 Зөл 13:6
+ 21:30 Баш 19:30-37
+ 21:32 Зөл 25:10

+ 22:2 Зөл 20:4, Зөл 23:36, Зөл 16:2, Зөл 20:4

+ 22:4 Зөл 5:14

+ 22:7 Сығ 20:12, Сығ 22:21, Ҡнн 24:17, Ишғ 10:2

+ 22:8 Зөл 20:13, Зөл 23:38

+ 22:9 Лев 19:16, Зөл 18:6

+ 22:10 Баш 35:22, Баш 49:4, Ҡнн 22:30, Ҡнн 27:20

+ 22:11 Сығ 20:14, Сығ 20:17, Йер 5:8, Лев 18:7-16

+ 22:12 Ҡнн 27:25, Сығ 22:25, Лев 25:36
+ 22:15 Зөл 5:10
+ 22:18 Ишғ 1:25, Зәк 13:9, Млх 3:3
+ 22:24 3 Бат 8:35
+ 22:25 Йер 11:9, Зөл 19:3

+ 22:26 Йер 23:11, Сеф 3:4, Лев 10:10, Лев 11:47, Млх 2:8, Йер 17:27

+ 22:27 Сеф 3:3
+ 22:28 Зөл 13:6, Зөл 13:10
+ 22:30 Зәб 105:23, Зөл 13:5
+ 22:31 Зөл 9:10
+ 23:3 Лев 17:7, Ишғ 1:21, Зөл 16:15
+ 23:5 Һош 2:5
+ 23:9 4 Бат 17:5-6
+ 23:11 4 Бат 17:19, Йер 3:8, Йер 3:11
+ 23:12 Йер 2:18, Зөл 16:28
+ 23:14 Нхм 2:3, Зөл 16:29
+ 23:17 Ишғ 57:8
+ 23:19 Зөл 16:26, Зөл 20:7
+ 23:22 Зөл 16:37
+ 23:23 Йер 50:21
+ 23:24 4 Бат 25:6
+ 23:26 Зөл 16:39
+ 23:27 Зөл 16:41
+ 23:30 Сығ 34:15
+ 23:31 Ишғ 51:17
+ 23:34 Зәб 74:9
+ 23:35 3 Бат 14:9
+ 23:36 Зөл 20:4, Зөл 22:2
+ 23:37 Зөл 16:38, Зөл 16:20-21, Зөл 20:26

+ 23:38 Лев 15:31, 2 Йыл 36:14, Зөл 5:11, Йер 7:30, Зөл 20:13, Зөл 22:8

+ 23:39 Зөл 23:11
+ 23:40 Йер 4:30, Зөл 16:17-18, Һош 2:13
+ 23:45 Зөл 16:38
+ 23:47 Зөл 16:40, 2 Йыл 36:17-19
+ 23:48 Зөл 16:41
+ 23:49 Зөл 6:7
+ 24:2 4 Бат 25:1, Йер 39:1, Йер 52:4
+ 24:3 Зөл 11:3, Зөл 11:7
+ 24:6 Зөл 22:2, Нхм 3:1
+ 24:7 Лев 17:13, Ҡнн 12:16, Ҡнн 12:24
+ 24:9 Нхм 3:1, Ишғ 30:33
+ 24:12 Йер 2:22
+ 24:14 Зөл 5:11
+ 24:16 Йер 16:5
+ 24:17 Лев 10:6, Лев 21:10, Ҡнн 26:14
+ 24:19 Зөл 12:9, Зөл 21:7
+ 24:21 2 Йыл 36:17, Зөл 23:47
+ 24:23 Зөл 4:17, Зөл 33:10
+ 24:24 Зөл 6:7
+ 24:26 Зөл 33:21-22
+ 24:27 Зөл 3:26-27

+ 25:2 Йер 49:1-6, Зөл 21:28, Ғам 1:13-15, Сеф 2:8

+ 25:3 Сеф 2:8
+ 25:5 2 Бат 11:1, 2 Бат 12:26, Зөл 21:20
+ 25:7 Зөл 6:14

+ 25:9 Ишғ 15:1, Ишғ 25:10, Йер 48:1, Ғам 2:1-3, Сеф 2:8, Йуш 13:17-19

+ 25:10 Зөл 21:32

+ 25:12 2 Йыл 28:17

+ 25:13 Ишғ 34:5, Йер 49:7-22, Зөл 32:29, Зөл 35, Ғам 1:11-12, Ғов 1:1-16, Млх 1:3-4, Баш 36:34, Әйп 2:11, Ишғ 21:13

+ 25:16 1 Бат 30:14, 2 Бат 8:18, Ишғ 14:29, Йои 3:4, Ғам 1:6, Сеф 2:4

+ 26:2 Ишғ 23:1, Йер 47:4, Йои 3:4, Ғам 1:9, Зәк 9:4

+ 26:5 Зөл 47:10

+ 26:6 Зөл 6:7

+ 26:7 4 Бат 24:1, Йер 25:1, Днл 1:1, Ғөз 7:12, Днл 2:37, Асл 17:14

+ 26:8 Зөл 4:2

+ 26:9 Зөл 21:22

+ 26:13 Ишғ 24:8, Йер 7:34, Йер 16:9, Асл 18:22

+ 26:14 Зөл 47:10
+ 26:15 Йер 51:52
+ 26:16 Юнс 3:6, Зөл 27:35, Зөл 32:10
+ 26:17 Зөл 27:2
+ 26:20 Зөл 31:14, Зөл 32:23, Зәб 26:13
+ 26:21 Зөл 27:36, Зөл 28:19
+ 27:2 Зөл 26:17, Зөл 28:12
+ 27:5 Ҡнн 3:9, 1 Йыл 5:23
+ 27:6 Ишғ 2:13, Зәк 11:2
+ 27:8 Баш 10:18
+ 27:9 Йуш 13:5, 3 Бат 15:18, Зәб 82:8
+ 27:10 Зөл 30:5, Зөл 38:5
+ 27:12 3 Бат 10:22, Зөл 38:13

+ 27:13 Баш 10:2, Зөл 32:26, Зөл 38:2, Зөл 39:1

+ 27:14 Баш 10:3, Зөл 38:6
+ 27:15 Баш 10:7, Ишғ 21:13
+ 27:17 Хак 11:33
+ 27:18 Ишғ 7:8
+ 27:19 Сығ 30:24
+ 27:21 Зәб 119:5, Йыр 1:4, Ишғ 60:7
+ 27:22 3 Бат 10:1, 2 Йыл 9:1
+ 27:23 Баш 11:31, Ғам 1:5
+ 27:25 Зәб 47:8, Ишғ 2:16
+ 27:26 Зәб 47:8
+ 27:29 Асл 18:17
+ 27:30 Әйп 2:8, Һҡт 2:10, Асл 18:19
+ 27:32 Асл 18:18
+ 27:33 Асл 18:3
+ 27:35 Зөл 26:16, Зөл 32:10
+ 27:36 Йер 18:16, Зөл 26:21, Зөл 28:19

+ 28:2 Зөл 26:2, Зөл 27:2, Ишғ 14:14, 2 Тес 2:4

+ 28:3 Зөл 14:14, Днл 1:17
+ 28:4 Зәк 9:3
+ 28:7 Зөл 31:12, Хав 1:7
+ 28:10 Зөл 31:18, Зөл 32:19
+ 28:12 Зөл 26:17, Зөл 27:2-3

+ 28:13 Баш 2:8-9, Ишғ 51:3, Зөл 31:8-9, Сығ 28:17-20

+ 28:14 Баш 3:24
+ 28:19 Зөл 26:21, Зөл 27:36
+ 28:21 Ишғ 23:2, Йои 3:4
+ 28:23 Зөл 5:17
+ 28:24 Иҫп 33:55, Йуш 23:13, Зөл 6:7
+ 28:25 Зөл 11:17, Зөл 20:41

+ 28:26 Йер 23:6, Йер 32:37, Ишғ 65:21, Ғам 9:14, Мих 4:4

+ 29:2 Ишғ 19:1, Йер 46:2, Зөл 30:4, Зөл 31:2, Зөл 32:2, Йои 3:19

+ 29:3 Зәб 73:13-14, Ишғ 27:1, Ишғ 51:9, Зөл 32:2

+ 29:4 Зөл 38:4, Ғам 4:2, Хав 1:15, 4 Бат 19:28, Ишғ 37:29

+ 29:5 Ҡнн 28:26, 1 Бат 17:44
+ 29:6 Зөл 6:7, 4 Бат 18:21, Ишғ 36:7
+ 29:8 Зөл 14:17
+ 29:10 Зөл 30:6
+ 29:12 Зөл 30:7, Зөл 30:23, Зөл 30:26
+ 29:13 Йер 46:26
+ 29:14 Зөл 16:53
+ 29:16 Зөл 6:7
+ 29:19 Йер 46:13, Йер 46:26, Зөл 30:10
+ 30:3 Ишғ 13:6, Йои 1:15, Ғов 1:15, Сеф 1:7
+ 30:4 Зөл 29:8
+ 30:5 Зөл 27:10, Зөл 38:5
+ 30:6 Зөл 29:10
+ 30:7 Зөл 29:12
+ 30:8 Зөл 6:7
+ 30:10 Йер 46:26, Зөл 29:19
+ 30:12 Ишғ 19:6
+ 30:13 Йер 43:12, Йер 46:25, Ишғ 19:13

+ 30:14 Зөл 29:14, Иҫп 13:23, Йер 46:25, Ғам 6:2

+ 30:17 Баш 41:45, Баш 46:20, Ишғ 19:18
+ 30:18 Йер 2:16
+ 30:19 Зөл 6:7
+ 30:21 Йер 46:11
+ 30:23 Зөл 29:12
+ 31:2 Зөл 29:2, Зөл 30:4, Зөл 32:2
+ 31:3 Хак 9:15, Днл 4:7-9

+ 31:6 Зөл 17:23, Днл 4:9, Маҫ 13:32, Мрк 4:32

+ 31:8 Баш 2:8, Ишғ 51:3, Зөл 28:13
+ 31:10 Днл 4:27, Днл 5:20
+ 31:12 Зөл 28:7, Хав 1:7
+ 31:13 Зөл 32:4
+ 31:14 Зөл 26:20, Зөл 32:18
+ 31:16 Ишғ 14:8-9
+ 31:18 Зөл 28:10, Зөл 32:19
+ 32:2 Зөл 29:2, Зөл 30:4, Зөл 31:2, Зөл 29:3

+ 32:3 Зөл 12:13, Зөл 17:20, Зөл 19:8, Һош 7:12

+ 32:4 Зөл 31:13
+ 32:7 Ишғ 13:10, Йои 2:31, Асл 6:12
+ 32:8 Сығ 10:22, Ишғ 5:3
+ 32:10 Зөл 26:16
+ 32:11 Йер 46:26
+ 32:12 Зөл 28:7
+ 32:15 Зөл 6:7
+ 32:18 Зөл 26:20, Зөл 31:14
+ 32:19 Зөл 28:10, Зөл 31:18
+ 32:21 Зөл 28:10, Зөл 31:18, Ишғ 14:9-10
+ 32:22 Зөл 31:15
+ 32:23 Нхм 1:14, Зәб 26:13, Зөл 26:20

+ 32:24 Баш 14:1, Ишғ 21:2, Йер 49:34, Днл 8:2

+ 32:26 Баш 10:2, Зөл 27:13, Зөл 38:2, Зөл 39:1

+ 32:28 Зөл 28:10
+ 32:29 Зөл 25:12-14
+ 32:30 Ишғ 23:2
• 33:1 Зөл 3:16-21
+ 33:2 Ишғ 21:6, Йер 6:17, Һош 9:8, Хав 2:1
+ 33:3 Һош 5:8, Йои 2:1, Ғам 3:6
+ 33:4 Лев 20:9, Лев 20:11, Зөл 18:13
+ 33:7 2 Йыл 19:10
+ 33:9 1 Тим 4:16
• 33:10 Зөл 18
+ 33:10 Зөл 4:17, Зөл 24:23

+ 33:11 Зөл 16:48, 2 Птр 3:9, 1 Тим 2:4, 1 Тим 2:6

+ 33:13 Зөл 3:20
+ 33:15 Сығ 22:26, Лев 6:2-5
+ 33:22 3 Бат 18:46, Зөл 1:3, Зөл 24:26-27
+ 33:24 Ишғ 51:2
+ 33:25 Баш 9:4, Лев 3:17, Зөл 22:3
+ 33:27 Зөл 5:11, Ҡнн 28:26
+ 33:29 Зөл 6:7
+ 33:31 Зөл 8:1, Зөл 14:1, Зөл 20:1
+ 33:33 Зөл 2:5, Зәк 2:9, Зәк 4:9, Зәк 6:15
+ 34:2 Йер 23:1-4, Йер 50:6, Зәк 11:16-17
+ 34:3 Зәб 13:4, Мих 3:3, Зәк 11:5

+ 34:5 Иҫп 27:17, 3 Бат 22:17, Маҫ 9:36, Мрк 6:34

+ 34:8 Зөл 5:11
+ 34:9 Зөл 13:8, Зөл 13:21
+ 34:11 Ишғ 40:11, Мих 5:4, Ях 10:11
+ 34:12 Зөл 30:3
+ 34:13 Ҡнн 30:3, Зөл 11:17
+ 34:14 Зәб 22:2
+ 34:16 Мих 4:6-7
+ 34:17 Зәк 10:3, Маҫ 25:32-33
+ 34:21 Ҡнн 33:17, Днл 8:4

+ 34:23 Зөл 37:24, Ях 10:16, Йер 23:5, Йер 30:9, Һош 3:5, Мих 5:4

+ 34:24 Лев 26:12

+ 34:25 Ишғ 54:10, Зөл 37:26, Һош 2:18, Лев 26:6

+ 34:26 Лев 26:4, Йер 14:22, Зәк 10:1, Млх 3:10

+ 34:27 Йер 2:20, Йер 27:8, Йер 30:8

+ 34:31 Зәб 73:1, Зәб 99:3, Зәк 9:16, Ях 10:14

+ 35:2 Баш 32:3

+ 35:3 Ишғ 34:5, Йер 49:7-22, Зөл 25:12-14, Ғов 1:1-16, Млх 1:3-4

+ 35:4 Зөл 6:7
+ 35:5 Зөл 21:25, Ғам 1:11
+ 35:6 Зөл 5:11, Баш 9:6
+ 35:11 Зөл 5:11
+ 35:12 Зәб 136:7
+ 35:15 Йер 50:29, Ғов 1:15, Хав 2:8
+ 36:1 Зөл 6:2-3, Ҡнн 32:13, Ишғ 58:14
+ 36:4 Мих 6:2
+ 36:5 Зөл 35:15
+ 36:10 Йер 30:19

+ 36:11 Баш 1:28, Ишғ 49:19, Йер 31:27, Зәк 2:4, Зәк 10:8, Әйп 42:12

+ 36:12 Зөл 5:17
+ 36:13 Иҫп 13:33
+ 36:17 Лев 18:25, Йер 2:7
+ 36:18 Зөл 5:11, Зөл 22:3
+ 36:19 Лев 26:33, Зөл 5:10
+ 36:21 Зәб 105:8, Ишғ 48:11, Зөл 20:9
+ 36:23 Зөл 20:41
+ 36:24 Ҡнн 30:3, Зөл 11:17

+ 36:25 Ишғ 4:4, Йои 3:21, Лев 16:30, Йер 33:8, Зәк 13:1

+ 36:26 Зөл 11:19, Зөл 18:31
+ 36:27 Зөл 37:14
+ 36:28 Лев 26:12, Зөл 11:20
+ 36:29 Зөл 37:23, Зөл 34:29
+ 36:30 Лев 26:4
+ 36:31 Зөл 6:9, Зөл 16:61, Зөл 20:43

+ 36:35 Баш 2:8, Ишғ 51:3, Зөл 28:13, Зөл 31:8-9

+ 36:37 Зөл 34:31

+ 36:38 2 Йыл 35:7, Зөл 6:7

+ 37:1 3 Бат 18:46, Зөл 1:3, Зөл 3:22, Зөл 8:4

+ 37:3 1 Кор 15:35
+ 37:5 Баш 2:7
+ 37:10 Асл 11:11
+ 37:12 Ишғ 26:19, Днл 12:2, Ях 5:21
+ 37:14 Зөл 36:27
+ 37:18 Зөл 12:9, Зөл 21:7, Зөл 24:19

+ 37:19 Ишғ 11:13, Йер 3:18, Йер 50:4, Һош 1:11

+ 37:21 Ҡнн 30:3, Зөл 11:17

+ 37:23 Зөл 14:11, Зөл 36:25, Лев 26:12, Зөл 11:20

+ 37:24 Йер 30:10, Йер 23:5, Зөл 34:23-24, Ях 10:16

+ 37:25 Йои 3:20

+ 37:26 Зөл 34:25, Һош 2:18

+ 37:27 Зәк 2:10-11, Асл 21:3, Лев 26:11-12, Зөл 11:20

+ 37:28 Зөл 6:7, Зөл 20:12

+ 38:2 Баш 10:2, Зөл 27:13, Зөл 32:26, Зөл 39:1

+ 38:4 4 Бат 19:28, Зөл 29:4, Ғам 4:2, Хав 1:15

+ 38:5 Зөл 27:10
+ 38:6 Баш 10:3, Зөл 27:14
+ 38:8 Зөл 34:28
+ 38:9 Йер 4:13
+ 38:11 Хак 18:9-10, Йер 49:31
+ 38:13 3 Бат 10:1, Зөл 27:15, Зөл 27:22
+ 38:16 Зөл 20:41
+ 38:17 Йер 6:22-23
+ 38:19 Ғам 1:1, Хаг 2:6, Асл 16:18
+ 38:20 Йер 4:24, Нхм 1:5
+ 38:21 Йер 25:27, Йер 25:29

+ 38:22 Зөл 5:17, Зөл 14:16, Баш 19:24, Әйп 18:15, Зәб 10:6, Зөл 13:11, Зөл 13:13

+ 38:23 Зөл 20:12, Зөл 6:7

+ 39:1 Баш 10:2, Зөл 27:13, Зөл 32:26, Зөл 38:2

+ 39:2 Зөл 38:6, Зөл 38:15
+ 39:3 Зәб 75:3
+ 39:4 Ҡнн 28:26
+ 39:6 Зөл 28:18, Зөл 30:8, Асл 20:9
+ 39:7 Зөл 20:39, Зөл 43:7
+ 39:9 Ишғ 2:4, Ишғ 9:5, Һош 2:18, Мих 4:3
+ 39:10 Зәк 2:9
+ 39:17 Ишғ 34:6, Сеф 1:7, Асл 19:17-18
+ 39:18 Ғам 4:1
+ 39:22 Йои 2:27
+ 39:23 Ҡнн 29:24-28
+ 39:25 Йер 30:3, Зөл 20:9

+ 39:26 Лев 26:6, Йер 30:10, Йер 46:27, Мих 4:4

+ 39:27 Зөл 20:41
+ 39:29 Ишғ 32:15, Ишғ 44:3, Йои 2:28
• 40:1 3 Бат 6, 2 Йыл 3
+ 40:1 Зөл 33:21, 3 Бат 18:46, Зөл 1:3
+ 40:2 Зөл 1:1, Зөл 8:3, Асл 21:10

+ 40:3 Зөл 1:7, Зөл 47:3, Зәк 2:1, Асл 11:1, Асл 21:15

+ 40:4 Зөл 44:5
+ 40:5 Зөл 42:20
+ 40:6 Зөл 43:1

+ 40:16 3 Бат 6:4, Зөл 41:16, Зөл 41:26, Зөл 41:18

+ 40:17 Зөл 41:6, Зөл 42:1
+ 40:28 Зөл 8:16
+ 40:38 2 Йыл 4:6
+ 40:39 Лев 1:3, Лев 4:2-3, Лев 5:1-6
+ 40:44 1 Йыл 6:31-32
+ 40:46 3 Бат 2:35, Зөл 43:19
+ 40:47 Зөл 41:13-15
+ 40:49 3 Бат 6:3
+ 41:2 3 Бат 6:17
+ 41:4 3 Бат 6:20, 2 Йыл 3:8
+ 41:5 3 Бат 6:5, 3 Бат 6:8
+ 41:6 Зөл 40:17, 3 Бат 6:6
+ 41:13 Зөл 40:47
+ 41:16 3 Бат 6:4, Зөл 40:16
+ 41:18 3 Бат 6:29, 3 Бат 7:36, Зөл 40:16
+ 41:19 Зөл 1:10, Зөл 10:14
+ 41:21 Сығ 25:23-30
+ 41:24 3 Бат 6:34
+ 41:25 3 Бат 7:6
+ 41:26 3 Бат 6:4
+ 42:1 Зөл 40:17
+ 42:13 Иҫп 18:9
+ 42:14 Лев 6:11, Зөл 44:19
+ 42:20 Зөл 40:5
+ 43:1 Зөл 40:6

+ 43:2 Зөл 10:18, Зөл 11:22-23, Зөл 1:24, Асл 1:15, Асл 18:1

+ 43:3 Зөл 1:1, Зөл 3:15, Зөл 10:15, Зөл 2:1

+ 43:5 Зөл 3:12, Зөл 8:16

+ 43:7 1 Йыл 28:2, Ишғ 60:13, Ишғ 66:1, Зөл 20:39, Зөл 39:7

+ 43:10 Зөл 40:4
+ 43:13 Сығ 27:1-8
+ 43:15 Сығ 27:2, 3 Бат 1:50, 3 Бат 2:28
+ 43:17 Сығ 20:26
+ 43:18 Лев 1:5
+ 43:19 3 Бат 2:35, Зөл 40:46, Зөл 45:18
+ 43:20 Сығ 29:12, Лев 8:15, Зөл 45:19
+ 43:21 Сығ 29:14
+ 43:24 Лев 2:13
+ 43:25 Сығ 29:35, Лев 8:33
+ 43:27 Лев 1:3, Лев 3:1
+ 44:4 Зөл 1:28
+ 44:5 Зөл 40:4
+ 44:6 Зөл 45:9
+ 44:7 Ғмл 21:28, Лев 3:11
+ 44:15 3 Бат 2:35, Зөл 40:46
+ 44:16 Зөл 41:21
+ 44:18 Сығ 28:39-43, Лев 16:4
+ 44:19 Лев 6:11, Лев 16:23, Зөл 42:14
+ 44:20 Лев 21:5, Иҫп 6:5
+ 44:21 Лев 10:9
+ 44:22 Лев 21:7, Лев 21:13
+ 44:23 Лев 10:10, Лев 11:47
+ 44:24 Ҡнн 17:9, Ҡнн 19:17
+ 44:25 Лев 21:1-3
+ 44:26 Иҫп 19:11-12
+ 44:27 Лев 4:3
+ 44:28 Иҫп 18:20, Ҡнн 10:9
+ 44:29 Лев 27:21, Иҫп 18:14

+ 44:30 Сығ 23:19, Сығ 34:26, Ҡнн 26:2, Иҫп 15:20, Млх 3:10

+ 44:31 Сығ 22:31, Лев 11:39, Лев 22:8, Зөл 4:14

+ 45:1 Зөл 47:21
+ 45:2 Зөл 48:9-10
+ 45:4 Зөл 48:11-12
+ 45:5 Зөл 48:13
+ 45:6 Зөл 48:15
+ 45:7 Зөл 48:21
+ 45:9 Зөл 44:6, Иҫп 36:7, 3 Бат 21:1-16
+ 45:10 Лев 19:36, Ҡнн 25:13, Хик 11:1
+ 45:12 Сығ 30:13
+ 45:17 Иҫп 28:9-15
+ 45:18 Лев 16:16

+ 45:19 Сығ 12:7, Сығ 29:12, Лев 8:15, Зөл 43:20

+ 45:21 Лев 23:5-6
+ 45:23 Лев 23:8, Иҫп 28:15
+ 45:24 Лев 2:1
+ 45:25 Лев 23:34
+ 46:2 Зөл 44:3
+ 46:4 Иҫп 28:9-10, Зөл 45:17
+ 46:6 Иҫп 28:11-15
+ 46:9 Сығ 23:14-17, Ҡнн 16:16
+ 46:12 Лев 7:16, Лев 22:23
+ 46:13 Сығ 29:38, Иҫп 28:3
+ 46:17 Лев 25:10
+ 46:18 Иҫп 36:7, 3 Бат 21:1-16
+ 47:1 Йои 3:18, Зәк 14:8, Асл 22:1
+ 47:3 Зөл 40:3
+ 47:8 Ҡнн 3:17, Йуш 3:16
+ 47:10 Йуш 15:62, Ишғ 15:8, Зөл 26:5
+ 47:12 Баш 2:9, Асл 22:2
• 47:13 Иҫп 34:1-15
+ 47:14 Баш 12:7
+ 47:19 Зөл 48:28
+ 47:22 Ишғ 14:1
+ 48:1 Иҫп 2:25-31, Йуш 19:40
+ 48:2 Йуш 19:24
+ 48:3 Йуш 19:32
+ 48:4 Йуш 16:1, Йуш 16:5
+ 48:5 Йуш 17:7
+ 48:6 Йуш 13:15
+ 48:7 Йуш 15:1
+ 48:8 Зөл 45:1-6
+ 48:9 Зөл 45:2-3
+ 48:11 3 Бат 2:35, Зөл 40:46, Зөл 44:10
+ 48:13 Зөл 45:4
+ 48:15 Зөл 45:6
+ 48:16 Асл 21:16
+ 48:21 Зөл 45:7
+ 48:23 Йуш 18:11
+ 48:24 Йуш 19:1
+ 48:25 Йуш 19:17
+ 48:26 Йуш 19:10
+ 48:27 Йуш 13:24
+ 48:28 Зөл 47:19
+ 48:30 Асл 21:13
+ 48:35 Ишғ 60:14, Йои 3:21

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=BSK

Ҡушымталар

Ҡушымталар

1. Һүҙлек

2. Шәжәрә

3. Исемдәрҙең бирелеше

4. Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

5. Аҡса берәмектәре

6. Боронғо ҡулъяҙмалар

7. Географик карталар

Һүҙлек

Һүҙлек

1. А

2. Б

3. Г

4. Ғ

5. Д

6. З

7. И

8. Й

9. К

10. Ҡ

11. Л

12. М

13. Н

14. Ө

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Ү

21. Ф

22. Х

23. Һ

24. Ш

25. Э

26. Ә

27. Ю

28. Я

Аҡлау – Яңы Ғәһедтәге мәғәнәһе: Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүе аша Алла кешеләрҙең гонаһтарын ярлыҡай, уларҙы Үҙе алдында тәҡүә һәм ғәйепһеҙ тип һанай. Ғайса Мәсихкә инанған кешене генә Алла аҡлай.

Римдарға 1:17; 3:22-28; Галаттарға 2:16

Ҡарарға: Тәҡүә, Хаҡлыҡ.

Аҡһаҡал – Иң тәүҙә ғаиләләге, нәҫелырыуҙағы иң өлкән, абруйлы, хөрмәтле кеше аҡһаҡал исеменә эйә булған. Аҙаҡ еврей халҡының һәм айырым йәмғиәттәрҙең башлыҡтарын шулай атай башлайҙар, улар хөкөм сығарыу, ҡатмарлы булмаған дәғүәләрҙе хәл итеү кеүек эштәр башҡара.

Сығыу 3:16; Лукас 7:3

Алашар – Бестерелгән ир кеше. Борон күп халыҡтарҙа батша ҡатындары йәшәгән йортта бестерелгән ирҙәр хеҙмәт иткән. Уларҙың батша һарайында абруй яулап, юғары вазифаларға өлгәшкәндәре лә булған, шуға ла «алашар» һүҙе йыш ҡына «батша һарайындағы чиновник» һүҙенең синонимы булараҡ ҡулланылған.

ІV Батшалар 25:19; Эстер 2:3; Ғәмәлдәр 8:27-39

Алла – Йәһүдсә «Эл», «Элоһим». Берҙәнбер, ҡөҙрәтле Зат, күк менән ерҙе, ундағы булған бөтә нәмәне Бар ҡылыусы. Ул кешеләрҙе лә Үҙ рәүешендә бар ҡылған һәм уларҙы бик ярата. Шуға ла Үҙе менән кешеләр араһында, әҙәми заттарҙың гонаһы арҡаһында боҙолған мөнәсәбәттәрҙе яңынан тергеҙергә теләй. Үҙенә тоғроларға мәрхәмәт күрһәтә, Ғайса Мәсихкә инаныусыларға мәңгелек тормош бүләк итә.

Башланмыш 1:1, 27; 2:2; Ҡанун 6:4-5; Зәбүр 144:8; 145; Маркус 10:6; Яхъя 1:1; 3:16; Римдарға 5:8-9; ІІ Коринҫостарға 5:19

Алла Батшалығы – Был һүҙ Изге Яҙмала иң тәүҙә Алланың ер йөҙөндәге сикһеҙ хакимлығын сағылдыра. Шулай уҡ Алла менән Уны үҙҙәренең Батшаһы тип ҡабул иткән кешеләр араһындағы мөнәсәбәт тураһында ла һөйләй. Йәһүдтәр Мәсихте Алла ебәрәсәк Батша тип көтә. Алла Батшалығы Ғайса Мәсих ергә ҡабат килгәндән һуң урынлашасаҡ: элекке донъя яңыһына урын бирәсәк, яуызлыҡ юҡҡа сығып, мәңгелек именлек урын аласаҡ. Алла Батшалығы – Ғайса Мәсих, Сумдырыусы Яхъя һәм илселәрҙең төп вәғәзләү темаларының береһе.

Даниил 7:13-14; Маҫҫайос 3:1; 21:31; Маркус 1:15; Лукас 17:20-21; Асылыш 11:15

Алла бәрәсе – Муса аша бирелгән ҡанунға ярашлы, һәр Исраил кешеһе Ҡотҡарылыу байрамында Аллаға ҡорбан итеп йәш бәрәс салырға тейеш булған. Шул рәүешле Алла ярҙамында Мысыр ҡоллоғонан ҡотолоуҙы иҫкә алғандар. Яхъя пәйғәмбәр, Ғайса Мәсихте «Алла Бәрәсе» тип атап, кешеләрҙең гонаһтары өсөн ҡорбан ителәсәген алдан әйтә.

Башланмыш 22:7; Сығыу 12:3-5; Иҫәп 28:3-27; 29:2, 8-13; Яхъя 1:29; Асылыш 5:5-6

Алла йорто, ҡорам – Муса заманында еврейҙар табынған Изге сатыр урынына Сөләймән батша Йәрүсәлимдә беренсе ҡорамды төҙөй. Б.э.т. 586 йылда вавилондар (бабилдар) тарафынан емертелә, әммә бер нисә тиҫтә йылдан һуң яңынан аяҡҡа баҫтырыла. Аҙаҡ Бөйөк Һируд уны ҙурайта. Һируд б.э.т. 37 йылдан 4 йылға тиклем хакимлыҡ итә. Алла йорто Исраил тормошоноң үҙәге була. Бары ошонда ғына ҡорбан килтерәләр, ошонда илдең төрлө төбәктәренән һәм сит илдәрҙән мөһим дини байрамдарҙы үткәрергә йәһүдтәр йыйыла. Алла йорто Мөҡәддәс һәм Иң мөҡәддәс урындарҙан торған. Бүлмәләр ҙур пәрҙә менән айырылған. Иң мөҡәддәс урынға Килешеү һандығы урынлаштырылған һәм унда махсус хеҙмәт атҡарыр өсөн йылына бер тапҡыр баш ҡаһин ғына инә алған. Ябай кешеләргә унда инергә ярамағанлыҡтан, улар Аллаға Алла йортоноң ихатаһында табынған.

ІІІ Батшалар 5:4-5; 8:20-21; Ғөзәйер 6:14-16; Ишағыяһ 66:1; Маҫҫайос 21:12-13; 27:51; Эфестарға 2:19-22

Алла Улы – Иҫке Ғәһедтә ғәҙәттә «Алла улдары» тип Алла тарафынан яратылған һәм Уға хеҙмәт иткән рухи заттарға (фәрештә, рух) әйтәләр. Исраил халҡын һәм уның ҡайһы бер батшаларын да Алла улдары тип йөрөтәләр. Әммә Инжил авторҙары Алла Улы тип Ғайса Мәсихте атай. Был Уның Мәсих исеменә эйәлеген, сығышы менән Атабыҙ Алланан булыуын һәм Уға тура бәйләнештә тороуын күрһәтә. Бөтә иманлылар Уны ярата, ихтыярын үтәргә тырыша. Иманлылар Алла балалары тип атала ала, сөнки Алла уларҙы Үҙенең балалары кеүек күрә.

І Йылъяҙма 22:10; Әйүп 1:6; Зәбүр 2:7; Йермеяһ 31:9; Маҫҫайос 4:3; Яхъя 11:27

Арам – Исраил батшалығынан төньяҡта урынлашҡан дәүләт. Иң ҙур ҡалаларының береһе Дамаск булған. Беҙҙең эраға бер нисә быуат ҡала гректар был илде Сүриә тип атай башлай.

ІІІ Батшалар 20:1

Арами теле – Боронғо йәһүд һәм бер ни тиклем кимәлдә ғәрәп телдәренә ҡәрҙәш тел. Иҫке Ғәһед китаптарының ҡайһы бер бүлектәре ошо телдә яҙылған (һылтанмаларҙы ҡарағыҙ). Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа йәһүдтәр арами телендә һөйләшкән.

Ғөзәйер 4:8–6:18; 7:12-26; Йермеяһ 10:11; Даниил 2:4–7:28.

Арҡысаҡ – Рим империяһында, Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа, иң ауыр енәйәт ҡылған кешеләрҙе язалап үлтереү өсөн файҙаланылған ҡулайлама. Ул ергә ултыртылған бағананан һәм уға арҡыры ҡағылған һайғауҙан торған. Арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланырға хөкөм ителгән кешеләр бик оҙаҡ, ыҙаланып үлгән. Был яза иң ҡатыһы һәм хурлыҡлыһы һаналған. Ғайса арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланғандан һуң, киреһенсә, был язалау ҡоралы Уның аша ҡотолоу һәм йәшәйеш билдәһе булып һанала башлаған.

Маҫҫайос 10:38; Лукас 23:26, 33; І Коринҫостарға 1:17-18

Асия өлкәһе – Рим провинцияһы, Кесе Азияның (хәҙерге Төркиә) бер өлөшө. Баш ҡалаһы Эфес булған.

Ғәмәлдәр 19:26; Асылыш 1:4

Асылыш – Алла кешегә Үҙенең ихтыярын төрлө юлдар менән – күктән тауыш биреү, фәрештәләр, пәйғәмбәрҙәр, илаһи күренмештәр, Изге Яҙма аша аса. Уның ихтыярын еткергән бөтә был ысулдарҙы «асылыш» тип әйтергә мөмкин. Изге Яҙманың һуңғы китабы ла шулай атала.

Даниил 10:1; Маҫҫайос 2:12; Асылыш 1:1

Ата – Ғайса Мәсих Алланы «Атам» тип атай, шул рәүешле ата менән бала араһындағы мөнәсәбәт ниндәй булһа, Алла менән Үҙе араһында нәҡ шундай мөнәсәбәт икәнен күрһәтә. Ғайса Мәсихкә инанған кеше лә Алла менән шундай мөнәсәбәттә була, шуға күрә Алланы «Атам» тип атай ала.

Маркус 14:36; Яхъя 11:41-42; Римдарға 8:15

Ашера – Ҡәнғәниҙәр табынған уңдырышлылыҡ алиһәһе. Борон Яҡын Көнсығышта Ашераға табынған урындарҙа алиһәнең һүрәте соҡоп яһалған ағас ҡолғалар торған. Уны «бөтә илаһтарҙың әсәһе», «баш алиһә» тип атағандар.

Сығыу 34:13

Ашшур – (Ассирия) Хәҙерге Ираҡ биләмәһендә урынлашҡан боронғо ҡеүәтле империя, баш ҡалаһы Ниневе була. Б.э.т. 722 йылда ашшурҙар Төньяҡ Исраил батшалығын яулап ала һәм күп исраилдарҙы әсирлеккә ала. Улар урынына Исраил еренә ирекһеҙләп Ашшур империяһы кешеләре күсерелә. Ашшурҙар шулай уҡ көньяҡ батшалыҡҡа – Йәһүҙәгә лә һөжүм итә, әммә уңышҡа өлгәшә алмай. Һуңыраҡ Ниневе, Алла язаһын алып, баҫҡынсылар тарафынан тулыһынса ҡыйратыла.

ІV Батшалар 18:19–19:36; Нахум 1–3

Бабил – (Вавилон) Боронғо Яҡын Көнсығышта (хәҙерге Ираҡтың көньяғы) Ике Йылға араһында урынлашҡан бөйөк империяның баш ҡалаһы. Бабилда күп төрлө илаһтарға табынғандар. Бабилдар б.э.т. 587 йылда Йәрүсәлимде ҡыйрата, йәһүҙиҙәрҙең байтаҡ өлөшөн үҙҙәре менән алып китә. Яңы Ғәһед дәүеренә ҡала тулыһынса ҡыйратылған була. Асылыш китабында «Бабил» һүҙе Иблис батшалығына тиңләштерелә. Яңы бөйөк империяның баш ҡалаһы Римды ла элекке боҙоҡлоҡтар, мәжүсиҙәрҙең табыныу үҙәге булған Бабил менән бәйләйҙәр.

ІV Батшалар 25:1-22; Асылыш 18

Байрамдар –

1. Ҡотҡарылыу байрамы. Йәһүдтәрҙең мөһим байрамдарының береһе. Уны, еврейҙарҙың Мысыр ҡоллоғонан ҡотолоуын хәтергә алып, яҙ билдәләгәндәр. Борон еврейҙар был көндө Аллаға табыныу өсөн Йәрүсәлимгә килгән. Ҡотҡарылыу байрамы артынан уҡ ете көнлөк Сөсө икмәк байрамы башланған. Бер аҙна буйына сөсө икмәк кенә ашағандар. Инжилдә был ике байрам берҙәм байрам булып һанала. Нәҡ ошо көндәрҙә Ғайса Мәсих арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланған һәм үленән терелгән.

Сығыу 12:1-14, 21-51; Левиҙәр 23:5; Иҫәп 9:1-14; Маркус 14:1, 12; Яхъя 19:14

2. Сөсө икмәк байрамы. Исраилдарҙа Ҡотҡарылыу байрамынан һуң үткәрелгән һәм ете көн дауам иткән байрам. Ул көндәрҙә сөсө ҡамырҙан бешерелгән аҙыҡ ҡына ашағандар, сөнки исраилдар, Мысырҙан киткән саҡта ҡамыр ҡуйырға ваҡыттары булмағанлыҡтан, Алла бойороғон үтәп, юлға икмәкте сөсө ҡамырҙан бешереп алған.

Сығыу 12:14-20; 13:3-10; Левиҙәр 23:6-8; Маркус 14:1, 12; Лукас 22:1

3. Илленсе көн байрамы. Ҡотҡарылыу байрамынан һуң илле көндән үткәрелгән. Ураҡ байрамы тип тә йөрөткәндәр. Ул көндө рәхмәт йөҙөнән Аллаға яңы уңыштан икмәк саҙаҡаһы һәм башҡа төр ҡорбандар килтергәндәр. Ғайса Мәсихтең шәкерттәренә Изге Рух ошо байрам көнөндә иңгән.

Сығыу 23:16; 34:22; Левиҙәр 23:15-21; Иҫәп 28:26-31; Ғәмәлдәр 2:1-4; І Коринҫостарға 16:8

4. Ҡыуыш байрамы. Йәһүдтәр, сүлдә йәшәгән ваҡыттарын хәтерләп, ике аҙнаға өйҙәренән ҡыуыштарға күсеп торған. Байрам ураҡ ахырында, көҙгө ямғырҙар башланғансы билдәләнгән, шуға Уңыш йыйыу байрамы тип тә аталған.

Сығыу 23:16, 34:22; Левиҙәр 23:33-36, 39-43; Ҡанун 16:13-15

Баҡыр диңгеҙ – Алла йортондағы һыу тултырылған баҡыр йыуынғыс. Ҡаһиндар был һыу менән аяҡ-ҡулдарын йыуған.

ІІІ Батшалар 7:23-26; ІІ Йылъяҙма 4:2-5,10

Баш ҡаһин, иң баш ҡаһин – Йәһүдтәрҙең иң төп ҡаһины. Ҡанунға ярашлы, ҡайһы бер йолаларҙы ул ғына башҡарған, атап әйткәндә, Алла йортоноң Иң мөҡәддәс урынына ул ғына инә алған.

Левиҙәр 16; Маҫҫайос 26:3; Ғивриҙәргә 6:19-20

Бәғел – Фәләстин еренә исраилдар килгәнсе ҡәнғәниҙәр табынған илаһтарҙың береһе, «әфәнде, хужа» тигән мәғәнәлә. Бында ҡалған ерле халыҡ ыңғайына аҙаҡ исраилдар ҙа йыш ҡына Бәғелгә табыныр булған. Был Аллаға ҡаршы ҡылынған иң ҙур енәйәт һаналған.

Хакимдар 2:13; 10:6; І Батшалар 7:3-4; 12:10; Римдарға 11:4

Бәғел-Зевув, Бәғел-Зевул – Иҫке Ғәһедтән белеүебеҙсә, Бәғел-Зевул пелештиҙәр ҡалаһы Ғәҡрондың илаһы булған. Был һүҙҙең мәғәнәһе «ҡеүәтле хужа» тигәнде аңлатһа ла, исраилдар көлөп был илаһты «Бәғел-Зевув», йәғни «себендәр хужаһы» тип атай. Яңы Ғәһед ваҡытында инде Иблис исемдәренең береһе булараҡ ҡулланыла башлай. Уны яуыз рухтар башлығы тип һанайҙар.

ІV Батшалар 1:6; Лукас 11:15

Галилея – Фәләстиндең төньяҡ өлөшө. Быуаттар һуҙымында был өлкәлә ситтәр хакимлыҡ итә, шуға унда йәһүд булмағандар күп була. Галилеяның Назара ҡалаһында Ғайсаның бала һәм үҫмер сағы үтә. Ошонда, Галилеяла, Ул күп төрлө мөғжизәләрен ҡыла.

Ишағыяһ 9:1; Йушағ 20:7; Маҫҫайос 4:23

Гонаһ – Алла ҡануны талаптарын боҙоу, Алланы тыңламау һәм Уға буйһонмау. Иҫке Ғәһедтә гонаһ ҡылған кеше ҡорбан килтерергә тейеш була.

Башланмыш 4:7; 18:20; Сығыу 29:10-14; Маҫҫайос 3:6; Римдарға 3:20

Гонаһтарҙан пакланыу, йолоп алыу –

1. Аллаға килтерелгән ҡорбандар аша гонаһтарҙан ҡотолоу, ғәйепте юйыу. Әлеге ғәмәл Алла менән ҡорбан килтергән кеше араһындағы бәйләнеште яңынан тергеҙгән. Йәһүдсә «ҡаплау» тигәнде аңлата, йәғни йоланы башҡарған кеше гонаһтарҙы юя, ҡаплай.

Левиҙәр 1:3-4; Римдарға 3:25

2. Йолоп алыу – тейешле түләү кертеп, бер кешене йә тотош халыҡты ҡоллоҡтан, әсирлектән ҡотҡарыуҙы аңлата. Инжилдә яҙылғанса, кешелекте гонаһ хакимлығы нан азат итер өсөн түләнгән хаҡ – Ғайса Мәсихтең ҡорбан булып үлеүе.

Ҡанун 7:8; Маҫҫайос 20:28

Гонаһтарҙан пакланыу көнө – Көҙ башында Ҡыуыш байрамы алдынан уҙғарыла торған был байрам көнөндә исраилдар эшләмәгән, ураҙа тотҡан. Үҙҙәрен һәм халыҡты гонаһтан арындырыу, Алла сатырын һәм ундағы ҡорбан усағын пакландырыу өсөн, ҡаһиндар тейешле ҡорбандар килтергән.

Левиҙәр 16; 23:27

Грек теле – Ғайса Мәсих заманында Урта диңгеҙ буйындағы илдәрҙә аралашыу теле. Яңы Ғәһед, йәғни Инжил, грек телендә яҙылған.

Ғанаҡтар – Исраилдарға тиклем Ҡәнғән ерендә йәшәгән халыҡтарҙың береһе. Улар оҙон буйлы һәм бәһлеүән кәүҙәле, күп һанлы була.

Ҡанун 9:2; Йушағ 11:21-22

Ғаштароҫ – йәһүдсә «Ашторет». Ҡәнғәниҙәрҙә мөхәббәт, уңыш-үрсем һәм һуғыш алиһәһе.

Хакимдар 2:13

Ғибәҙәтхана – дини йорт. Яңы Ғәһедтә йәһүдтәрҙең бергәләп доға ҡылырға, Изге Яҙманы уҡырға һәм дини йолаларҙы өйрәнергә йыйылған урыны. Йыйылыш мәлендә ғибәҙәтханала хатта ябай ҡатнашыусы ла Изге Яҙманан өҙөк уҡып, йыйылған халыҡҡа уны аңлата алған. Алла йортонан айырмалы рәүештә, ғибәҙәтханаларҙа ҡорбан килтерелмәгән. Йәһүдтәр йәшәгән һәр ҡалала берәү булһа ла ғибәҙәтхана булған.

Хакимдар 9:46; Маҫҫайос 4:23; Лукас 4:16-21

Ғиври (еврей) – Килеп сығышы билдәһеҙ боронғо һүҙ. Исраилдарҙы этник төркөм булараҡ билдәләй.

Башланмыш 14:13; Сығыу 1:15-16; Филиппойҙарға 3:5-6

Ғилғәд – Махирҙың улы, Менашшеның ейәне. Иордандан көнсығыштағы таулы өлкә лә Ғилғәд тип аталған. Исраилдың бер өлөшө булған был ерҙәрҙе Рәүвән, Ғад ырыуҙары һәм Менашшеның ярты ырыуы биләй.

Башланмыш 31:20-25; Ҡанун 3:13-15

Ғедән баҡсаһы – Тәүге кешеләр Алла менән аралашып йәшәгән матур баҡса. Уны ожмах тип тә йөрөтәләр. Алланың әйткәнен һанға һуҡмағас, Әҙәм менән Һауа баҡсанан ҡыуыла һәм ауыр хеҙмәт башҡарып, ауырыуҙар кисереп йәшәргә мәжбүр ителә, үлемһеҙлектән мәхрүм була. Ожмах тигәндә, Алла менән бергә хозур һәм вайымһыҙ, мәңге дауам итәсәк тормошта йәшәү күҙ уңында тотола.

Башланмыш 2:8-10; Ишағыяһ 51:3; Зөлкифел 36:35; Лукас 23:43; Асылыш 2:7

Дан, шөһрәт – «Алла шөһрәте», «Раббының шөһрәте» тигән төшөнсә Алланың бөйөклөгөн аңлата. Тәүраттан мәғлүм булыуынса, ҡайһы бер осраҡтарҙа Алланың шөһрәте исраилдарға яҡты нур, ут-ялҡын, төтөн рәүешендә күренгән. Ғайса Мәсихтең тормошонда Алла шөһрәте Мәсихтең тыуыуында, Ул ҡылған мөғжизәләрҙә, арҡысаҡтағы үлемендә һәм терелеүендә сағыла.

Сығыу 16:10; Лукас 2:9; 9:32-32; Яхъя 17:5

Дауыт – Шаулдан һуң икенсе һәм иң күренекле Исраил батшаһы, тәхеткә б.э.т. мең йыл тирәһе элек ултыра. Дауыт Исраилды бөйөк дәүләткә әүерелдерә, ә Йәрүсәлимде уның баш ҡалаһы яһай. Ул шулай уҡ оҫта һуғышсы һәм бөйөк шағир, Иҫке Ғәһедтәге Аллаға мөрәжәғәт ителгән йырҙар – Зәбүр китабы авторҙарының береһе. Тоғро хеҙмәте өсөн Алла уның нәҫелен генә Исраилдың батшалары итергә вәғәҙә бирә. Исраил пәйғәмбәрҙәре Ғайса Мәсихтең Дауыт тоҡомонан буласағын алдан әйткән. Шуға ла Ғайсаны Дауыт Улы тиҙәр.

І Батшалар 17:12-58; ІІ Батшалар 7; Зәбүр 88:4-5; Маҫҫайос 22:41-45

Дауыт ҡалаһы – Йәрүсәлимдең боронғо өлөшө, Сион тауы битләүендә төҙөлгән ҡәлғә. Лукас бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙә Бейт-Ләхәмде лә, Дауыт шунда тыуғанға күрә, Дауыт ҡалаһы тип атайҙар.

ІІ Батшалар 5:6-9; Лукас 2:11

Дауыт Улы – Туранан-тура Дауыт батшаның тоҡомо. Шулай тип йәһүдтәр ергә килергә тейеш Мәсихте атай, сөнки улар Мәсихтең Дауыт батша тоҡомонан булырына ышанған.

Йермеяһ 23:5; Маҫҫайос 1:20; Маркус 10:47; Лукас 20:41-44

Доға ҡылыу – Иҫке Ғәһед тә, Инжил, йәғни Яңы Ғәһед тә доғаның ике төрөн белә: шәхси – кеше Аллаға үҙ һүҙҙәре менән мөрәжәғәт итә, Уны данлай, рәхмәтен белдерә йә ярҙам һорай. Икенсеһе – тейешле урында (Алла йортонда йә ғибәҙәтханала) һәм тейешле ваҡытта билдәле бер өлгө буйынса күмәкләп ҡылынған доға.

ІІ Батшалар 7:18-29; Зәбүр 6:10; 140:2; Маҫҫайос 6:7-13; 21:22; Ғәмәлдәр 3:1

Зәбүр – Йәһүд телендәге 150 дини йыр Иҫке Ғәһедтең айырым китабына – Зәбүргә тупланған. Был китапты Дауыт батшаның исеме менән бәйләйҙәр, сөнки ундағы йырҙарҙың күбеһен шәхсән үҙе яҙған тип һанала. Уларҙың ҡайһыларында Алланың тоғро мөхәббәте һәм мәрхәмәте данлана, Уға рәхмәт белдерелә, икенселәрендә ярҙам һорала. Иманлылар элек-электән доға ҡылғанда Зәбүр йырҙарын йырлай.

Зәбүр 4:1; Лукас 20:42; Эфестарға 5:19

Зәйтүн – Мәңге йәшел ағас, бейеклеге 10 метрға етә, оҙаҡ йәшәй һәм емеш биреүҙән туҡтамай.

Римдарға 11:17

Зәйтүн майы – Зәйтүн емешенән һығып алынған май. Боронғо Исраилда зәйтүн майын яҡтыртҡыстарға яғыулыҡ итеп һалғандар; яраны, тире ауырыуҙарын дауалағанда ҡулланғандар. Ҡайһы берҙә, хуш еҫ сығып торһон өсөн, төтәҫләү майҙарына ҡушҡандар, сәстәренә, тәндәренә һөрткәндәр. Зәйтүн майын кемделер батшалыҡҡа мәсехләгәндә, ҡаһин йә пәйғәмбәр хеҙмәтенә алғанда ҡулланғандар һәм дини йола буйынса пакландырыр өсөн изге әйберҙәргә ҡойғандар.

Башланмыш 28:18; Сығыу 29:7; 35:28; Ҡанун 24:20; Маҫҫайос 25:3-4, 8-9

Зәйтүн тауы – Йәрүсәлимдең көнсығыш диуары яғындағы тәпәш тау. Унан бөтә ҡала ус төбөндәгеләй күренгән. Тау итәгендәге зәйтүн баҡсаһында күп ваҡиғалар булған. Мәҫәлән, Зөлкифел ҡаланан Раббының шөһрәте киткәнен ошонан күргән, Ғайса Мәсих ахырызаман тураһында ошонда бәйән иткән һәм ошо тауҙан күккә ашҡан.

Зәкәрьяһ 14:4; Маҫҫайос 24:3; 26:30; Ғәмәлдәр 2:9-12

Иблис – Грекса «диаболос», «хәйләкәр, алдаҡсы» тигәнде аңлата. Яуыз рухтарҙың башлығы һәм Алланың дошманы. Изге Яҙмалағы бүтән исемдәре – шайтан, Бәғел-Зевув. Асылыш китабында уның бер ваҡыт тулыһынса еңеләсәге һәм юҡ ителәсәге тураһында һөйләнелә.

І Йылъяҙма 21:1; Әйүп 1:6-8; Маҫҫайос 4:10

Ибрам/Ибраһим – Тәүге исеме – Ибрам, Ибраһим тигән яңы исемде Алла уға аҙаҡ бирә. Алла Ибраһим менән килешеү төҙөй, уға Ҡәнғән еренә күсеп ултырырға бойора. Ул ерҙе Алла Ибраһимдың күп һанлы тоҡомона бирергә вәғәҙә иткән була. Ибраһим менән ҡатыны Сараға улдары Исхаҡтың тыуғанын оҙаҡ көтөргә, төрлө һынауҙар аша үтергә тура килә. Ибраһимдың, Исхаҡтан тыш, Сараның хеҙмәтсеһе Хәжәрҙән Исмәғил исемле улы тыуа. Шулай Ибраһим исраилдарҙың ата-бабаһы булып китә. Изге Яҙмала ул Алланың барлыҡ бойороҡтарын һүҙһеҙ үтәргә әҙер тоғро улан итеп күрһәтелгән.

Башланмыш 11:27–12:9; 15:1-21; 17:5; Римдарға 4; Ғивриҙәргә 11:8-19

Изге икмәк – Раббы хозурына махсус өҫтәлгә һалынған ун ике сөсө икмәк. Был икмәктәрҙе бер аҙнанан яңыларына алыштырғандар. Өҫтәлдән алынған икмәкте ҡаһиндарға ғына ашарға рөхсәт ителгән.

ІІІ Батшалар 7:48; Маҫҫайос 21:42; Римдарға 10:11

Изге Рух – Алла Рухы. Боронғо йәһүд һәм грек телдәрендә «рух» һүҙенең – «һулыш», «ел» тигән мәғәнәләре лә бар. Иҫке Ғәһедтә Алла Рухы – һәр нәмәне бар итеүсе, бөтә тереклекте йәшәтеүсе, һаҡлап тороусы көс. Унан тыш кешегә аңлау ҡеүәһе бирә, һәләт менән бүләкләй һәм Алла хеҙмәтенә саҡыра. Алла Рухы айырым берәүгә йә кешеләр төркөмөнә иңгән, уларға пәйғәмбәрлек һәләте биргән. Уға Аллалағы бөтә сифаттар хас. Ғайса Мәсих тә донъяға әҙәм затының ғәмәле менән түгел, ә Алла Рухының ҡөҙрәте менән килә. Ғайсаға Изге Рух һыуға сумдырылған саҡта иңә. Изге Рух Илленсе көн байрамында илселәргә лә иңә. Яңы Ғәһедтән, йәғни Инжилдән күренеүенсә, уны Ғайса Мәсихкә инаныусылар ҙа ҡабул итә. Изге Рух аша кеше яңы тормошҡа килә, Алла уны балаһы итеп ҡабул итә.

Башланмыш 1:2; Зәбүр 50:13; Маҫҫайос 1:18; 3:16; Ғәмәлдәр 2:1-5; Галаттарға 5:22-23

Изге сатыр, Килешеү сатыры, Осрашыу сатыры – Алла бойороғо буйынса эшләнгән, исраилдар сүлде гиҙгән саҡта күсереп йөрөтөлгән ҙур сатыр. Ул ҡаһиндарҙың аралашсылығы ярҙамында исраилдарҙың Алла менән осрашыу, Аллаға ғибәҙәт ҡылыу урыны булған. Сатырҙа Килешеү һандығы һаҡланған; исраилдарҙың тупламында ул Алланың йорто тип һаналған. Сөләймән Йәрүсәлимдә Алла йортон төҙөгәнсе, исраилдар нәҡ шул Изге сатыр алдында Аллаға табынған һәм ҡорбан килтергән.

Сығыу 26:1-37; 27:21; Иҫәп 1:50; Ғәмәлдәр 7:44; Ғивриҙәргә 8:2-5

Изге Яҙма, Иҫке Ғәһед, Яңы Ғәһед – Яңы Ғәһедтә, йәғни Инжилдә Иҫке Ғәһед китаптары шулай аталған. Ваҡыт үтеү менән, Яңы Ғәһед яҙылып донъя күргәс, уны ла «Изге Яҙма» төшөнсәһенә индергәндәр.

Левиҙәр 6:18; 11:44-45; Ишағыяһ 6:3; Маркус 1:24; Римдарға 1:7

Изге, мөҡәддәс – «Изге» һүҙенең мәғәнәһе – «айырып алынған». Изге Яҙмала был һүҙ иң тәүҙә Аллаға ҡағылышлыны аңлата. Аллаға бағышланған бөтә нәмәне – Алла йортон, ғибәҙәт ҡылыу әйберҙәрен һәм Уға табынған кешеләрҙе (Иҫке Ғәһедтә – Исраил халҡы, Яңы Ғәһедтә – имандаштар берҙәмлеге) һыҙатлай.

Сығыу 25:30; Левиҙәр 24:5-9; Маҫҫайос 12:1-4

Илсе – грекса «апостолос». Боронғо грек телендәге был һүҙҙең мәғәнәһе – «ебәрелгән кеше, хәбәр илтеүсе». Тәү сиратта был исем менән Ғайса Мәсих менән гел бергә йөрөгән иң яҡын ун ике шәкертен атайҙар. Ғайса, Үҙ исеменән һөйләргә вәкәләт биреп, уларҙы Алла хеҙмәтен башҡарырға халыҡ араһына сығарып ебәрә. Был вазифа кешегә ҙур яуаплылыҡ һалған, шулай уҡ бик абруйлы һаналған.

Маҫҫайос 10:1-20; Ғәмәлдәр 14:14

Иман – Аллаға инаныу, Алла биргән вәғәҙәләрҙең үтәлеренә ышаныу, Уның ихтыярын ҡабул итеп, юлынан барырға әҙер булыу. Инжилдә Ғайса Мәсихте Раббы һәм Ҡотҡарыусы итеп таныу – имандың төп өлөшө.

Ғивриҙәргә 11

Имандаштар берҙәмлеге, берҙәмлек – Бер тирәлә йәшәп, Аллаға табыныу, Изге Яҙманы өйрәнеү һәм аралашыу өсөн даими йыйылып торған Ғайса Мәсихкә инаныусылар йәмғиәте. Был һүҙ урындағы берҙәмлеккә генә түгел, донъяла Ғайса Мәсихкә инанған барлыҡ кешеләргә лә ҡағыла.

Маҫҫайос 16:18; Ғәмәлдәр 8:1; 20:28; Римдарға 16:4

Инжил (Яңы Ғәһед) – Б.э. І быуатының икенсе яртыһында боронғо грек телендә яҙылған, Ғайса Мәсихтең тормошо һәм тәғлимәте тураһында бәйән иткән дүрт «Һөйөнөслө хәбәр», «Илселәрҙең ғәмәлдәре», «Асылыш» китаптарынан һәм хаттарҙан торған тупланма. Тәүҙә Уның тормошон һүрәтләгән дүрт китап ҡына ошо исемде йөрөтһә, аҙаҡ тотош йыйынтыҡ «Инжил» тип атала башлай.

Исраил – Яҡуптың Алла биргән икенсе исеме. Иҫке Ғәһедтә Яҡуптың ун ике ырыуҙан торған тоҡомо Исраил халҡы тип йөрөтөлә. Сөләймәндең вафатынан һуң Исраил батшалығы икегә бүленә һәм ун ырыуҙан торған төньяҡ батшалыҡ барлыҡҡа килә. Иҫке Ғәһедтең ҡайһы бер яҙмаларында «Исраил» һүҙе бына ошо төньяҡ батшалыҡҡа ҡарата әйтелә, ә Яңы Ғәһедтә йыш ҡына Исраил халҡын һәм ерҙәрен, Фәләстинде аңлата.

Башланмыш 32:24-30; 35:9-12; Лукас 24:21; Ғәмәлдәр 5:31

Иҫке Ғәһед – Изге Яҙманың беренсе өлөшө. Атама килешеү төшөнсәһенә бәйле (Ҡарарға: «Килешеү»). Исраил халҡы Мысырҙан сыҡҡас, Алла Синай тауында улар менән килешеү төҙөй. Килешеүҙең мөһим өлөшө – ҡанун. Тәүрат, Зәбүр һәм Пәйғәмбәрҙәр китаптарын үҙ эсенә алған Иҫке Ғәһед йыйынтығы быуаттар дауамында төрлө кешеләр тарафынан яҙылып, Инжил, йәғни Яңы Ғәһед менән бергә Изге Яҙманы тәшкил итә.

Йөҙөм ағасы – Фәләстиндә таралған үҫемлек. Емештәре бик тәмле һәм туҡлыҡлы булғанға тыныс, мул тормош билдәһе һаналған. Шулай уҡ йөҙөм ағасы Исраил халҡын символлаштыра.

Иҫәп 13:24; ІІІ Батшалар 4:25; Ишағыяһ 5:1-7; Яхъя 15:1

Йөҙөм һыҡҡыс – Йөҙөм иҙеү өсөн ҡаяла уйып яһалған тишекле соҡор. Ғәҙәттә йөҙөмдө аяҡ менән иҙгәндәр һәм сыҡҡан һут ошо тишек аша аҫтағы бәләкәйерәк соҡорға һығылып ағып төшкән.

Хакимдар 6:11; Ишағыяһ 63:3; Маҫҫайос 21:33

Йәриә – Ир кеше енси бәйләнешкә инер өсөн өйөндә йәшәткән ҡатын. Йәриәнең билдәле бер хоҡуҡтары булған: ул ҡолиәнән юғарыраҡ, ир ҡатынынан түбәнерәк торған.

Башланмыш 22:24

Йәрүсәлим – Дауыт менән Сөләймән батшалыҡ иткән дәүерҙә Исраилдың баш ҡалаһы булып китә. Йәһүҙә тауҙары битләүендә урынлашҡан. Сөләймәндең вафатынан һуң Йәһүҙәнең – көньяҡ батшалыҡтың баш ҡалаһы була. Б.э.т. 586 йылда ул бабилдар тарафынан ҡыйратылып, б.э.т. 538 йылдан б.э.т. 445 йылға тиклем арала аяҡҡа баҫтырыла. Б.э.т. 332 йылдан грек ҡалаһына әүерелгән ҡала, б.э.т. 63 йылда римдар ҡулына күсә. Б.э. 70 йылында, йәһүдтәр менән римдар һуғышы осоронда, тулыһынса емертелеп, аҙаҡ ҡабаттан аяҡҡа баҫтырыла.

ІІ Батшалар 5:9; Ишағыяһ 2:2-3; Лукас 21:20-24; Асылыш 21:2

Йәһүд теле – Иҫке Ғәһед китаптары башлыса боронғо йәһүд телендә яҙылған. Боронғо йәһүд һәм арами телдәре – ҡәрҙәш телдәр. Вавилон (Бабил) ҡоллоғо осоронан (б.э.т. VІ быуаттан) боронғо йәһүд телен арами теле ҡыҫырыҡлай башлай. Ғайса Мәсих заманында йәһүдтәр арами телендә һөйләшкән, ә боронғо йәһүд теле Изге Яҙма теле булараҡ һаҡланған.

Нөхәмияһ 8:8; Лукас 23:38

Йәһүҙә –

1. Яҡуптың ун ике улының береһе, ырыу башлығы (Дауыт менән Сөләймән батшалар ҙа, Ғайса Мәсих тә Йәһүҙә ырыуынан).

Башланмыш 29:35

2. Йәһүҙә тоҡомо, йәһүҙиҙәр йәшәгән ил, көньяҡ батшалыҡ.

ІІ Батшалар 2:4; Лукас 2:4; 11; Ғивриҙәргә 7:14

Йәһәннәм – Инжилдә был термин кешеләрҙе гонаһтары арҡаһында ташлай торған урын өсөн ҡулланыла. «Йәһәннәм» тигәнде аңлатҡан грек һүҙе «Ге-Һинном» («Йәһәннәм үҙәне») тигән йәһүд атамаһынан барлыҡҡа килгән. Был үҙән Йәрүсәлимдән көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Борон унда Бәғел менән Мөләх илаһтарға табынғандар, йыш ҡына ҡорбанға тере кешене килтергәндәр. Йәһүҙә батшаһы Йошияһ бындай ҡорбандарҙы тыйһа ла, мәжүсилек культы юҡҡа сыҡмаған. Йермеяһ пәйғәмбәр Йәрүсәлим халҡын ошо үҙәндә дошмандары ҡырып һаласаҡ һәм улар күмелмәйенсә ятып ҡаласаҡ тип пәйғәмбәрлек ҡыла. Ишағыяһ пәйғәмбәр ҙә, бәлки, мәңге һүнмәҫ ут янған аныҡ бер урынды һүрәтләгәндә, ошо үҙәнде күҙ уңында тотҡандыр. Шуға ла йәһәннәм тигәндә гонаһлыларҙы язалау урыны – йәһәннәм уты булып күҙ алдына баҫҡан.

Йушағ 15:8; Ишағыяһ 66:24; Йермеяһ 19:6-9; Маҫҫайос 5:22; 10:28

Кемош – Моавтар табынған мәжүси илаһ.

ІІІ Батшалар 11:7

Килешеү – Алла менән кешеләр араһында төҙөлгән килешеү Изге Яҙмала төп урынды биләй. Синай тауында Алла Муса пәйғәмбәр аша бөтә Исраил халҡы менән килешеү төҙөй. Һәр яҡ, иңенә аныҡ бурыстар алып, вәғәҙәләр бирешә. Алла исраилдарҙы фатихаларға һәм уларҙы дошмандарынан ҡурсаларға һүҙ бирһә, тегеләре үҙ сиратында Аллаға тоғролоҡ һаҡларға, Уның ихтыярын үтәргә тейеш була. Пәйғәмбәрҙәр Алла менән кешеләр араһында яңы килешеү төҙөләсәге тураһында ла алдан әйтеп ҡалдыра. Һөйөнөслө Хәбәрҙә был килешеүҙең Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүе аша төҙөлөрө бәйән ителә.

Башланмыш 9:9-17; 15:18-21; Сығыу 6:4; Зәбүр 88:4-5; Маҫҫайос 26:28; Ғәмәлдәр 3:25

Килешеү һандығы – Исраилдар өсөн изгеләрҙән-изге әйбер: ағастан эшләнеп, алтын ялатылған, ҡапҡасына кируб һындары ҡуйылған изге һандыҡ. Унда Алланың Ун бойороғо яҙылған таҡтаташтар һаҡланған. Һандыҡ тәүҙә Изге сатырҙың, Алла йорто төҙөлгәс, уның Иң мөҡәддәс бүлмәһендә торған.

Сығыу 25:10-21; Ғивриҙәргә 9:4; Асылыш 11:19

Кируб – русса «херувим». Алла хеҙмәтендәге Уға айырыуса яҡын күк заттары. Еврейҙар уларҙы Алла ултырған ике тәгәрмәсле арбаны һөйрәгән иҫ киткес ҙур кәүҙәле ҡанатлы зат итеп күҙ алдына килтергән. Кируб һындары Килешеү һандығының ҡапҡасына урынлаштырылған.

Башланмыш 3:24; Сығыу 25:18-22; Зөлкифел 9:3; Ғивриҙәргә 9:5

Күренмеш – Иҫке Ғәһедтә Алланың күренештәр ебәреп кешеләргә мөһим әйберҙәрҙе белдереүе башҡорт телендә «күренмеш» тип алынды. Ул ябай ғына күреүҙе түгел, ә тәрән рухи тойоуҙы аңлата. Яңы Ғәһедтә Алла, кешегә төш йә күренмештәр аша күренеп, доғаларҙа әйтелгән үтенестәргә яуаптар бирә, илселәренә, шәкерттәренә бойороҡтарын еткерә һәм юл күрһәтә.

І Батшалар 3:1-15; Ғовадъяһ 1:1; Ғәмәлдәр 7:55-56; 10:3-6, 11-16; 16:9; 18:9

Ҡамышлы диңгеҙ – Был атама боронғо йәһүд теленән һүҙмә-һүҙ тәржемә. Ҡайһы диңгеҙ тураһында һүҙ барғанын әйтеүе ҡыйын, ул Сүәйс (Суэц) йәки Акаба ҡултығы ла булырға мөмкин. Яңы Ғәһедтә Ҡыҙыл диңгеҙ тип бирелә. Мысырҙан сыҡҡан саҡта, Исраил халҡы ошо диңгеҙ аша үтә.

Сығыу 10:19; І Коринҫостарға 10:1

Ҡанун – йәһүдсә «тора». Исраил халҡына Муса пәйғәмбәр аша бирелгән Алла ҡануны. Ҡанундар һәм уларҙың бирелеү тарихы Изге Яҙманың тәүге биш китабында – Тәүратта тупланған. Ҡанун исраилдарҙың йәмғиәттәге көнкүрешен һәм дини тормошон көйләй, яҡшылыҡ, ғәҙеллек ҡағиҙәләрен урынлаштыра. Яңы Ғәһедтә илсе Паулус кешеләрҙең ҡанунды тулыһынса үтәй алмаясағын, ҡанун кешеләрҙе ҡылған гонаһтары өсөн бирелгән язанан ҡотҡара алмаясағын әйтә. Шуға күрә Яңы Ғәһедтә ҡанун Алла мәрхәмәтенә ҡаршы ҡуйыла. Илсе Паулус яҙғанса, Ғайса Мәсих ҡанундың маҡсатын ғәмәлгә ашыра.

Башланмыш 26:4-5; Сығыу 24:12; Маҫҫайос 5:17; Римдарға 2:12-13, 25; 3:20; 10:4

Ҡанун белгесе – Алланың Муса аша биргән ҡануны буйынса белгес. Ул ҡанунды күсереп яҙыу, өйрәнеү, ҡулланыу менән шөғөлләнгән, шулай уҡ уны халыҡҡа аңлатҡан. Ҡанун белгестәрен йәһүд йәмғиәтендә ихтирам иткәндәр.

Маҫҫайос 23:23; Лукас 10:25

Ҡапҡа, ҡала ҡапҡаһы – Боронғо ҡалалар ғәҙәттә ҡалын диуарҙар менән уратып алынған булған. Зөлкифел китабының 40-сы бүлегенән күренеүенсә, ҡапҡалары ябай түгел: унда бүлмәләр урынлашҡан булырға мөмкин. Ҡапҡа алдындағы асыҡ майҙан төрлө йыйындар, осрашыуҙар, килешеүҙәр төҙөү өсөн иң уңайлы урын һаналған. Йәмғиәттән ҡыуылған кешеләр, мәҫәлән, махау сирлеләр, ҡапҡанан тышта йәшәргә тейеш булған. Ғайса Мәсихте лә ҡаланан ситкә сығарып арҡысаҡҡа ҡаҙаҡлағандар.

Башланмыш 23:10-11, 17-18; Рут 4:1-11; ІІ Батшалар 18:24; ІV Батшалар 7:3; Зөлкифел 40:6-16; Ғивриҙәргә 13:12

Ҡаһин – Изге сатырҙа һәм Йәрүсәлим ҡорамында хеҙмәт итеү, ҡорбан килтереү өсөн яуаплы кеше. Ҡаһинлыҡты тик Һарун нәҫеле генә башҡарған. Ҡаһиндар 12 төркөмгә бүленгән һәм алмашлап хеҙмәт алып барған, уларға левиҙәр ярҙам иткән. Уларға баш ҡаһин етәкселек иткән. Изге сатырға, аҙағыраҡ Алла йортона ҡаһиндар менән левиҙәр генә инә алған.

Сығыу 30:30; І Йылъяҙма 23:32; Маҫҫайос 8:4; Лукас 1:8-9

Ҡорбан усағы – Ҡорбанға килтерелгән хайуанды тотош килеш йә өлөшләтә яндыра торған махсус ҡоролма-урын. Ҡорбан усағын ғәҙәттә таштан төҙөгәндәр, ә күсереп йөрөтмәле Изге сатыр янындағыһын ағас һәм металл ҡулланып эшләгәндәр. Хуш еҫле үләндәр төтәтеү өсөн тимерҙән бәләкәй ҡорбан усаҡтары ла булған.

Башланмыш 8:20; Левиҙәр 1:5; Маҫҫайос 5:23-24

Ҡорбандар һәм саҙаҡалар –

1. Гонаһ ҡорбаны. Раббының бойороҡтарына ҡаршы эшләгән кешене гонаһынан паклар һәм ярлыҡатыр өсөн килтерелгән.

Левиҙәр 4:2-35; Ғивриҙәргә 10:26

2. Ғәйеп ҡорбаны. Аллаға йәки башҡа берәйһенә ҡаршы гонаһ ҡылған кешенән ғәйепте алып ташлау маҡсатында салынған.

Левиҙәр 5:14-19; 6:1-7

3. Икмәк саҙаҡаһы. Был осраҡта мал салынмаған. Икмәк саҙаҡаһын уңыш өсөн рәхмәт билдәһе итеп Аллаға бүләккә алып килгәндәр. Саҙаҡа сей йә ҡурылған бойҙайҙан йәиһә май, ладан, тоҙ ҡушып бешерелгән бойҙай ононан торған.

Левиҙәр 2:1-16

4. Татыулыҡ ҡорбаны. Алла менән яҡшы мөнәсәбәтте һаҡлап ҡалыу, татыулыҡты тергеҙеү билдәһе итеп килтерелгән. Малды салғандан һуң бер өлөшө ҡорбан усағында яндырылған; ҡалғанын ҡорбан килтергән кеше менән ғаиләһе һәм ҡаһин ашаған.

Левиҙәр 3:1-17; ІІІ Батшалар 9:25

5. Тотош яндырыу ҡорбаны. Ҡорбандың иң мөһим төрө һаналған. Уны, башҡа төр ҡорбандарҙан айырмалы, ҡорбан усағында тотошлайы менән яндырғандар. Уның төтөнө, күккә күтәрелеп, Алланың күңелен хушландыра тип һанағандар.

Башланмыш 8:20; 22:2; Левиҙәр 1:2-17; Маркус 12:33

6. Түкмә ҡорбан. Аллаға ҡорбан итеп алып килгән шарапты йәки майҙы ҡорбан усағына ҡойор булғандар. Инжилдә илсе Пау лус үҙенең үлемен ошондай ҡорбан менән сағыштыра.

Башланмыш 35:14; Левиҙәр 23:13; ІІ Тимоҫеусҡа 4:6

7. Үҙ ихтыяры менән (нәфел буйынса) килтерелгән ҡорбан. Емеш, ашлыҡ, шарап, май, хуш еҫле матдәләр теләк буйынса ҡорбан итеп килтерелгән.

Сығыу 35:29; Левиҙәр 22:23; Ғөзәйер 3:5

Ҡорбан, ҡорбан килтереү – Ҡылған гонаһтарынан пакланыр өсөн исраилдар үгеҙ, һарыҡ, кәзә йә күгәрсенде ҡорбанға килтергән. Уны өлөшләтә йә тотош килеш ҡорбан усағында яндырғандар. Хайуандан тыш икмәк, шарап, зәйтүн майы, яңы уңыштың беренсе емештәрен саҙаҡа итеп килтергәндәр. Уларҙың һәр береһе айырым әһәмиәткә эйә булған һәм башҡарылыу тәртиптәре Тәүратта бирелгән. Инжилдә Ғайса Мәсихтең арҡысаҡтағы үлеме тотош кешелектең гонаһтары өсөн килтерелгән ҡорбан итеп һүрәтләнә.

Левиҙәр 1:2-17; ІІІ Батшалар 9:25; Ғивриҙәргә 10:1-14

Ҡотҡарыусы – Изге Яҙмала «ҡотҡарыу» һүҙе Алланың айырым бер кешегә йә тотош халыҡҡа ярҙамын, дошмандарынан, ауырыуҙарҙан, хәүефтәрҙән ҡотҡарыуын аңлата. Шуға ла йыш ҡына Алланы Ҡотҡарыусы тип атайҙар. Ҡотҡарылыу шулай уҡ гонаһ хакимлығынан ҡотолоп, мәңгелек тормош алыу мөмкинлеген дә биргән. Инжилдән күренеүенсә, Ғайса Мәсихте Алла бар халыҡтар өсөн Ҡотҡарыусы иткән.

Сығыу 14:13; Зәбүр 16:7; Маркус 15:31; Лукас 1:76-77; 2:11; Римдарға 1:16

Ҡулдарҙы ҡуйыу – Дини йола: кешенең башына ҡулдарҙы ҡуйып, Алланан уға фатиха һорап доға ҡылғандар. Ошо рәүешле кешегә Изге Рух бүләк итеүен, ауырыуҙарҙан һауыҡтырыуын йәки ниндәйҙер бер рухи һәләттәр бирелеүен һорағандар. Шулай уны мөһим бер хеҙмәткә ҡуя алғандар. Бынан тыш, ҡулдарҙы ҡуйыу аша яуаплылыҡ йә ғәйеп тапшырылған (кешегә генә түгел, хайуанға ла – мәҫәлән, кәзә тәкәһенә гонаһтар йөкмәтелгән).

Сығыу 29:15; Левиҙәр 16:21-22; 24:14; Ҡанун 34:9; Маркус 6:5; 10:13-16; Ғәмәлдәр 8:17

Ҡәнғән – Хам улы Нухтың ейәндәренең береһе. Урта диңгеҙ менән Иордан йылғаһы араһында урынлашҡан, баштан уҡ ҡәнғәниҙәр йәшәгән биләмәнең исеме лә. Был ерҙе Алла Ибраһимға һәм уның нәҫеленә вәғәҙәләй. Әкренләп Ҡәнғәнде исраилдар баҫып ала.

Башланмыш 9:18; 12:5-7; Сығыу 6:4; Ғәмәлдәр 13:19

Ладан – Экзотик үҫемлектең киптерелгән сайыры. Уны яндырғанда хуш еҫле төтөн тарала.

Сығыу 30:34; Маҫҫайос 2:11

Левиҙәр – Леви ырыуы кешеләре. Леви Яҡуптың өсөнсө улы булған. Алла бойороғо буйынса, Леви ырыуынан Һарундың вариҫтары ғына ҡаһин итеп ҡуйыла алған. Леви ырыуына ҡарағандарҙың ҡалғандары Алла йортонда эштәр башҡарған, ҡаһиндарға ярҙамлашҡан, ҡанунды өйрәнеп, уны халыҡҡа аңлатыу менән шөғөлләнгән. Төп эштәре Алла йортондағы хеҙмәт булғанға күрә, уларға ер бирелмәгән. Уның урынына левиҙәр башҡа Исраил ырыуҙарының биләмәләрендәге уларға тәғәйен баҫыуҙар һәм ҡалалар менән файҙалана алған.

Сығыу 28:1; Иҫәп 18:20-21; 35:2-7; Яхъя 1:19

Ливан – Төньяҡ Фәләстиндәге кедр урмандары һәм һыу сығанаҡтары менән дан тотҡан тау һырты, Сүриәләге иң бейек тауҙар теҙмәһе. Сөләймән батша үҙенең һарайын һәм Йәрүсәлимдәге Алла йортон Ливан урманындағы ағастан төҙөгән.

Йушағ 1:4; ІІІ Батшалар 5:6-10; Зөлкифел 17:2-3

Мадай – (Мидия) Хәҙерге Ирандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡеүәтле батшалыҡ. Б.э.т. 612 йылда мадайҙар Ашшурҙың баш ҡалаһы Ниневене ҡыйрата. Шунан һуң фарсылар менән Фарсы империяһында хакимлыҡ итә, шуға ла ундағы ҡанундар «Мадай һәм Фарсы ҡанундары» тип йөрөтөлгән.

Эстер 1:19; Даниил 8:20-21

Майағас – Хуш еҫле үлән. Таҙарыныу йолаһын башҡарғанда уны ҡорбан малының ҡанына йә махсус әҙерләнгән һыуға манып алғандар ҙа кешегә йә әйбергә һирпкәндәр.

Сығыу 12:22; Левиҙәр 14:4; Ғивриҙәргә 9:19

Майҙә – Боронғо Исраил халҡын ҡоллоҡтан азат итеп Мысырҙан алып сыҡҡас, сүлдә тамаҡтарын туйҙырыу өсөн Алла күктән яуҙырған ризыҡ. Кориандр орлоғона оҡшаған майҙә тәме менән баллы көлсәне хәтерләткән. Инжилдә Ғайса Мәсих майҙәне донъяға күктән йәшәү биргән ысын икмәк менән сағыштыра. Был икмәк – Ғайса Мәсих Үҙе.

Сығыу 16:14-16, 31-35; Яхъя 6:31-35

Махау, йоғошло тире ауырыуы – Иҫке Ғәһед талаптарына ярашлы, тире ауырыулы кешеләр пак булмаған. Уларҙы йәмғиәттән ҡыуғандар, ауырыуынан тулыһынса һауыҡҡан һәм быға ҡаһин шаһит булған осраҡта ғына кире ҡабул иткәндәр.

Левиҙәр 13:45-46; Лукас 5:12-13

Мидйән – Ибраһимдың икенсе ҡатыны Ҡытуранан тыуған улдарының береһе. Хәҙерге Акаба ҡултығының көнсығыш яры буйындағы сүллектә йәшәгән күсмә халыҡ.

Башланмыш 25:2, 4; Хакимдар 6:1-7

Мирра – Ауыртыуҙы баҫҡан, тәнгә һөртә торған (шулай уҡ мәйетте ерләгәндә ҡулланылған) шифалы ыҫмала.

Йырҙар йыры 3:6; Маҫҫайос 2:11; Маркус 15:23; Яхъя 19:39-40

Моав – Ибраһимдың бер туған ҡустыһы Һарандан тыуған Луттың улы. Моавтың нәҫеле, моавтар. Табынған илаһтары – Кемош. Пеғор тауы башында йәшәй тип һаналған Пеғор Бәғеленә лә ышанғандар. Йәһүд теленә ҡәрҙәш телдә һөйләшкәндәр. Туғандаш һаналған исраилдар менән әлеге ҡәүем дошмандарса мөнәсәбәттә булған. «Рут» китабында Рут исемле Моав ҡатынының, үҙ илен ташлап, Исраил еренә күсеп килеүе һәм шунда кейәүгә сығыуы тураһында һөйләнелә. Рут – Дауыт батшаның йыраҡ өләсәһе.

Башланмыш 19:30-37; Иҫәп 25:1-3; Ҡанун 23:3-5

Мөгөҙ ҡысҡыртыу көнө – Исраилдар календары буйынса етенсе айҙың беренсе көнөндә үткәрелгән. Байрам көҙ башына тура килгән. Был көндө исраилдар бар эштәренән ял иткән. Изге йыйын үткәрелгән, унда мөгөҙ ҡысҡыртҡандар, тейешле ҡорбандарҙы килтергәндәр.

Левиҙәр 23:23-25; Иҫәп 29:1-6

Мөләх – Ҡәнғән халҡы табынған илаһ. Уға ҡайһы берҙә хатта үҙ балаларын ҡорбанға килтерә торған булғандар.

Левиҙәр 18:21; 20:2-5; ІІІ Батшалар 11:7

Муса – Исраилдың бөйөк пәйғәмбәре. Алла халыҡты Мысырҙан сығарған мәлдә лә, аҙаҡ сүл гиҙҙергәндә лә Исраил халҡының башында тора. Алла Муса аша халыҡҡа ҡанун бирә, һәм Исраил халҡы унда яҙылғандарҙы үтәргә тейеш була. Ҡанун Изге Яҙманың тәүге биш китабында (Тәүратта) бирелгән. Йәһүдтәр өсөн Муса һәр ваҡыт бөйөк иман уҡытыусыһы булып ҡала.

Сығыу 2:1-10; Ҡанун 18:18; 34:10; Маҫҫайос 17:3

Мысыр – Фәләстиндән көньяҡ-көнбайыштағы ил, унда боронғо еврейҙар дүрт йөҙ йыл йәшәгән. Мысырҙар ыҙалата башлағас, Раббы уларҙы иреккә алып сыға.

Башланмыш 46:5-7; 50:14; Сығыу 1:1; Ғәмәлдәр 7:34

Мәжүсиҙәр – Аллаға ғына табынған йәһүдтәрҙән айырмалы, һәр төрлө илаһтарға, ботһындарға ышанған халыҡтар. Тәржемәлә йәһүд булмаған халыҡтарға ҡарата йыш ҡына «ҡәүемдәр» һүҙе ҡулланыла.

Маҫҫайос 5:47; Ғәмәлдәр 6:5

Мәрхәмәт – Мөһим терминдарҙың береһе. Яңы Ғәһедтә был һүҙ «изгелек күрһәтеү» тигән мәғәнәне бирә: Алла изгелекте кешегә ниндәйҙер хеҙмәттәре өсөн түгел, ә Үҙенең ихтыяры менән бүләк итеп күрһәтә.

Лукас 1:30; Римдарға 5

Мәсих – Был һүҙҙең мәғәнәһе: «мәсехләнгән», йәғни «май һөртөлгән». Исраилда ҡаһин, пәйғәмбәр, батша билдәләгәндә, йәғни хеҙмәткә Алла Үҙе һайлап алған кешегә, зәйтүн майы һөртөү йолаһы булған. Яңы Ғәһедтә Ғайса Алла тарафынан мәсехләнгән Зат, Мәсих тип әйтелә. Алла пәйғәмбәрҙәр аша исраилдарға Үҙенең Мәсихен – Исраил халҡын ҡотҡарып, ерҙәге бар халыҡтар өҫтөнән хакимлыҡ итәсәк Батшаны ебәрергә вәғәҙәләй. Йәһүдтәр вәғәҙә ителгән Мәсих килер ҙә уларҙы римдар ҡулынан ҡотҡарыр, Исраилды элекке хәленә кире ҡайтарыр тип өмөтләнеп көтә. Әммә Ғайса Мәсих улар көткәндән күберәкте эшләй. Ул бар кешелекте гонаһ һәм үлем ҡоллоғонан ҡотҡара, Алла Уның аша кешеләр менән яңы, мәңгелек килешеү төҙөй.

ІІІ Батшалар 1:39; Ишағыяһ 9:1-7; Маҫҫайос 1:16; 26:63; Лукас 2:11; Яхъя 1:41

Мәсихсе – Ғайса Мәсихкә инанып, Алла тарафынан гонаһтары ярлыҡанған, Мәсих юлынан барып, Уны Ҡотҡарыусыһы тип һанаған, өйрәтеүҙәренә, күрһәткән үрнәгенә тап килерлек итеп йәшәргә тырышҡан кеше.

Ғәмәлдәр 11:26; І Петрус 4:16

Мәсихтә, Ғайса Мәсихтә, Раббыла – Яңы Ғәһедтәге хаттарҙа (бигерәк тә Паулустың хаттарында) «Мәсихтә» («Ғайса Мәсихтә», «Раббыла») тигән мөһим грек әйтеме йыш осрай. Был әйтемдән шул аңлашыла: Ғайса Мәсихкә инанғандар барыһы ла Уныҡы һәм уларҙың рухи тормошо Ғайса менән тығыҙ бәйләнгән, сөнки Ул Үҙенең үлеме һәм терелеүе аша иманлылар менән Алла араһындағы мөнәсәбәтте тергеҙҙе. Һөҙөмтәлә, иманлылар Мәсихтә йәшәй һәм Уның йоғонтоһо даирәһендә эш итә.

ІІ Коринҫостарға 5:17, 19, 21; Галаттарға 3:28; І Яхъя 2:27

Ниневе – Ҡеүәтле һәм аяуһыҙ Ашшур батшалығының баш ҡалаһы. Бында Алла Юныс пәйғәмбәрҙе ебәрә. Ул гонаһҡа батҡан халыҡҡа, әгәр тәүбәгә килмәһә, юҡ итәсәге хаҡында хәбәр итергә тейеш була. Тиҙҙән ниневеләр тәүбә итә һәм Алла уларҙы ярлыҡай.

Юныс 1:2; 3:2-10; Нахум 1:8; Маҫҫайос 12:41

Нәзир – Шарап һәм башҡа иҫерткес эсемлектәр эсмәҫкә, ҡырынмаҫҡа, сәсен алдырмаҫҡа, яҡын туғаны үлһә лә, кәүҙәһенә ҡағылмаҫҡа нәҙер әйткән, үҙен тулыһынса Алла хеҙмәтенә бағышлаған кеше. Биргән нәҙеренең ваҡыты тамамланғас, нәзир ҡорбан килтергән һәм Алла йортона инер алдынан сәсен ҡырған.

Иҫәп 6:2-21; Хакимдар 13:5, 7; Ғамос 2:11

Өлкән, берҙәмлек өлкәне – Инжилдә имандаштар берҙәмлегендә рухи етәксе эшен башҡарыусы «өлкән» тип аталған.

І Тимоҫеусҡа 5:17; Титусҡа 1:5-9

Пак; нәжес, бысраҡ – Муса ҡануны буйынса, исраилдар таҙа (хәләл) менән нәжесте (хәрәм) ентекләп айырырға тейеш була. Нәжес тип ҡайһы бер хайуандар, ҡоштар, балыҡтар, әйберҙәр һәм аҙыҡ төрҙәре һаналған. Махау сирле кеше, мәйеткә ҡағылыусы, күрем мәлендә һәм бала тыуҙыр ғандан һуңғы осорҙа ҡатын-ҡыҙ шулай уҡ бысраҡ тип табылған. Ундай кешеләр дини йолаларҙа ҡатнаша алмаған, уларға хатта пак кешеләргә ҡағылырға ла ярамаған. Ә инде бысраҡ булыуҙан ҡотолғас, яңынан таҙарыныр өсөн билдәле бер йолалар аша үтеү бурысы торған.

Левиҙәр 7:19; 10:10; 13:13; Иҫәп 19:17-19; Лукас 11:38-41; Римдарға 14:14

Пелештиҙәр – Сығышы билдәһеҙ булған халыҡ, боронғо ҡәнғәниҙәр еренә Кафтор (Крит) утрауынан килеп ултырған тип фараз ителә. Б.э.т. XІІ быуатта пелештиҙәр Ҡәнғәндең көньяҡ-көнбайыш ярҙарындағы Газа, Ашҡылон, Ашдод, Ғаҫ ҡалаларын баҫып алған, Ғәҡрон ҡалаһына нигеҙ һалған. Улар Ҡәнғән ерендәге халыҡтан айырылып торған. Ҡайһы берҙә пелештиҙәрҙе «сөннәтһеҙҙәр» тип атағандар, сөнки улар Яҡын Көнсығыш халҡы өсөн хас булған был йоланы тотмаған. Пелештиҙәр Исраил халҡының дошманы һаналған һәм был ике халыҡ араһында һуғыштар йыш булған.

Хакимдар 3:3; 14:3; ІІ Батшалар 8:1

Понтиос Пилатос – Рим идарасыһы, Ғайса Мәсих язалап үлтерелгән мәлдәрҙә Йәһүҙә провинцияһына етәкселек иткән (б.э. 26–36 й.й.). Уға бөтә хакимлыҡ тармаҡтары буйһонған, уның раҫлауынан тыш бер ниндәй үлем язаһы ла сығарыла алмаған. Понтиос Пилатос менән йәһүд башлыҡтары араһында мөнәсәбәттәр көсөргәнешле була, әммә, болаларға юл ҡуймаҫ өсөн, йыш ҡына уларҙың талаптарын үтәргә мәжбүр була.

Маҫҫайос 27:2; Ғәмәлдәр 13:28

Пәйғәмбәр – Алла тарафынан һайланып, Унан ҡабул иткән һүҙҙәрҙе халыҡҡа еткереү өсөн һайлап алынған кешеләр. Иҫке Ғәһедтә Ильяс кеүек тәүге пәйғәмбәрҙәр ҙә төрлө мөғжизәләр күрһәткән. Шемуил пәйғәмбәр хаким вазифаһын да башҡарған. Йермеяһ, Зөлкифел кеүек һуңыраҡ йәшәгән пәйғәмбәрҙәр Алла ебәргән иҫкәрмәләрҙе төштәрендә йә илаһи күренмештәр аша алған.

І Батшалар 3:20; 9:9; Йермеяһ 1:5; Ғәмәлдәр 13:1; 21:10; І Коринҫостарға 12:29

Раббы – Йәһүд телендәге «Йәһүә» һүҙе (Алланың Үҙ исеме, «бар булыу» ҡылымы менән бәйле) Иҫке Ғәһедтең әлеге баҫмаһында «Раббы» тип бирелә. «Йәһүә» исемен ҡысҡырып әйтергә ярамағанлыҡтан, тора-бара уның урынына «Адонай» (Хакимым/Хужам) һүҙен ҡуллана башлағандар. Грек телендә яҙылған Яңы Ғәһедтә, йәғни Инжилдә, «Йәһүә» һәм «Адонай» һүҙҙәре «Куриос» (Раббы, Хаким, Хужа) тип тәржемә ителгән, һәм ошо һүҙ Аллаға ҡарата ла, Ғайса Мәсихкә ҡарата ла ҡулланыла.

Сығыу 3:15; 6:2; Ҡанун 6:4; Маркус 5:18-20; І Коринҫостарға 15:58

Раббы көнө – Раббы хөкөм менән киләсәк көн. Яңы Ғәһедтә әйтелгәнсә, был көндө Алла Ғайса Мәсих аша тотош донъяны хөкөм итәсәк. Был көндө шулай уҡ «ҡиәмәт көнө» тип тә атайҙар.

Ишағыяһ 13:6, 9; Зөлкифел 13:5; Ғамос 5:18; Ғовадъяһ 1:15; Яхъя 11:24; Ғәмәлдәр 2:20

Рефалар – Исраилдар баҫып алғанға тиклем ҡәнғәниҙәр ерендә йәшәгән халыҡтарҙың береһе. Ғанаҡтар һымаҡ уҡ, улар ҙа оҙон буйлы була.

Ҡанун 2:11, 20

Рим – Яңы Ғәһедтә һүрәтләнгән осорға Рим ҡалаһы Урта диңгеҙ тирәһендәге күп илдәрҙе, шул иҫәптән Фәләстинде лә, үҙенә буйһондора һәм император етәкләгән ҙур дәүләттең баш ҡалаһы булып китә. Фәләстиндә римдар, буйһондоролған башҡа илдәрҙәге кеүек, үҙҙәренең ғәскәрен тота, күрһәтелгән һәр төрлө ҡаршылыҡ өсөн ҡаты язаға тарттыра. Шул уҡ ваҡытта берҙәм империяға ҡарау иҡтисадтың үҫешенә һәм төбәктәр араһында мәҙәни аралашыуға булышлыҡ итә.

Ғәмәлдәр 28:14-16; Римдарға 1:7

Саддукейҙар – Яңы Ғәһедтә телгә алынған йәһүд дини төркөмдәренең береһе. Юғары кәңәшмәнең күпселек ағзалары, баш ҡаһиндар һәм уларға яҡын кешеләр саддукей булған. Фарисейҙарҙан айырмалы рәүештә, улар үлеп терелеүгә, фәрештәләрҙең һәм яуыз рухтарҙың барлығына ышанмаған. Тәүратты, йәғни Муса пәйғәмбәрҙең биш китабын ғына Алла һүҙе итеп танығандар.

Лукас 20:27

Самария – Фәләстиндәге өлкә, Йәһүҙиәнән төньяҡта, Галилеянан көньяҡта урынлашҡан булған. Сөләймән батшаның вафатынан һуң Исраил төньяҡ батшалығын да Самария тип йөрөтәләр. Төньяҡ батшалыҡ тарҡалғандан һуң б.э.т. 722 йылда ул Ассирия (Ашшур) империяһына инә. Илдә тороп ҡалған йәһүдтәрҙе һәм мәжбүри күсереп ултыртылған халыҡты самариялылар тип атайҙар. Самария халҡы, йәһүдтәр кеүек үк, Муса ҡанунын тота, әммә Аллаға Йәрүсәлимдә түгел, Геризим тауында табына.

ІІІ Батшалар 16:23-24; ІV Батшалар 17:24; Лукас 10:33-35; Яхъя 4:5-9, 19-24

Синай тауы – Синай ярымутрауындағы тау (хәҙерге Мысырҙа), ҡайһы берҙә Хорев тауы тип тә йөрөтәләр. Ошо тауҙа Алла Исраил халҡы менән килешеү төҙөй һәм Муса аша уларға ҡанун бирә. Ошонда Муса Алланың Ун бойороғо яҙылған таҡтаташтарҙы ала.

Сығыу 19:1-25; ІІІ Батшалар 19:8-18; Галаттарға 4:24-25

Сион тауы – Йәрүсәлим ҡалаһы урынлашҡан ҡалҡыулыҡтарҙың береһе. Шуға күрә был атама йыш ҡына Йәрүсәлимдең үҙен, шулай уҡ шартлы рәүештә тәҡүә кешеләр Алла менән мәңге бергә йәшәр күктәге Йәрүсәлимде белдерә.

ІІ Батшалар 5:7; Ғивриҙәргә 12:22

Сион-ҡыҙ – Йәрүсәлим халҡының образлы атамаһы. Сион тауында Йәрүсәлим ҡалаһы урынлашҡан.

Ишағыяһ 62:11-12; Яхъя 12:15

Содом һәм Ғамора – Алла Ҡәнғәндең был боронғо ҡалаларын кешеләрҙең әхлаҡһыҙлығы арҡаһында күктән ут яуҙырып юҡҡа сығара.

Башланмыш 19; Маҫҫайос 10:15

Сөләймән – Дауыттың улы, берләшкән Исраилдың һуңғы батшаһы (б.э.т. X быуат). Сөләймән үҙенең зирәклеге менән дан ала, һәм ул хакимлыҡ иткән дәүерҙә Исраил дәүләте сәскә атыу осорон кисерә. Сөләймән Йәрүсәлимдә тәүге Алла йортон төҙөй. Ғүмеренең ахырына ул ҡатындарының тәьҫире арҡаһында сит илаһтарға хеҙмәт итә башлай. Сөләймән исеменә Иҫке Ғәһедтең ҡайһы бер китаптары бәйле: Сөләймәндең хикмәттәре, Вәғәзсе китабы, Йырҙар йыры.

ІІ Батшалар 12:24; ІІІ Батшалар 4:29-34; 11:1-6; Маҫҫайос 6:29; 12:42

Сөннәткә ултыртыу – Ир баланың енес ағзаһы осондағы тирене киҫеп алыу. Был Алла менән Ибраһим араһында төҙөлгән килешеүҙең билдәһе булып торған һәм сөннәтле кешенең ғаиләһе менән Алла халҡына ҡарағанын, Алла тәғлимәтен тотҡанын аңлатҡан. Ибраһимға биргән бойороҡҡа ярашлы, һәр йәһүд малайы һигеҙенсе көнгә сөннәткә ултыртылған. Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа балаға исемде лә ошо көндә ҡушҡандар. Алланы танымаған халыҡтарҙы «сөннәтләнмәгән» тип йөрөткәндәр. Паулус үҙенең хаттарында, кешене ниндәйҙер халыҡҡа ҡарағанлыҡ түгел, ә Ғайса Мәсихкә булған иман ҡотҡара, тип билдәләй, шуға күрә Инжилдә сөннәткә ултыртыу йолаһы элекке әһәмиәтенә эйә түгел.

Башланмыш 17:9-27; Левиҙәр 12:3; Яхъя 7:22; Римдарға 4:9-12

Сөннәтһеҙ – Был һүҙ, ғәҙәттә, бүтән халыҡтарға ҡарата ҡулланылған. Алла юлында булмағандарҙы һүрәтләгәндә, Тәүратта «йөрәктәре сөннәтләнмәгән» кеүек һүҙбәйләнештәр ҙә осрай.

Левиҙәр 26:41; Хакимдар 14:3; Ғәмәлдәр 7:51; Римдарға 3:30

Табыныу ҡалҡыулығы – Ғәҙәттә ҡәнғәниҙәрҙең ғибәҙәт ҡылыу урынын аңлата. Уны уба түбәһенә ҡуя торған булғандар, әммә ҡайһы ваҡыт тарбаҡлы ағастар аҫтына йә үҙәндәргә лә урынлаштырғандар. Унда Ашераға бағышланған бағаналар торған, һәм халыҡ ошо алиһәгә ҡорбандар килтергән. Шунда уҡ ерҙең уңдырышлылығын яңыртыу маҡсаты менән зина ҡылғандар. Ундай ғәмәлдәрҙе өнәмәгәнен Раббы Үҙенең пәйғәмбәрҙәре аша еткергән. І Батшаларҙың 9-сы бүлегенән күренеүенсә, был термин ҡайһы берҙә исраилдарҙың Аллаға ҡорбан килтергән урындары өсөн дә ҡулланылған.

Левиҙәр 26:30; ІІІ Батшалар 3:2-4; ІV Батшалар 23:1-28; Йермеяһ 7:31

Тоғро мөхәббәт – Тәүратта йәһүдтәрҙең «хесед», йәғни «тоғро мөхәббәт» һүҙе өсөн ҡулланыла: Алла кешеләргә игелекле, рәхимле, халҡы менән төҙөгән килешеүгә тоғро.

Сығыу 15:13; Зәбүр 135

Туплам – Сүллек буйлап гиҙгәндә Исраилдың бөтә ун ике ырыуы ла, сатырҙар ҡороп, бер аҙ ваҡытҡа туҡталған урын.

Сығыу 14:2; Левиҙәр 10:4

Тәҡүәлек, тәҡүә булыу –

1. Аллаға тоғролоҡ һаҡлап, Уның һүҙе буйынса йәшәүҙе аңлата.

Башланмыш 6:9; Зәбүр 62:11; Хикмәттәр 10:20; Һошеяғ 12:10; Маҫҫайос 23:28; Римдарға 6:13

2. Яңы Ғәһедтә, айырыуса Паулустың хаттарынан күренеүенсә, Ғайса Мәсихкә ышанған кешенең Алла менән дөрөҫ мөнәсәбәттә булыуы. Был мөнәсәбәт Алланың кешене аҡлауы аша тыуа. Тәҡүәлек, хаҡлыҡ, хаҡ булыу, аҡлау тигән һүҙҙәрҙең тамыры грек телендә бер үк.

Римдарға 4:3, 5; 10:10; ІІ Коринҫостарға 5:21

Ҡарарға: Аҡлау, Хаҡлыҡ.

Тәүбә итеү – Кеше гонаһлы тормош алып барыуын һәм Алла теләгенә тап килмәгәнсә йәшәүен аңлай һәм Алланан үҙенең гонаһтарын ярлыҡауын һорай. Артабан, бүтәнсә гонаһ ҡылмаҫҡа ныҡлы ҡарар ҡылып, Алла ихтыярына буйһоноп йәшәй.

Әйүп 42:6; Йермеяһ 31:19; Юныс 3:5; Маҫҫайос 3:8; Лукас 18:13; ІІ Тимоҫеусҡа 2:24-26

Ураҙа тотоу – Алла ризалығын алыу өсөн күпмелер ваҡытҡа ризыҡланыуҙан баш тартыу. Маҡсаты: Аллаға буйһонғанлыҡты күрһәтеү, бәлә килгәндә ҡайғырыуҙы белдереү. Ул көндәрҙә Алланан мәрхәмәт һәм ярҙам һорап доға ҡылғандар. Пәйғәмбәрҙәр, ихлас тотолған ураҙа кешеләргә шәфҡәтлелек өҫтәй, тигәндәр. Ҡайһы бер көндәрҙә, мәҫәлән, йыл да билдәләнгән гонаһтарҙан пакланыу көнөндә, ураҙа бөтә йәһүдтәргә мотлаҡ булған. Был көндө бөтә йәһүдтәр ҙә Алланан гонаһтарын ярлыҡауҙы һораған.

Хакимдар 20:26; І Батшалар 7:6; Эстер 4:16; Ишағыяһ 58:3-14; Маҫҫайос 6:16; Лукас 18:12

Урим һәм туммим – Баш ҡаһиндың түшлегендә һаҡланған таштар. Шулар ярҙамында йәрәбә һалып, Алланың ихтыярын белгәндәр, тип фаразлана.

Сығыу 28:30; Левиҙәр 8:8

Үлеләр донъяһы – Тәүрат яҙылған замандарҙа, үлгәндән һуң кешенең йәне ер аҫтында урынлашҡан үлеләр донъяһына күсә, тип һанағандар. Ләкин ул бөгөнгө дин ғилемендәге «тамуҡ» төшөнсәһенә тап килмәй. Унда күскән кешенең хәле төштәге кеүек: ул бер ғәмәлгә лә һәләтле түгел. Яҡынса б.э.т. ІІІ быуаттарҙа йәһүдтәр үлгән кешенең йәненә ерҙәге тормошо өсөн иҫәпхисап тоторға тура килеүенә ышанған. Унда гонаһлыларҙы – яза, ә тәҡүәләрҙе әжер һәм фатиха көткән. Инжилдә Ғайса Мәсихтең үлемде еңеүе үлеләр донъяһына ла ҡағыла.

Әйүп 7:9; Ғәмәлдәр 2:26-27, 31; Асылыш 20:13

Фарисейҙар – Яңы Ғәһедтә телгә алынған йәһүд дини төркөмдәренең береһе. Улар дини ҡағиҙәләрҙе бик ентекле үтәгән. Саддукейҙарҙан айырмалы, фарисейҙар кешенең ҡиәмәт көнөндә үленән терелеренә ышанған. Улар йоланың таҙалығына ҙур иғтибар биргән, халыҡ араһында абруйлы булған, үҙҙәренең дини һәм ҡырыҫ холоҡло булыуҙары менән ғорурланған. Дини йолаларҙы теүәл тотмағандарға түбәнһетеп ҡарағандар.

Маҫҫайос 5:20; 9:10-11; Лукас 18:11; Ғәмәлдәр 23:6-9; 26:5

Фарсы – Вавилон (Бабил) батшалығы тарҡалғандан һуң (б.э.т. 539 йылда), шул ерҙәрҙә үҫеп-көсәйеп киткән империя. Ул, Исраилды ла кертеп, Грециянан алып Мысырға һәм Үҙәк Азияға тиклем барлыҡ ерҙәрҙе яулап алған. Ҡайһы ваҡыт уны Мадай-Фарсы (Мидия-Фарсы) империяһы тип атағандар, сөнки Мадай өлкәһе б.э.т. 550 йылда Фарсы империяһы эсенә ингән. Фарсы ҡанундары иһә «Мадай һәм Фарсы ҡанундары» тип аталған.

Эстер 1:19; Даниил 6:8

Фатихалау, фатиха биреү – Кемгәлер яҡшылыҡ теләү. Алла Үҙ ирке менән именлек, күп һанлы нәҫел, ғүмер бүләк итеп фатихаһын бирә. Ә кемдер доғаларында Алланан икенсе кеше өсөн игелек, мәрхәмәт һорай. Ибраһим, Исхаҡ, Яҡуп фатиха һүҙҙәрендә улдарына бәхетле киләсәк юрай.

Башланмыш 1:22, 28; Ҡанун 28:1-14; Лукас 6:27-28; 24:50; Римдарға 12:14; 15:29

Фирғәүен – Боронғо Мысыр батшаларын шулай атағандар.

Фәрештә – Иҫке Ғәһед яҙмаларында «фәрештә» һүҙе «Алла илсеһе» тигәнде аңлата. Улар Аллаға хеҙмәт итә һәм Алла ҡушыуы буйынса кешеләргә ярҙам күрһәтә, Алла ихтыярын еткерә. Әһәмиәтле һаналған фәрештәләр Изге Яҙмала исемдәре менән йөрөтөлә – Михаил, Ябраил.

Башланмыш 16:7-11; 22:11-12; Лукас 1:8-20; Ғивриҙәргә 1:13-14

Хаҡлыҡ – Аллаға ҡарата әйтелгәндә, Уның һәр ваҡыт хаҡ, ғәҙел, тоғро булыуы һәм кешеләр өсөн әүҙем ҡотҡарыу эшмәкәрлеге күҙ уңында тотола. Ишағыяһ 51:4-8; Римдарға 3:25-26;

ІІ Петрус 1:1

Ҡарарға: Аҡлау, Тәҡүәлек.

Халдейҙар – Вавилон (Бабил) батшалығында йәшәгән һәм күпмелер ваҡыт дауамында хакимлыҡты үҙ ҡулында тотҡан халыҡтарҙың береһе. Иҫке Ғәһедтә был һүҙ йыш ҡына бөтә Бабил халҡының атамаһы булараҡ ҡулланыла.

ІV Батшалар 24:2-13; Йермеяһ 24:5; 25:12; 51:24

Хермон – Исраилдың төньяҡ өлөшөндәге иң бейек тау.

Ҡанун 3:8-9; 4:48; Зәбүр 41:7; 88:13; 132:3

Хорев – Ҡарарға: Синай.

Сығыу 3:1

Хуш еҫле майҙар – Ағастарҙан йыйып алған ыҫмала-һумалаларҙы Аллаға ҡорбан рәүешендә Алла йортонда хуш еҫ төтәтеү усағында төтәҫләгәндәр.

Левиҙәр 16:12-13; Иҫәп 4:16

Һалым йыйыусы – Фәләстиндә Рим империяһы ҡаҙнаһына һалым йыйған кеше, урындағы халыҡ араһынан батша хеҙмәте өсөн һайлап алынған түрә. Йәһүдтәр һалым йыйыусыларҙы мәжүси Рим башлыҡтары менән хеҙмәттәшлек иткәне өсөн күрә алмаған (бындай хеҙмәттәшлек йәһүд ҡанунына ҡапма-ҡаршы килгән). Бынан тыш, һалым йыйыусылар әленән-әле халыҡтан аҡса йыйып торған. Тейешлеһен башлыҡтарына биргәс, ҡалғанын үҙҙәренә алып ҡалғандар. Әммә, «һалым йыйыусы» һүҙе «гонаһлы» менән бер булһа ла, Ғайса Мәсих уларҙы ла айырмай ҡабул иткән.

Маҫҫайос 5:46; Лукас 5:27; 18:10-14; 19:1-10

Һарун – Мусаның өлкән ағаһы, сығышы менән Леви ырыуынан. Исраилдарға Муса аша ҡанун биргән ваҡытта, Алла Һарунды баш ҡаһин итеп билдәләй. Бынан һуң тик уның нәҫеле генә ҡаһин булһын, тип бойора.

Сығыу 6:20; 29:29; Ғивриҙәргә 5:4; 7:11

Һируд –

1. Бөйөк Һируд: б.э.т. 37–4 йылдарҙа бөтә Фәләстин ере өҫтөнән идара иткән Йәһүҙиә батшаһы. Ғайса Мәсих шул осорҙа тыуған.

Маҫҫайос 2:1-16; Лукас 1:5

2. Һируд Антипас, Бөйөк Һирудтың улы. Б.э.т. 4 йылдан башлап, б.э. 39 йылына тиклем Галилея өлкәһенең идарасыһы.

Лукас 23:7-12

3. Һируд Агриппас І, Бөйөк Һирудтың ейәне. Б.э. 41–44 йылдарында Фәләстин ерендәге бер нисә өлкәнең идарасыһы. Тарихҡа ул мәсихселәрҙе эҙәрлекләүсе булараҡ та инеп ҡалған.

Ғәмәлдәр 12:1-4, 20-23

4. Агриппас ІІ, Һируд Агриппас І улы. Б.э. 70-се йылдарына тиклем Фәләстиндең төрлө өлкәләре менән идара иткәндән һуң, Римға китә. Илсе Паулус уның алдында сығыш яһай.

Ғәмәлдәр 25:23–26:32

Һөйөнөслө Хәбәр – Алланың кешеләргә Ғайса Мәсих аша гонаһтан, мәңгелек үлемдән ҡотолоу мөмкинлеген биреүе тураһындағы хәбәре. Уның ергә киләсәген Алла пәйғәмбәрҙәр арҡылы Иҫке Ғәһед дәүерендә үк белдергән.

Ишағыяһ 52:7; 61:1; Маҫҫайос 4:23; Лукас 1:26-38; 2:10

Һыу соҡоро, һыу һаҡлау урыны, ҡоҙоҡ – Ямғыр һыуын йыйыу өсөн яһалған соҡор. Ундай ҡоҙоҡтарҙы ҙур соҡор ҡаҙып, төбөнә һәм тирә-яғына таш түшәп, иҙмә менән һылап яһағандар йә ҡаяны соҡоп эшләгәндәр. Ҡоҙоҡ ауыҙын тар итеп ҡалдырып, уны таш плитә менән ябып ҡуйғандар.

Сығыу 21:33; Левиҙәр 11:36; Лукас 14:5

Һыуға сумдырыу йолаһы – Иң мөһим дини йолаларҙың береһе, ул кешенең пакланыуын һәм Аллаға бағышланыуын аңлата. Инжилдә был йоланың ике төрө бирелә. Тәүҙә Яхъя пәйғәмбәр гонаһтарынан тәүбә итергә һәм Алла ихтыярын үтәргә теләгән кешеләрҙе һыуға сумдыра. Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүенән һуң һыуға сумдырыу тәрәнерәк мәғәнә ала: кеше элекке гонаһлы тормошонан баш тарта, үлгәндәй була, әммә Мәсих аша яңы тормош өсөн терелә. Бындай йоланы үтәгәндән һуң Изге Рух ҡабул иткәндәр.

Маркус 1:5, 7-12; Ғәмәлдәр 10:47-48; Колоссайҙарға 2:12

Шәмбе көн – Аллаға бағышланған ял итеү көнө. Алла донъялыҡты булдырғанда етенсе көндө барлыҡ эштәрен туҡтатып торған, шуға күрә, Муса ҡануны буйынса, аҙнаның етенсе көнө ял итеү көнө итеп билдәләнгән. Был көндө эшләргә ярамаған.

Башланмыш 2:2-3; Сығыу 16:23; 20:8-11; Левиҙәр 16:31; Маҫҫайос 12:1-13; Лукас 14:5

Эдом –

1. Исхаҡ пәйғәмбәрҙең улы Ғаяздың икенсе исеме.

2. Ғаяз тоҡомо, йәғни эдомдар йәшәгән, Үле диңгеҙҙән көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан ил.

Башланмыш 25:24-25, 29-30; Иҫәп 20:14

Эфес – Кесе Азия яры буйында урынлашҡан боронғо ҙур ҡала. Рим хакимлығы ваҡытында Асия өлкәһенең баш ҡалаһы булып китә. Эфес Рим империяһының мәҙәни, сәйәси һәм иҡтисади үҙәктәренең береһе була, Артемида ҡорамы менән дан тота. Унда күберәген гректар йәшәй, Ғайсаға инанған йәһүдтәр ҙә байтаҡ була.

Ғәмәлдәр 18:19-21, 19:28; Асылыш 1:11

Эфод – Раббыға хеҙмәт иткәндә баш ҡаһин кейә торған, күкрәкте һәм арҡаны ҡаплап торған өҫ кейеме.

Сығыу 28:6; Левиҙәр 8:7; І Батшалар 2:18

Әҙәм Улы – Йәһүд телендә был һүҙ «кеше» тигән мәғәнәгә эйә. Даниил пәйғәмбәр төшөндә болоттарҙа килгән затты күрә. Ул зат кеше кеүек була, шуға күрә Даниил уны әҙәм улы тип атай. Төшөндә Алла тарафынан әҙәм улына бөтә хакимиәт, шөһрәт бирелеүе, уның хакимлығының ҡаҡшамаҫ һәм мәңгелек буласағы хаҡында әйтелә. Яңы Ғәһед китаптарынан билдәле булыуынса, Ғайса Мәсих ошо исемде Үҙенә ҡарата ҡуллана.

Даниил 7:13-14; Маҫҫайос 8:20; 19:28; Маркус 2:10

Юғары кәңәшмә – Етмеш кешенән (ҡаһиндар, ҡанун белгестәре һәм бүтән мөһим кешеләр) торған. Унда дини генә түгел, башҡа мәсьәләләр ҙә ҡаралған. Был кәңәшмә римдар алдында йәһүд халҡының вәкиле булған һәм юғары хөкөмсө ролен уйнаған. Яңы Ғәһед дәүерендә Юғары кәңәшмәнең мөһим ҡарарҙары Рим хакимиәте тарафынан раҫланырға тейеш булған.

Маҫҫайос 26:59; Яхъя 18:31

Яңы килешеү – Алланың кешеләр менән Ғайса аша төҙөгән килешеүе. Еврей халҡы менән төҙөлгән иҫке килешеүҙән айырмалы, ул бөтөн кешелек менән төҙөлгән, шуға күрә Ғайса Мәсихкә инанған һәр кем, был килешеүгә ҡушыла ала.

Йермеяһ 31:31-32; Зөлкифел 34:25; Маҫҫайос 26:28; Ғивриҙәргә 8:8

Яу арбаһы – Һуғыш яланында, ә ҡайһы ваҡыт йөк ташыу өсөн ҡулланылған ике тәгәрмәсле арба.

Башланмыш 46:29; І Батшалар 8:11; Ғәмәлдәр 8:28

Яуыз рух, ен – Иблискә хеҙмәт иткән, уның ихтыярын үтәгән рухи зат. Тәүге мәлдәрҙә уларҙың әүҙемлегенән бик ҡурҡҡандар, сөнки ен, әйтәйек, берәйһенең эсенә инеп, уны тулыһынса үҙ иркенә буйһондороп тота алған. Әммә Алла ҡөҙрәте менән Ғайса Мәсих кешеләрҙе ендәрҙән ҡотҡарған, был һәләтте илселәренә лә биргән.

І Батшалар 16:14, Лукас 11:19; Ғәмәлдәр 19:15-16; І Коринҫостарға 10:20-21

Шәжәрә

Шәжәрә

Исемдәрҙең бирелеше

Исемдәрҙең бирелеше

Тәржемәлә кеше исемдәре, ер-һыу, урындағы халыҡ атамалары йәһүд һәм грек телдәренең башланғыс формаларына яҡынайтып бирелде. Был формалар ҡайһы берҙә рус телендәге ғәҙәти исемдәрҙән айырыла. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе биреү принциптарын инештә ҡарағыҙ.

Кеше исемдәре

Башҡортса | Русса
Бараббас | Варавва
Барнабас | Варнава
Баҫ-Шевағ | Вирсавия
Билғам | Валаам
Бинйәмин | Вениамин
Боғаз | Вооз
Бәғел | Ваал
Гидғон | Гедеон
Голиаҫ | Голиаф
Ғайса | Иисус
Ғамос | Амос
Ғаяз | Исав
Ғиммануил | Еммануил
Ғовадъяһ | Авдий
Ғөзәйер | Ездра
Ғуззияһ | Озия
Ғәли | Илий
Дауыт | Давид
Зөлкифел | Иезекииль
Зәкәрьяһ | Захария
Ибрам | Аврам
Ибраһим | Авраам
Ильяс | Илия
Ильясиғин | Елисей
Исмәғил | Измаил
Исхаҡ | Исаак
Ифтах | Иеффай
Ишағыяһ | Исаия
Ишай | Иессей
Йермеяһ | Иеремия
Йеһошафат | Иосафат
Йонаҫан | Ионафан
Йошияһ | Иосия
Йушағ Нун улы | Иисус сын Навина
Йәһүҙә | Иуда
Кефас | Кифа
Ҡабил | Каин
Лукас | Лука
Магдалалы | Мәрйәм
Мария | Магдалина
Маркус | Марк
Марта | Марфа
Маҫҫайос | Матфей
Менашше | Манассия
Мирйәм | Мариам
Муса | Моисей
Мәлки-Садиҡ | Мелхиседек
Мәрйәм | Мария
Мәсих | Христос, Мессия
Нахум | Наум
Нафтали | Неффалим
Нөхәмияһ | Неемия
Нух | Ной
Паулус | Павел
Петрус | Петр
Рабиға | Ревекка
Рехавғам | Ровоам
Рәүвән | Рувим
Рәхилә | Рахиль
Санхерив | Сеннахирим
Сара | Сарра
Сарая | Сара
Сефанъяһ | Софония
Сөләймән | Соломон
Тиглат-Пиләсәр | Феглаффелласар
Тимоҫеус | Тимофей
Титус | Тит
Томас | Фома
Хаваҡҡуҡ | Аввакум
Хаггай | Аггей
Ханох | Енох
Хизкияһ | Езекия
Хәжәр | Агарь
Һабил | Авель
Һарун | Аарон
Һауа | Ева
Һируд | Ирод
Һошеяғ | Осия
Шимшон | Самсон
Шаул | Савл
Шемуил | Самуил
Шимғон | Симеон, Симон
Әйүп | Иов
Әлғазар | Лазарь
Әлисабет | Елизавета
Әндриас | Андрей
Әфраим | Ефрем
Юныс | Иона
Ябраил | Гавриил
Яҡуп | Иаков
Яхъя | Иоанн

Ер-һыу атамалары

Башҡортса | Русса
Ашдод | Азот
Ашшур | Ассирия
Бабил | Вавилон
Беер-Шәвәғ | Вирсавия
Бейт-Ил | Вефиль
Бейт-Ләхәм | Вифлеем
Бейт-Сайда | Вифсаида
Бейт-Фаге | Виффагия
Бейт-Әниә | Вифания
Галилея күле | Галилейское море
Геҫшемани | Гефсимания
Голгоҫа | Голгофа
Ғаммон | Аммон
Ғамора | Гоморра
Ғедән баҡсаһы | Едемский сад
Ғивғон | Гаваон
Ғивриҙәр | Евреи
Ғәмәлектәр | Амаликитяне
Ғәрәбстан | Аравия
Зәйтүн тауы | Елеонская гора (Масличная гора)
Йәрүсәлим | Иерусалим
Йәһүҙиә | Иудея (область Римской империи)
Йәһүҙә | Иудея (Южное царство в Ветхом Завете)
Ҡәнғән | Ханаан
Мидйән | Мадиам
Мысыр | Египет
Пелештиҙәр | Филистимляне
Сарефаҫ | Сарепта
Тессалонике | Фессалоника
Ун Ҡала | Десятиградие
Әмөриҙәр | Аморреи
Шило | Силом
Шәхәм | Сихем
Эфес | Ефес
Әфраҫа | Ефрафа
Яфо | Иоппия

Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

Ауырлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Талант   36 кг | Талант   35–40 кг
Мина   0,6 кг | Литра (ҡаҙаҡ)   327 г
Шекел   12 г |
Беҡа   6 г |
Гера   0,6 г |
1 талант = 60 мина = 3000 шекел = 6000 беҡа = 60000 гера |

Шыйыҡлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Хомер   220 л | Бат (мискә)   40 л
Бат   22 л | Метретес (үлсәм)   40 л
Һин   3,5 л |
Лог   0,3 л |
1 хомер = 10 бат = 60 һин = 720 лог |

Ашлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Хомер   220 л | Кор (тоҡ)   400 л
Эфа   22 л | Сатон (ҡапсыҡ)   13 л
Сеа   7,3 л | Хойникс   1 л
Ғомер   2,2 л |
Кав   1,2 л |
11 хомер = 10 эфа = 30 сеф = 100 ғомер = 180 кав |
Кор   220 л |

Оҙонлоҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Терһәк   45 см | Сажин   1,85 м
Ҡарыш   22,5 см | 1 стадия = 100 сажин   185 м
Ус аяһы   7,5 см | Шәмбе юлы арауығы   1 км (саҡрым)
Бармаҡ   1,9 см |
1 терһәк = 2 ҡарыш = 6 ус аяһы = 24 бармаҡ |
Оҙон терһәк (Зөл 40:5)   52,5 см Үлсәү таяғы   3,15 м (6 оҙон терһәк) |

Аҡса берәмектәре

Аҡса берәмектәре

Боронғо Исраилда тауар хаҡын көмөш һәм алтын менән баһалағандар, уларҙы шекелдәрҙә, мина һәм таланттарҙа үлсәгәндәр. Тәңкәләр б.э.т. VI быуатта ғына әйләнешкә ингән. Яңы Ғәһед заманында өс илдең: Фәләстиндең, Греция һәм Римдың аҡсалары әйләнештә йөрөгән. Тәңкәләрҙе алтын, көмөш, баҡыр, аҡ ҡурғаш ҡушылған баҡыр иретмәһенән йәки еҙҙән һуҡҡандар.

Йәһүдтәрҙә | Гректарҙа | Римдарҙа
2 лептон | | 1 кодрант
| | 1 ассарион (баҡыр тәңкә) = 4 кодрант
| 1 драхма (көмөш тәңкә) | 1 динар (эшсенең бер көнлөк эш хаҡы) = 16 ассарион = 64 кодрант
1 шекел | 1 статир | 4 динар
25 шекел | 1 мна | 100 динар
| 1 талант = 60 мна | 6000 динар

Боронғо ҡулъяҙмалар

Боронғо ҡулъяҙмалар

Ленинград кодексы (Codex Leningradensis), Иҫке Ғәһедтең масорет тексы боронғо йәһүд телендә, яҡынса б.э. 1000 йылы. Юныс пәйғәмбәр китабынан.

Боронғо йәһүд телендәге Ҡумран ҡулъяҙмаларының береһе, яҡынса б.э.т. 100 йыл. Ишағыяһ пәйғәмбәр китабынан.

Септуагинта, Иҫке Ғәһедтең боронғо грек телендәге тәржемәһе, яҡынса б.э. 200 йылындағы ҡулъяҙма. Нун улы Йушағ китабынан.

Папирус 52, Яңы Ғәһедтең боронғо грек ҡулъяҙмаһы, б.э. 125 йылы. Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙән.

Синай кодексы (Codex Sinaiticus), Яңы Ғәһедтең боронғо грек ҡулъяҙмаһы, б.э. 340 йылы. Маҫҫайос бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙән.

Дүрт Һөйөнөслө Хәбәр ғәрәп телендә, б.э. 1335 йылы.

Географик карталар

Географик карталар

1. Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)

2. Боронғо донья

3. Мысырҙан - Ҡәнғәнгә

4. Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин

5. Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары

6. Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары

7. Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы

8. Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин

9. Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

10. Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

11. Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре

12. Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре

13. Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

14. Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)

Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)

Боронғо донья

Мысырҙан - Ҡәнғәнгә

Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин

Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары

Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары

Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы

Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин

Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре

Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре

Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)

Table of Contents

Изге Яҙма: Зөлкифел

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Зөлкифел

- Инеш һүҙ
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48

Ҡушымталар
Һүҙлек

Аҡлау
Аҡһаҡал
Алашар
Алла
Алла Батшалығы
Алла бәрәсе
Алла йорто, ҡорам
Алла Улы
Арам
Арами теле
Арҡысаҡ
Асия өлкәһе
Асылыш
Ата
Ашера
Ашшур
Бабил
Байрамдар
Баҡыр диңгеҙ
Баш ҡаһин, иң баш ҡаһин
Бәғел
Бәғел-Зевув, Бәғел-Зевул
Галилея
Гонаһ
Гонаһтарҙан пакланыу, йолоп алыу
Гонаһтарҙан пакланыу көнө
Грек теле
Ғанаҡтар
Ғаштароҫ
Ғибәҙәтхана
Ғиври (еврей)
Ғилғәд
Ғедән баҡсаһы
Дан, шөһрәт
Дауыт
Дауыт ҡалаһы
Дауыт Улы
Доға ҡылыу
Зәбүр
Зәйтүн
Зәйтүн майы
Зәйтүн тауы
Иблис
Ибрам/Ибраһим
Изге икмәк
Изге Рух
Изге сатыр, Килешеү сатыры, Осрашыу сатыры
Изге Яҙма, Иҫке Ғәһед, Яңы Ғәһед
Изге, мөҡәддәс
Илсе
Иман
Имандаштар берҙәмлеге, берҙәмлек
Инжил (Яңы Ғәһед)
Исраил
Иҫке Ғәһед
Йөҙөм ағасы
Йөҙөм һыҡҡыс
Йәриә
Йәрүсәлим
Йәһүд теле
Йәһүҙә
Йәһәннәм
Кемош
Килешеү
Килешеү һандығы
Кируб
Күренмеш
Ҡамышлы диңгеҙ
Ҡанун
Ҡанун белгесе
Ҡапҡа, ҡала ҡапҡаһы
Ҡаһин
Ҡорбан усағы
Ҡорбандар һәм саҙаҡалар
Ҡорбан, ҡорбан килтереү
Ҡотҡарыусы
Ҡулдарҙы ҡуйыу
Ҡәнғән
Ладан
Левиҙәр
Ливан
Мадай
Майағас
Майҙә
Махау, йоғошло тире ауырыуы
Мидйән
Мирра
Моав
Мөгөҙ ҡысҡыртыу көнө
Мөләх
Муса
Мысыр
Мәжүсиҙәр
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихсе
Мәсихтә, Ғайса Мәсихтә, Раббыла
Ниневе
Нәзир
Өлкән, берҙәмлек өлкәне
Пак; нәжес, бысраҡ
Пелештиҙәр
Понтиос Пилатос
Пәйғәмбәр
Раббы
Раббы көнө
Рефалар
Рим
Саддукейҙар
Самария
Синай тауы
Сион тауы
Сион-ҡыҙ
Содом һәм Ғамора
Сөләймән
Сөннәткә ултыртыу
Сөннәтһеҙ
Табыныу ҡалҡыулығы
Тоғро мөхәббәт
Туплам
Тәҡүәлек, тәҡүә булыу
Тәүбә итеү
Ураҙа тотоу
Урим һәм туммим
Үлеләр донъяһы
Фарисейҙар
Фарсы
Фатихалау, фатиха биреү
Фирғәүен
Фәрештә
Хаҡлыҡ
Халдейҙар
Хермон
Хорев
Хуш еҫле майҙар
Һалым йыйыусы
Һарун
Һируд
Һөйөнөслө Хәбәр
Һыу соҡоро, һыу һаҡлау урыны, ҡоҙоҡ
Һыуға сумдырыу йолаһы
Шәмбе көн
Эдом
Эфес
Эфод
Әҙәм Улы
Юғары кәңәшмә
Яңы килешеү
Яу арбаһы
Яуыз рух, ен
Шәжәрә
Исемдәрҙең бирелеше
Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре
Аҡса берәмектәре
Боронғо ҡулъяҙмалар

Географик карталар

- Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)
- Боронғо донья
- Мысырҙан - Ҡәнғәнгә
- Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин
- Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары
- Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары
- Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы
- Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин
- Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

- Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

- Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре
- Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре
- Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

- Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)